10:02 08 Noyabr 2017
1244 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

  Bədii düşünə tariximizin işıqlı nümayəndələrindən biri olan  M.Ə.Sabirin həyatı və ədəbi fəaliyyəti XX əsrin əvvələrindən başlayaraq maraqlı tədqiqat obyekti kimi diqqəti cəlb etmişdir. Ələkbər Tahirzadənin ilk mətbu şeiri "Şərqi-Rus" qəzetinin 27 iyun 1903-cü il taarixli 37-ci nömrəsində çap etdirdiyi  ciddi üslubda yazılmış 
 
"Şükr lillah ki, afitabi-süxən
Şərqi mənadan  oldu  çöhrənüma;"
 
 beyti ilə başlanan 27  beytlik məsnəvidir. 
 
  Tanışlıq üçün deyək ki,"Şərqi-Rus" qəzetinin ilk nömrəsi 1903-cü il martın 30-da Tiflisdə Azərbaycan dilində çıxmışdır.Qəzetin redaktori Məhəmməd  ağa Şahtaxtlı, əsas mühərrirləri isə Ö.F.Nemanzadə və C.Məmmədquluzadə idi. "Şərqi-Rus" qəzeti əvvəllər həftədə 3 dəfə, 1904-cü il iyunun 8-dən isə hər gün çəxmışdır. "Şərqi-Rus" Ələkbər Tahirzadənin fikir və düşüncələrini xalqa çatdırmaq üçün ən yaxşı tribuna idi.
Müəllif  mənzum təbrikində "Şərqi-Rus"un nəşrini alqışlayır,onu dünyanı işıqlandıera biləcək cünəşlə müqayisə edirdi. Şeirdə qəzetin taradıcısı Məhəmməd ağaya da yüksək qiymət verilir, onun maarifçilik fəaliyyəti təqdir olunurdu.
Şairin fikrincə, indi elmin çox gərəkli olması lazım bilinən əsrdir, zamandır. 
Şeirin sonuncu beytləri çağırış xarakterlidir:
 
Kəsbi-elmə səbəb fərahəmdir ( əlbirlik,bir yerə toplanmaq - N.N.),
Sabira, bir zəman  ayıl, yatma !
 
Qıl dualar ki, "Şərqi-Rus"umuzun
Tələtindən (günəş kimi çıxmağından  -N.N.) ola cahan beyza ( işıqlna  -N.N.).
 
Maraqlıdır ki, şair təbrik  şeirini Ələkbər Tahirov  imzası ilə çap etdirsə də, sonuncu beytdən-məqtə beytindən  əvvəlki beytdə  ozünü və şairliyini oxuculara Sabir kimi tanıtmışdır.
 
 
Bu il  may ayının 30-da Azərbaycanın böyük şairi, bədii-ictimai fikir tariximizdə yeni ədəbi məktəbin banisi, görkəmli maarifpərvər Mirzə Ələkbər Sabirin anadan olmasının 155 ili tamam oldu.Sabiri yada salan da oldu,unudan da. Şərəfinə söz abidəsi ucaldan da oldu,ölümündən çox sonralar ona betondan tlkdirimış mənzil-muzeyini yenidənqurama adı ilə sökdürən də.Yaxşı insanlar gərək unudulmasın.Bu gün unudulan 5-10 gündən sonra yada düşmür.
İnsanın unudulması böyük dəhşətdir. Bizim hər  birimiz Sabirin təbliğatçısı və təəssübkeşi olmalıyıq.
Sabir yaxşı müəllimlərdən yaxşı dərs alan  söz ustasıdır.Cəmi 4-5 illik  məktəb təhsili görüb.Amma o, gördüyü dünyanın  yaxşısını dapisini də  bütün türk dünyasına tanıda bilib.
Sabir  tərbiyə məktəbidir, Sabirin ayaq basdığı hər qarış torpaq-bizim poeziya məbədimizdir.  Sabirə oxuduğu məktəblərin    müəllimlərindən başqa,Sabirin  özü  də dərs deyib. Sabiri tanımaqdan ötrü onun müəllimlərini və oxuduğu məktəbləri  tanımalıyıq.
 
