09:20 26 Yanvar 2018
2472 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

«Ziya» qəzeti Türk Dünyasının tarixində şərəfli yer tutan, özünə və dediyi sözə, işarə etdiyi fikrə hörmət qazandıran, türk ellərini maarif ziyası ilə işıqlandıran və isindirən mətbu orqanlarından biridir. İlk sayı 1879-cu ilin yanvarında Tiflisdə Azərbaycan dilində işıq üzü görmüşdür. Qəzetin ilk iki sayı tapılmadığından ayın tarixini dəqiq yazmaqda çətinlik çəkirik. Bəzi tədqiqatçılar ilk sayın yanvarın 16-də çıxdığını yazsalar da, miladi tarix faktı olmadığına görə bu fikri qəti şəkildə söyləmək olmur. "Ziya"nın ilk nömrəsi haqqında qəzetin 19.11.1879-cu il tarixli 44-cü nömrəsindəki bir yazıdan məlum olur ki, "Ziya" islam tarixi ilə 1296-cı ilin SƏFƏR ayının 16-da işıq üzü görmüşdür ki, bu da bizim hesabımızla miladi tarixin 1879-cu il yanvarın 25-nə təsadüf edir. 1879-cu ildə islam təqvimi ilə yeni il dekabın əvvəlindən başlayır. Bununla əlaqədar olaraq, «Ziya» qəzetinin sayları yenilənir: dekabırın 6, 13, 20 və 27-də çıxan saylar yeni ilə uyğun olaraq, 1, 2, 3, 4  kimi sıralarnır. 1880-ci iln ilk sayı yanvarın 3-də 5-ci nömrə kimi təqdim olunur. Bu qayda ilə 1881-ci və 1882-ci ilin ilk nömrələri də miladi təqvimlə 5 yanvar 1881-ci il və 7 yanvar 1882-ci il kimi göstətilir. 

Hicri-qəməri ilinin ayları

Ay Azərbaycanca İngiliscə Ərəbcə Gün Müxtəsər
Birinci ay Məhərrəm Muharram ul Haram محرم 30 M
İkinci ay Səfər Safar ul Muzaffar صفر 29 S
Üçüncü ay Rəbiüləvvəl Rabi' al-awwal ربيع الأول 30 Ra
Dördüncü ay Rəbiülaxır Rabi' al-thani ربيع الثاني 29 R
Beşinci ay Cəmadiyələvvəl Jumada al-awwal جمادى الأولى 30 Ca
Altıncı ay Cəmadiyəlaxır Jumada al-thani جمادى الثانية 29 C
Yeddinci ay Rəcəb Rajab رجب 30 B
Səkkizinci ay Şaban Sha'aban شعبان 29 Ş
Doqquzuncu ay Ramazan Ramadan رمضان 30 N
Onuncu ay Şəvval Shawwal شوال 29 L
Onbirinci ay Zilqədə Dhū al-Qaʿda ذو القعدة 30 Za
Onikinci ay Zilhiccə Dhū al-Hijjah ذو الحجة 29 ya da 30 Z

Ay Azərbaycanca İngiliscə Ərəbcə Gün Müxtəsər
Birinci ay Məhərrəm Muharram ul Haram محرم 30 M
İkinci ay Səfər Safar ul Muzaffar صفر 29 S
Üçüncü ay Rəbiüləvvəl Rabi' al-awwal ربيع الأول 30 Ra
Dördüncü ay Rəbiülaxır Rabi' al-thani ربيع الثاني 29 R
Beşinci ay Cəmadiyələvvəl Jumada al-awwal جمادى الأولى 30 Ca
Altıncı ay Cəmadiyəlaxır Jumada al-thani جمادى الثانية 29 C
Yeddinci ay Rəcəb Rajab رجب 30 B
Səkkizinci ay Şaban Sha'aban شعبان 29 Ş
Doqquzuncu ay Ramazan Ramadan رمضان 30 N
Onuncu ay Şəvval Shawwal شوال 29 L
Onbirinci ay Zilqədə Dhū al-Qaʿda ذو القعدة 30 Za
Onikinci ay Zilhiccə Dhū al-Hijjah ذو الحجة 29 ya da 30 Z

  «Ziya»nın sayları illər üzrə belə  görünür:

1879-cu ildə «Ziyanın 48 sayı çap olunmuşdur.
N 1 —  (25.01.1879-cu il)  — N 46  (29 .11.1879-cu il);

İslam təqvimi ilə dekabrda qəzetin sayları yenilənmişdir. 1296-cı mahi-məhərrəmdə «Ziyanın 4 nömrəsi çıxmışdır. Bu  tarix qəzetdə miladi təqvimlə belə göstərilmişdir.
N1 (06.12.1879)
N2 (13.12.1879)
N3 (20.12.1879)
N4 (27.12.1879)

1880-ci ilin ilk sayı dekabrdakı sayların davamı kimi başlayır.