Sabir təhsilimizin, tarixini və onun  tədrisini,ləyaqətli təşkilatçılarını  bugünümüzə və gələcəyimizə tanıdan şairdir.
Mirzə Ələkbər  Sabir Tahirzadə 1278-ci səneyi-hicridə zilhiccə ayının əvvəlinci günündə Şamaxıda anadan olmuş, 1329-cu il rəcəb ayının 28-də  vəfat etmişdir ki,bu da miladi tarixlə 1862-ci  il  mayın 30 ilə 1911-ci il iyulun 12-nə uyğun gəlir.


Sabir çoxəsrlik Azərbaycan poeziyasının ənənələrini öz yaradıcılığında əks etdirməklə yanaşı, ictimai fikrin formalaşmasında da öz rolunu göstərən söz ustalarından biri olub. “Molla Nəsrəddin” jurnalı ətrafında formalaşmış ədəbi cərəyanın ən parlaq simalarından olan Sabirin yaradıcılığının əsas mövzusu maarifə, elmə çağırışdır. Bu çağırış həm ciddi ,həm də satirik və yumoristik tonda səslənmişdir.
Sabiri dünyaya tanıdan ana dilli mətbuaımız  və dərsliklərimiz oldu.

***
Görkəmli söz ustası Mirzə Ələkbər Sabirin məktəb  həyatından söz açan tədqiqatçıların çoxu onun əvvəlcə bir neçə il mollaxanada, sonra isə 1874-cü ildə Şamaxıda açılmış “Məclis məktəbi”ndə oxuduğunu yazır.
“Məclis məktəbi” Şamaxıda fəaliyyət göstərən ruhani idarələrinin himayə etdiyi təhsil ocağı idi. Məktəbin açılmasının təşəbbüskarı Şamaxıda yerləşən Bakı Quberniyası Əhli-Təsənni İdarəsinin sədri Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə idi. (1859-cu ildə paytaxt Şamaxıdan  Bakıya köçürülərkən bir sıra idarələr Şamaxıda saxlanılmışdı -N.N). Məktəbin açılmasına Bakı qubernatoru D.S.Staroselski (15.05.1832- 11.03.1884 ) icazə vermişdi.
 
M.Ə.Sabirin oxuduğu "Məclis məktəbi"nin yaradıcısı Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə sonralar Şamaxı şəhərində əsassız təzyiqlərə məruz qalır, müxtəlif cinayətlərlə günahlandırılır, lakin heç bir fakt təsdiq olunmur. Sonralar S.Ünsizadə doğma yerlərdən  baş götürüb, türk dünyasının baş şəhərinə-İstanbula köçmüş, əqidə dostlarından biri olan Münif paşanın köməkliyi ilə maarif sahəsində rəhbər vəzifəyə işə düzəlmiş, 1905-ci ilin yazında  İstanbulda  ömrünün  80-ci ilində dünyasını dəyişmişdir.  S.Ünsizadə Quranın Azərbaycan dilində ilk təfsirini  yazanlardan  biridir.
M.Ə Sabir zəngin pedaqoji ənənələri olan, güclü zəlzələdən sonra paytaxt statusu əlindən alınan qədim bir şəhər mühitində-Şamaxıda  pərvazlanmış, buradakı zəkalı müəllimlərdən  dərs almış,  həm Şərq, həm də Qərb pedaqoji fikrini dərindən öyrənmişdir. Bunu onun Uşinskidən və  Mozdolevskidən etdiyi tərcümələr  də təsdiq edir.

***
“Məclis  məktəbi”ndə Sabirə Cəlaləddin Ünsizadə, Seyid Əzim Şirvani kimi milli qeyrətli, elmə, təhsilə bağlı olan aydın düşüncəli müəllimlərin dərs deməsi gələcək şairin  mənəvi  aləmini  xeyli zənginləşdirib. Onlarin hər ikisi Şamaxının ən savadlı müəllimlərindən sayılır, Şamaxı pedaqoji mühitinin aparıcı qüvvələri kimi tanınırdı.
M.Ə.Sabirin  müəllimləri yaradıcı müəllimlər idi: onların hər ikisi dərslik yazmış, dövri mətbuatın formalaşmasında və inkişafında, xalqın maariflənməsi yolunda fəal iştirak etmişdir. Cəlaləddin Ünsizadə sonralar "Ziya" və "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetlərinin, "Kəşkül" jurnalının və "Kəşkül" qəzetinin  redaktoru olmuş, S.Ə.Şirvani iki dərslik yazmış, bütöv bir elmi-tədqiqat institutunun kollektiv şəkildə çətinliklə bir il ərzində görə biləcəyi işi təkbaşına yerinə yetirmişdir: o, 300-dən artıq şairin həyat və yaradıcılığını əks etdirən  təzkirə-ədəbiyyatşünaslıq  əsəri yaratmışdır. 
Cəlal Ünsizadənin Sabirə və onun şagird dostlarına dediyi hesab dərslərinin konspektləri əsasında 1884-cü ildə Tiflisdə öz şəxi mətbəəsində çap  etdirdiyi "Hesab" dərslıyi   uzun müddət Zaqafqaziyanın türkdilli ibtidai məktəblərin əsas  dərs  vəsaiti olmuşdur.
 
M.Ə.Sabirin “Məclis məktəb”ində ana dili və şəriət müəllimi S.Ə.Şirvani olmuşdur. Sabirin şair və tərcüməçi kimi yetişməsində Seyid Əzimin böyük rolu danılmazdır. S,Ə.Şirvani milli mətbuatımızın ilk müxbirlərindəndir. 1891-ci ildə "Kəşkül" qəzeti bağlananda M.Ə.Sabirin 29 yaşı var idi.Çox təəssüfki,biz M.Ə.Sabirin imzalarınə XIX əsrin  ikinci  yarısının milli mətbuatımızda görmürük. Sabirin yaşı onun "Ziya" qəzetində də, "Ziyayi -Qafqasiyyə" qəzetində də, "Kəşkül" jurnalında  da   çıxışına imkan verirdi.
 Doğrudur , Sabir  1910-cu ildə yazdığı "Vaqieyi-yubileykaranə"  şeirində Şamaxının tarixdə məşhur olan ziyalılarının siyahısında Həsən bəy Zərdabininn də,  Səid Ünsizadənin də adını çəkir, lakin burada səhvən Səid Ünsizadəni  "Kəşkül"ün  müdiri kimi təqdim edir.

M.Ə.Sabir hələ məktəb illərindən Şərqin Ömər Xəyyam, Nizami Gəncəvi, Sədi, Xacə Hafiz,   Bəhaiddin  kimi şairlərinin yaradıcılığına yaxşı  bələd  imiş. Onun  farsdilli poeziyadan ilk   mükəmməl tərcümələri məhz  məktəb illərinə təsadüf  edir.
 
M.Ə.Sabirin ən yaxın şagird yoldaşı və dostu S.M.Qənizadənin yazdığına görə, Ələkbər “Məclis məktəbi”ndə cəmi iki il oxuyub. O,  uşaqların hamısından talantlı imiş, hələ şagird olanda Nizami Gəncəvinin ”Xəmsə”sini fars dilindən Azərbaycan  dilinə tərcümə  edirmiş. 
    