N 5 (03.01.1880)
N 6 (10.01.1880)….
N 30 (26.06.1880)

6 aylıq mətbəə hazırlığı ilə əlaqədar olaraq bir neçə ay «Ziya» oxucuların görüşünə gəlməyib. «Ziya» 6 aydan sonra «Ziyayi-Qafqasiyyə» adı ilə  —  təzə qiyafədə meydana çıxır. 09 dekabr 1880-ci ildə «Ziyayi-Qafqasiyyə»nin birinci sayı çıxır.  2-ci sayı 13 günlük fasilədən sonra  — dekabrın 22-də nəşr olunur.

1881-ci ildə «Ziyayi-Qafqasiyyə»nin 33 nömrəsi çıxmışdır.
N 3 (5 yanvar 1881-ci  il)- N 31  (21oktyabr 1881-ci il);
Hicri-qəməri ilinin gəlişi ilə əlaqədar olaraq, 6 noyabr 1881-ci ildə saylar yenilənmişdir:
N1 (26.noyabr 1881-ci il) — N 4 (24 dekabr 1881-ci il).

1881-ci il dekabrın 10-da beyninə qan sızması nəticəsində dünyasını dəyişən Zaqafqaziya müftisi Hacı Əbdülhəmid Əfəndi Mustafa Əfəndizadənin matəm mərasimi ilə əlaqədar olaraq, «Ziya» qəzeti bir həftə ləngimə ilə çıxmışdır. «Ziyayi-Qafqasiyyə»nin («Ziya»nın)  1882-ci ildəki ilk sayı 5-ci say işarəsi ilə yanvarın 7-də çap edilmişdir.

N 5- (7 yanvar 1882- ci il )  —  N 31 — (16 dekabr 1882-ci il).

«Ziyayi-Qafqasiyyə»nin1883-cü ildə 31  sayı çıxmışdır :
N 1- (03.01.1883-cü il- N 31 — (22 dekabr 1883-cü il )

«Ziyayi-Qafqasiyyə»nin («Ziya»nın)1884-cü ildə cəmi 11 sayı çıxmışdır.
N 1 (15 yanvar 1884-cü il) —  N 11 (26 iyun  1884-cü il).


Bəzi tədqiqatçılar «Ziya»nın son 11 sayının Şamaxı şəhərində — Səid Ünsizadənin xidməti işi ilə əlaqədar olaraq köçdüyü ata yurduna çap olunduğunu yazırlar. Bu, faktlara əsaslanmayan fikirdir. Elmi fikir faktlarla təsdiq olunanda inandırıcı olur . Qəzetin son 11 sayının hamısının 4-cü -sonuncu səhifəsində onun (qəzetin) senzuradan keçən gün  «Ziya»mətbəəsində çap olunduğu rus və Azərbaycan dillərində açıq-aydın göstərilmişdir. Məsələn: » ДОЗВОЛЕНО ЦЕНЗУРОЮ ТиФЛИСЪ  26   İюня 1884  года.  (Çapına 26 iyun  1884-cü ildə Tiflisdə  senzura tərəfindən icazə verilmişdir-N.N.). Daha sonra ərəb əlifbası ilə  «Ziyayi (Ziyayi -Qafqasiyyə-N.N.) mətbəəsində təb olunmuşdur» sözləri yazılmışdır. Qəzetin birinci səhifəsində də  çap olunma tarixi kimi senzuranın icazə tarixi göstərilmişdir.

Altı il ( 25.01.1879 -cu il- 26.VI.1884-cü il ) ərzində Tiflisdə nəşr olunan «Ziya» qəzetinin (09.12.1880-ci ildən» Ziyayi-Qafqasiyyə — N.N.) 187 sayı  çap olunmuşdur. Qəzet əvvəllər Səid Əfəndi Ünsizadənin öz şəxsi basmaxanasında (litoqrafiyasında) basılmış, sonralar isə «Ziya» mətbəəsində təb edilmişdir.
***