Atasının təkidi ilə iki ildən sonra "Məclis məktəbi"ndən uzaqlaşan  Sabir atasına ticarət işlərində  kömək edir.  O, bir müddətdən sonra atasının icazəsi  ilə Səbzəvar,  Xorasan,  Nişapur,  Buxara kimi şəhərlərə səyahətə çıxır. Səfərdə olarkən atasının ölüm xəbərini eşidən Sabir  Şamaxıya qayıdır və böyük qardaşı ilə birlikdə böyük ailənin  qayğılarını çəkməli olur: hər cür ağır işin qulpundan yapışır, çətinliklə çörəkpulu qazanır.
Evlənəndən və yeddi qız atası olandan sonra Sabirin həyatı daha da çətinləşir. O, 1907-ci ilin sonlarında o vaxt  Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasında  inspektor (müfəttiş)  işləyən  məktəb dostu  S.M.Qənizadəyə giley dolu məktub yazır, düşdüyü çətin vəziyyətdən  şikayətlənir.
Dostu cavab məktublarının  birində   Zaqafqaziya  Müəllimlər  Seminariyasında  yaxın vaxtlarda bir müəllim yeri boşalacağını  və  müəllimlik  kağızı  olacağı  təqdirdə  Sabirin  bu vəzifədə işləyə  biləcəyini ona xəbər verir. (Seminariyada şiə məzhəbindən olan tələbələrə ana dili və şəriətdən dərs deyən  F.Köçərlinin  daha yüksək vəzifəyə (müfəttiş vəzifəsinə)  təyin olunacağı   gözlənilirdi-N.N.).       
Məsələ  burasındadır ki,  o vaxtlar savadlı adamların Quberniya  Ruhani  idarələrinin  birində  yüksək səviyyəli komissiya qarşısında imtahan  vermək  yolu ilə attestat alması mümkün idi.  Sabir bu əlverişli imkandan istifadə etmək qərarına gəlir.  O, bu məqsədlə  1908-ci il  fevralın  12-də Bakı Quberniya Şiə Ruhani İdarəsinə ərizə ilə müraciət edir.  Rəsmi dairələrdə  Mirzə Ələkbər Məşədi  Zeynal oğlu  kimi tanınan Sabir aprelin 11-də Bakıda Came məscidində imtahan verir.  Onunla imtahan verənlərin demək olar ki,  hamısı yaşadıqları  ərazilərin  tanınmış  din xadimləri idi,  yazı-pozu  əhli  idi,  lakin heç birinin Zaqafqaziya Ruhani İdarəsində təsdiq  olunmuş  “prixod mollası və müəllim” attestatı yox idi.   
Aydınlıq üçün deyək ki, “prixod  mollası  və müəllimlik  attestatı” imtahanları Qafqaz Canişininin 5  mart  1876-cı ildə  təsdiq olunmuş Əsasnaməsinə uyğun olaraq aparılırdı.  Əsasnamə əsasında tərtib olunmuş proqrama görə, attestat almaqdan  ötrü  imtahan verən hər bir   şəxs  müəzzin  (azançı)  üçün tələb   olunan sözləri düzgün tələffüz etməli, namaz qaydalarını, təlqin  (ölü basdırıldıqda qəbir üzərində oxunan dua- N.N.)  və dəfn qaydalarını bilməklə yanaşı, müəllimlik vəzifəsinin üsullarına da bələd olmalı idi. İddiaçıdan  Azərbaycan  və  fars dillərini mükəmməl bilmək, yaxşı  xətlə yazmağı  bacarmaq tələb olunurdu. Quranın  oxusunda orfoepik normalara əməl  etmək, cümə günü və dini  bayram  günlərində  tələb olunan dini mərasim tədbirlərini icra və təşkil etməyi bacarmaq, kəbin (nikah ) və boşanma qaydalarını yaxşı   bilmək, qan və süd  qardaşlığı qohumluq  dərəcəsini  müəyyənləşdirmək bacarığı   proqramın  əsas  tələblərinə aid  idi.
Prixod mollası  və müəllimin öz  fikrini tatar (Azərbaycan-N.N. ) dilində yazılı şəkildə ifadə etməyi bacarması da vacib şərtlərdən biri kimi qiymətləndirilirdi.
Rus və fars dilərində  yazılmış imtahan  protokollarının sonunda iddiaçının  prixod  mollası  adına layiq olub-olmaması  xüsusilə  vurğulanırdı.
 