«Ziya» qəzetinin yaradıcısı əslən Şamaxı şəhərindən olan Səid Əfəndi Əbdürrəhman oğlu Ünsizadə (1825-1905) XIX əsrin II yarısında və XX əsrin ilk illərində maarifçilik hərəkatında işıqlı əməllərinə görə yaxşı tanınan ziyalılardan biridir. İlk təhsilini Azərbaycanın o vaxtkı mədəni mərkəzlərindən olan Şamaxıda almış, sonralar Şərqin tanınmış ali dini təhsil ocaqlarında oxumuşdur. Bir neçə Şərq dilini şeir yazmaq dərəcəsində öyrənmişdir. Şərq ölkələrində təhsilini başa vurandan sonra Şamaxıya qayıtmış, müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuşdur. Bakı qubernatoru D.S.Staroselskinin (15.05.1832-11.03.1884) əmri ilə mərkəzi idarəsi 1859-cu il zəlzələsindən  sonra hələ də Şamaxıda yerləşən Bakı Quberniya Əhli-Təsənni  İdarəsinə  — sünni məzhəb əhalinin ruhani idarəsinə qazi təyin olunur. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, D.S.Staroselski 1872-ci ildə Terek vilayət rəisi müavinliyindən Bakı quberniyasına qubernator təyin olunur. Bakıda qubernator işləyərkən  quberniyada bir çox islahatlar aparır. «Ziyayi-Qafqasiyyə» qəzetinin yazdığına görə, Qafqaz və bəlkə Rusiya nisbətən  əvvəlimci islam qəzetəsi «Əkinçi» onun (D.S .Staroselskinin — N.N.) müvafiqəti (razılıq verməsi — N.N.) ilə ehdas (meydana gətirmə, təsis — N.N.) olundu. Məzkur qəzetənin sahibi Məlikzadə Həsən bəy cənabları onun icazəsi ilə  İSTANBULDAN  islam hürufatı gətirdi və Baküyə bir islam mətbəəsi verdi» ( N 5,1884-cü il).
S.Ünsizadənin Şamaxıdan Tiflisə  —  o vaxtın iri inzibati mərkəzi olan bir şəhərə köçüb getməsi də, çox güman ki, D.S.Staroselski ilə razılaşdırılmışdır. Belə ki, D.S.Staroselski Bakı qubernatoru olanda Şamaxıda  bir çox layihələrin reallaşdırılmasında Səid Ünsizadəyə köməklik və qayğı göstərmişdir. Bu sırada birinci yerdə  S.Ünsizadənin rəhbərliyi,  ruhani məclislərinin yardımı ilə 1874-cü ildə Şamaxıda yaradılan «Məclis məktəbi»dir.Bu məktəb Azərbaycanın təhsil sistemində yenilik idi. Sonralar  Tiflisdə Azərbaycan dilində  mətbu orqan — «Kəşkül» adlı jurnal (31 yanvar 1883-cü ildə — N.N.) yaradılan  Cəlal Ünsizadənin (S.Ünsizadənin ortancı qardaşı — N.N.) geniş müəllimlik fəaliyyəti  «Məclis məktəbi»ndə formalaşmışdır. Azərbaycanda Füzuli şeir məktəbinin layiqli davamçısı, filoloq-alim səviyyəli təzkirə tərtibçisi, məşhur türk şairi Güvahi  ədəbi yaradıcılığının müntəzəm təbliğçisi S.Ə.Şirvani də bu məktəbdə işləmiş, keçdiyi dərslərin konspekti əsasında «Rəbiül-ətfal» adlı dərslik-müntəxəbat hazırlamışdır.
«Ziya» qəzeti də məhz D.S.Staroselskinin qayğısı ilə meydana çıxmışdı. D.S.Staroselski 1876- cı ildə Qafqaz Canişinliyi Baş İdarəsinə departament müdiri təyin olunur. Bir ildən sonra onun vəzifəsi daha da böyüdülür: eks-qubernator Qafqaz Canişinliyinin  Baş divanxanasına  rəis təyin olunur.
D.S.Staroselski Bakı quberniyasında birgə iş  məqamından yaxşı tanıdığı , qələminə, elm və mərifətinə inandığı və güvəndiyi bir sıra ziyalıları Qafqazın baş şəhərinə -Tiflisə   işləməyə dəvət edir. Belə  dəvəti alanlardan biri də  S.Ünsizadə olur.  S.Ünsizadə əvvəlcə Zaqafqaziya Dini İdarələrini təftiş edən komissiyada işləməyə  ezam olunur. Dəfələrlə ezamiyyə müddəti artırılır. Bir neçə ildən sonra  o, sərıştəli mütəxəssis kimi  Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinə üzv seçilir. S.Ünsizadə Ruhani İdarəsində məktəb və maarif məsələlərinə aid  işlərin qüvvətləndirilməsinə çalışırdı. O, bu məqsədlə  müntəzəm olaraq yerlərə ezam olunurdu. S.Ünsizadə  12 oktyabr 1878-ci ildə — hələ ezamiyyətdə olanda  Qafqaz Canişinliyinin Baş dəftərxanasına  müraciət edərək, Tiflisdə Azərbaycan dilində «Ziya» adlı qəzet çıxarmaq barədə icazə istəyir.
Cəmi bir aydan sonra onun xahişinə icazə verilir. O, yaxın qohum-əqrabalarını-ortancı qardaşı Cəlalı, oğulları Əbdürrəman və Ağanı, bacısı oğulları — Rəhim və Seyfullanı da  mühərrirlik və ixtisaslı mətbəə fəhləliyi işlərinə cəlb edir. İşin çətini  mətbəə kadrları hazırlığı olduğuna görə gəncləri İstanbula oxumağa göndərir. Onların İstanbulun Bab-Ali caddəsindəki bir müəssisədə təlim keçdikləri ağlabatan görünür. Belə ki, keçən əsrin  sonlarında  mətbuat işığı axtaran azərbaycanlılar bu məkana üz tuturdular.  S.Ünsizadəni hələ Zaqafqaziya  Müəllimlər Seminariyasında oxuyarkən tanıyan Rəşid bəy Əfəndizadə «Uşaq bağçası»  dərsliyini 1898-ci ildə  İstanbulda  çap etdirmişdir. Maraqlıdır ki, Bab-Ali  caddəsində çap  edilən bu dərsliyin redaktoru da, korrektoru da  R.Əfəndizadənin özü olmuşdur.
1879-cu ilin yanvarında «Ziya»  nömrəsi çap olunur. «Əkinci» qəzeti öz işini dayandırmağa məcbur olandan bəri mətbu sözə tamarzı olan  türkdilli oxucular «Ziya»nı razılıqla qarşıladılar. Qəzet  öz ətrafına onlarla  müxbir toplaya bildi. Moskvadan  Nəcəf bəy Vəzirov, Əlisəfa, Əlizadə (Əliyev),  İstanbuldan Şirniçioğlu, Münif Əfəndi,  Bağçasaray Şəhər Məclisindən  İsmayıl  Mirza  (Qasprinski), Spasskdan  Mirzə Həsən Əlqədari, Şuşadan  Ağamirzadə (M.M.Nəvvab),  Şamaxıdan Seyid Əzim Şirvani,  Bixud, Müşfiq Xakisar  ibn Məşhədi Məhəmməd, Bakıdan və Zərdabdan Həsən bəy Məlikzadə, Göyçaydan İsmayıl bəy Nazirzadə,  Nuxadan İsmi Sədrəddinbəyov, Naxçıvandan  Molla Abdulla, Salyandan Yəqub Əlizadə, Tiflisdən  Əbdülhəmid Əfəndi Mustafa Əfəndizadə, Əhməd Hüseynzadə, Məhəmmədağa Şahtaxtinski, Adolf Petpoviç Berje, Yanovski, Qoridən A.O.Çernyayevski, S.Vəlivəyov,  Ə.Axundzadə, Dərbənddən Məhbus Dərbəndi (Qumri), Semipalatinskdən «C», Yaltadan «H. C» «Ziya» qəzetinə maraqlı yazılar göndərir, mətbu sözdən rupor kimi istifadə edərək, xalqın maariflənməsi yolunda büyük işlər görürdülər. Qəzetdə  risalə, məqalə, əhvalat, xülasə, teleqraf xəbərləri, felyeton, nekroloq, yol qeydləri, reklam,  silsilə elmi risalələr, rəsmi sənədlərin tərcüməsi, lətaiflər, qəzəl, qəsidə, məktub, məzhəkə, atalar   sözü və  məsəllər, öyüd və nəsihətlər, zərifələr, təmsillər, hikmətli sözlər bə s. janrlardan istifadə olunurdu. «Ziya» qəzetindəki  janr rəngarəngliyi və müxtəlifliyi burada nitqin ən mükəmməl forması olan ədəbi dilin müxtəlif üslublarından  danışmağa imkan verir.