Mirzə  Ələkbər  Məşədi Zeynal  oğluna və onunla bir yerdə imtahan  verənlərə  aid imtahan sənədlərini Bakı Quberniya Ruhani Məclisinin sədri, Quranın Azərbaycan dilinə ilk tərcüməçilərindən biri olan Hacı Mir Məhəmməd Kərim Hacı  Mircəfərzadə, məclis üzvləri Axund  Ağa  Rəsulzadə (M.Ə.Rəsulzadənin atası-N.N.) və  Axund Ağa  Əlizadə imzalayıblar. Sənədlər  baxılmaq  və  təsdiq olunmaq  üçün  aprelin 19-da  Tiflisə-Zaqafqaziya  Ruhani   İdarəsinin sərəncamına göndərilmişdi.
O vaxt   artıq bir neçə ay  idi  ki, Zaqafqaziyada  şeyxülislam vəzifəsi  boş  idi: 1879-cu ildə  Qori  Müəllimlər Seminariyasının müsəlman (Azərbaycan-N.N.) şöbəsi açılan gündən burada  oxuyan  şiəməzhəb tələbələrin  ana  dili  və  şəriət  müəllimi olmuş, sonralar uzun müddət  ruhani  idarəsinə  rəhbərlik etmiş Əbdüssəlam Axundzadə 1907-ci il  noyabrın 18-də   ömrünün  64-cü  ilində  vəfat etmişdi.
Aprelin 22-də Tiflisə  çatdırılan imtahan sənədlərinə Zaqafqaziya Ruhani İdarəsinin üzvləri tərəfindən dövlət nümayəndələrinin iştirakı ilə mayın 5-də baxılır. 1908-ci il mayın 7-də   Bakının  Qobu   kənd  sakini Molla Abdulla Hacı İsmayıl oğluna, qalalı Molla Əbdülhəmid  Kərbəlayı Hacı Vəli oğluna, Göyçayın Alpoud kənd sakini  Mehdi bəy  Molla  Əbdülhəsən  Kərbəlayı  İsmayıl  oğluna və şamaxılı Mirzə  Ələkbər Məşədi Zeynal oğluna  prixod mollası  və  müəllimlik attestatı (diplomu yox-  N.N.) verilir.  
Mirzə  Ələkbərin   bəxtinə  944  nömrəli  attestat  düşür.                
M.Ə.Sabir müəllim işləmək üçün  attestatı  Şamaxı  Əhli-Təsənni  Ruhani İdarəsinin  xəttilə də   ala  bilərdi.  Şeirlərinin  birində  yazdığı  kimi, onun babası  sünni, nənəsi  isə şiə idi. O, sünni   ruhani məclisinin sədri Hacı Məcid  Əfəndi Əfəndizadə ilə səmimi dostluq   münasibətində idi. 1908–ci il fevralın 29-da vəfat edən Məcid Əfəndinin  matəminə Sabirin iki mərsiyə yazması  bu münasibətdən irəli gəlirdi.
Mirzə Ələkbər Məşədi Zeynal oğlu Bakı  Quberniya Şiə Ruhani İdarəsinə müəllimlik attestatı almaqdan ötrü  göndərdiyi  ərizəni Məcid Əfəndinin ölümündən 17 gün əvvəl -  fevralın  12-də  yazmışdı.
Sabirin  Bakı  Quberniyası  Şiə Ruhani İdarəsindən attestat almaq istəyi onun  Zaqafqaziya  Müəllimlər  Seminariyasında şiəməzhəb uşaqlara  dərs deyən  Firudun bəy Köçərlinin yüksək  vəzifəyə gedəcəyi təqdirdə boşalacaq yerdə işləmək arzusundan irəli gəlmişdi. Təəssüf  ki, bir neçə kitab müəllifi olan, ədəbiyyatımızın tarixini həm rusca, həm də azərbaycanca yazan,  Sokratın təlimini “Təlimati- Sokrat” adı ilə tərcümə edərək pedaqoji elmimizi zənginləşdirən,  bacarıqlı tərcüməçi olan F.Köçərlinin ali təhsili olmadığı üçün nəzərdə tutulan istək reallaşmadı. Başqa sözlə, Sabirin Qərbə istiqamətlənmiş yürüşü də məhz buna görə baş tutmadı.
Əhvali-ruhiyyəsi  gərginləşən, artıq səkkiz övlad atası olan şair (yeddi qızdan sonra Sabirin bir oğlu da dünyaya gəlmişdi)  ailəni müəllim işləmək yolu ilə saxlamaq qərarında israrlı olur.
M.Ə.Sabir  1908-ci ilin iyun ayında  “Tazə həyat”  qəzetində Bakıda təzə açılan “Səadət “ adlı  məktəbə iki müəllim tələb olunduğunu oxuyur. O, tərəddüd etmədən  məktəbin rəhbərliyinə  yazılı şəkildə müraciət edir, lakin Sabirin  müəllim işləmək, cəhalət qaranlığında əzab çəkən vətən övladlarına dərs demək, onlara maarifin işıqlı yollarını göstərmək  arzusu  baş  tutmur: attestatlı şairin ümid dolu məktubu cavabsız qalır.
1908-ci ilin sentyabrında Şamaxıda “Ümid məktəbi“ adı ilə bir təhsil ocağı  açılır. Sabir çətinlik çəkmədən bu məktəbə işə düzəlir. Bu işdə M.Ə Sabirə o vaxtlar Bakı-Dağıstan Məktəblər İdarəsinin inspektoru  (müfəttişi)  S.M.Qənizadənin  kömək etdiyi şübhəsizdir. Məktəbdə Sabirlə yanaşı, Hacı Baba Zamanov  soyadlı gənc bir müəllim də işləyirdi. O, Zaqafqaziya  Müəllimlər Seminariyasının məzunu idi.
Bu faktları da xatırlamaq  yerinə düşür ki, S.M.Qənizadə Qərb təmayüllü ali pedaqoji təhsil almış ilk azərbaycanlılardan biridir: S.M.Qənizadə, onun həmşəhərlisi Həbib bəy Mahmudbəyov, qutqaşınlı (indiki Qəbələ-N.N.)  Süleyman bəy Əbdürrəhmanbəyov 1887-ci  ildə  Tiflisdəki Aleksandrovski  Müəllimlər  İnstitutunu bitirmişdilər.
S.M.Qənizadə H.Mahmudbəyovla birlikdə 1887-ci ildə Bakıda yeni tipli  təhsil ocağı-“Rus-Müsəlman məktəbi“ yaratmış, qısa  bir  müddətdə  belə məktəblərin sayı  xeyli artmışdır.
“Məktəb“ jurnalının  1912-ci ildəki 21-ci  nömrəsində   S.M.Qənizadənin   türk   dünyasının  görkəmli  ziyalılarından biri olan məşhur pedaqoq və mühərrir İsmayıl bəy Qaspralı ilə maarif  cəbhəsindəki işbirliyindən söz açılır. Yazıdan aydın olur ki, S.M.Qənizadə və  İ.Qaspralı Türküstanda-Səmərqəndə “Rus- Müsəlman Məktəbi“ yaratmışdılar.
1910-cu ilin əvvəllərində Sabir  Bakıya gəlir, S.M.Qənizadənin köməyi ilə, “Nəşri-maarif” cəmiyyətinin xətti ilə açılan Balaxanı kənd  məktəbində  işə düzəlir. Sabir bu məktəbdə bir ildən artıq işləyir. Bir neçə ay xəstə yatan Sabir 1911-ci il  iyulun 12-də dünyasını dəyişir.
Hələ attestat  almamışdan  əvvəl xalq  içində  Mirzə Ələkbər  kimi  tanınan, ana dili ilə yanaşı,  fars və ərəb  dillərini də  şeir yazmaq  dərəcəsində mükəmməl bilən,  dövrün  vacib  və  qaçılmaz  tələbi  ilə  rus dilini  də  öyrənməyə məcbur  olan  Mirzə  Ələkbər  Məşədi  Zeynal  oğlu Tahirzadənin  (Sabirin, Hop-hopun, Ağlar-Güləyənin, Çayda çapanın, Nizədarın, Din  dirəyinin, Dindarın, Ə.S.Şirvaninin…) məktəbdəki müəllimlik fəaliyyəti cəmi  üç  ildavam edir.
Yaxşı  müəllimlərin yaxşı  şagirdi  olan,  xalq  pedaqogikasının  incəliklərini  mükəmməl  bilən,  Azərbaycan  dilinin  musiqi  və təranələrini bu dili bilənə də,  bilməyənə də  sevə-sevə  sevdirən  M.Ə.Sabirin  ictimai-siyasi  həyatımızdakı, mənəvi dünyamızdakı müəllimliyi isə dünya  durduqca, ağıllı sözə  ehtiyac duyulduqca davam  edəcəkdir.