«Ziya»  qəzeti tərcümə sənətimizi öyrənmək baxımından da maraqlı görünür. Qəzetdə Azərbaycan dilinin zəngin frazeoloji vahidlərindən,  sözlərin məna qruplarına daxil olan dil vahidlərindən — sinonim, antonim və omonimlərdən  yerində və səmərəli şəkildə istifadə edilmişdir.  Rus dili və rus dili vasitəsilə  dilimizə daxil olan sözlərin  izahında  «yəni» aydınlaşdırma bağlayıcısına müracətə  daha geniş yer verilmişdir. Oxunması çətinlik törədə biləcək bəzi sözlər  həm ərəb, həm də rus qrafikası ilə verilmişdir ki,bu da  sözün  orfoqrafik   və orfoepik variantını müəyyənləşdirmək üçün maraqlı yanaşma üsulu kimi yaxşı görünür.
«Ziya» qəzetinin lüğət tərkibində alınma leksika əsas yer tutsa da  aparıcı, dominant söz və ifadələr əsl  Azərbaycan sözləridir.
«Ziya» qəzetində  söz içində söz demək, üstü örtülü danışmaq, ezop dilindən istifadə  əsas üslubi xüsusiyyətlərdən biri kimi  diqqəti cəlb edir. Bu xüsusiyyətlərə S.Ə.Şirvanin qəzetdə çap olunan  şeirlərində və müxbir məktublarında , tərcümə materiallarında daha çox təsadüf olunur.
«Ziya»nın əsas mövzusu maarifçilikdir. Qəzet  elə ilk saylarından təhsilin faydasından söz açır, uşaqların mütaliə mədəniyyəti barədə oxucuları polemikaya dəvət edir. Qəzetin  səhifələrində özünə, əsasən  baş məqalə mövqeyində yer tapan   «Oxumaq və yazmaq barəsində» (N3,08.02.1879), «Uşaqlarımıza təlim və tərbiyə vermək barəsində» (N 4, 15.02.1879) ; «Təklifati-mədəniyyət» (N5, 22 mart 1879); «Yanpolski Şamaxıda» ( N38,11 oktyabr 1879), «Padşahlıq mədrəsələri» (N 40,41,42, 1979) kimi  yazılar onun məram və məqsədinin  xoş niyyətli olmasından söz açır.
«Ziya»dakı materialların çoxu  S.Ünsizadənin dərslik və müntəxəbatları, oxu kitabları üçün baza rolunu oynayırdı. S.Ünsizadənin  nəzmlə yazdığı «Məktəb uşaqlarımız üçün əqaid və nəsayih»(Tiflis, 1882) nəsrlə yazdığı «Təlimül-ətfal,təhzibül -əxlaq » (Tiflis,1883) dərsliklərdən  uzun müddət  türk dili anlaşılan yerlərdə  oxu kitabı kimi  istifadə olunmuşdur.