Müəllifin digər yazıları

  1. 45 il bundan əvvəlki dünya gənclər hərəkatı...
  2. Nəğmə kimi səslənən bal dilmiz var olsun!
  3. Bir daha Ələkbər Tahirzadənin- şair Mirzə Ələkbər Sabirin müəllimliyə gedən əzablı və əziyyətli yolları ilə...… - Tədqiqat
  4. Hamıya dostam mən,bir qardaşam mən
  5. "İşığ"ın işıq saldığı tərcümənin işığında və yaxud İ.A.Krılovdan tərcümə:Durnabalığı və Pişik
  6. "Ziya" qəzetinin (25.01.1879- 26.06.1884) qaranlıq taleyini işıqlandırmaq lazımdır
  7. Məktəbliləri maarifləndirən mətbu orqanlardan biri - "Maarif" məcmuəsi
  8. РУССКО-БАШКИРСКИЙ СЛОВАРЬ - kitabxanamın ən qalın və ən sanballı lüğətlərindən biri
  9. Söz sözü çəkər, əgər sözün közü varsa
  10. Beynəlxalq bayram tədbirlərindən sonrakı gün - Müəllimlərin Ziyarəti Günü
  11. Müəllim olanda da yaxşı müəllim olun
  12. Tanıdım...Gül bəsləyən qız- Məlahət Yusif qızı...
  13. Avtoelegiya: İşin-gücün boş vaxtı-qocaların xoş vaxtı....
  14. HƏR KİM 100 İL YAŞAMASA , GÜNAH ONUN ÖZÜNDƏDİRMİ ?!
  15. İsmayıl Mirzanın hər həftə oxuduğu türkdilli "Ziya" qəzetin bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  16. Ay Allah bəndəsi, niyə yazıqsan?
  17. Ömrün payız etirafı və yaxud ömrün,günün hapı, gopu
  18. Mətbuat tariximizdən birinci ilinin 46 nömrəsi itən qəzetimiz və yaxud mətbuatımızın "Ziya"sı
  19. Mən niyə SSRİ Ali Sovetinin deputatı ola bilmədim?
  20. Təbrizdən kənd məktubları
  21. "Təbriz məktubları silsiləsi"ndən növbəti yazı
  22. Nazim Nəsrəddinov: "Təbriz məktubları" silsiləsindən
  23. Dünya yaman dünyadır
  24. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  25. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  26. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  27. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  28. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  29. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  30. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  31. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  32. Göz görür,ağıl kəsir....
  33. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  34. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  35. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  36. Mənim nəğməli bibim - Foto
  37. Sən yazmasan,mən yazaram
  38. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  39. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  40. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  41. Qulam Məmmədli-120
  42. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  43. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  44. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  45. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  46. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  47. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  48. SÖZ KİMİNDİR?
  49. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  50. Mənim dualarım
  51. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  52. Təzadlar, ay təzadlar....
  53. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  54. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  55. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  56. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  57. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  58. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  59. Testdən qəsdən danışmırıq
  60. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  61. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  62. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  63. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  64. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  65. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  66. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  67. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  68. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  69. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  70. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  71. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  72. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  73. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  74. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  75. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  76. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  77. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  78. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  79. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  80. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  81. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  82. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  83. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  84. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  85. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  86. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  87. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  88. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  89. Bu yaz bir başqa yazdır
  90. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  91. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  92. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  93. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  94. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  95. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  96. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  97. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  98. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  99. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  100. Dərgahdan başlanan yol
  101. Fikrin ifadə formalarından biri
  102. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  103. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  104. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  105. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  106. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  107. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  108. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  109. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  110. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  111. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  112. "Əkinçi" qəzeti-140
  113. Mustafanın Çanakkala məktubu
  114. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  115. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  116. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  117. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  118. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  119. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  120. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  121. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  122. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  123. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  124. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  125. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  126. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  127. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  128. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  129. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  130. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  131. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  132. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  133. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  134. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  135. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  136. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  137. Kasıblığın üzü qara olsun
  138. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  139. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  140. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  141. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  142. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  143. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  144. İlk hesab dərsliyimiz
  145. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  146. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  147. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  148. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  149. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  150. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  151. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  152. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  153. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  154. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
24-11-2017
23-11-2017
23.11.2017 Neft ucuzlaşıb
22-11-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.9395 san