Bəzi tədqiqatlarda S.Ünsizadənin «Hümayunnamə» adlı kitabından da söz açırlar. Bu, Şərq ədəbiyyatında çöx geniş yayılmış «Kəlilə və Dimnə «əsərinin tərcüməsidir. Bu kitaba daxil olması güman edilən 3 təmsil 1884-cü ildə «Ziyayi-Qafqasiyyə» qəzetində dərc  olunmuşdur.
S.Ünsizadənin imtiyaz sahibi olduğu «Ziya» qəzeti 1884-cü il iyunun 26-da öz nəşrini dayandırmışdır. Bunun əsas səbəbi Alibekov soyadlı bir nəfərin yazısının tərcüməsindəki  hökumət üçün qorxulu olan  bir cümlə olmuşdur:«Səid Ünsizadənin  dər-öhdə aldığı əmr ( iş-N.N.) və niyyət mətbuat vasuitəsilə rus müsəlmanlarını yuxudan oyatmaqdır».
Beləliklə, «Ziya » bağlanır.
S.Ünsizadənin 1890-cı ildə «Ziya»nı yenidən çap etmək arzusu biganəliklə qarşılanır. Odur ki, İstanbula mühacirət edir. İstanbulda  Münif Əfəndinin köməyi ilə  maarif sahəsində çalışır.

Türk dünyasının fazillərindən biri olan Səid Ünsizadə 1905-ci ilin iyun ayında ömrünün 80 sinnində İstanbulda vəfat edir. Bu acı xəbəri Bakıya çatdıran Səid Ünsizadəni yaxşı tanıyan S.Atamalıbəyov idi.

  (Bakı. "Həyat" qəzeti, 05.07.1905, N 27)


Müəllifin digər yazıları

  1. Atamın türkdilli məktubları
  2. PARLAMENTİN TAVANI NİYƏ UÇDU?
  3. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hələ yaxşı tanımadığımız parlament üzvü- Mustafa Hacı Musa oğlu Mahmudov
  4. Yüksək məfkurəvi söz ustası - Sultan Məcid Qənizadə (1866-1937)
  5. Bu dünyanın qızıl günü
  6. Qafur Rəşad Mirzəzadə fenomeni
  7. Papaq və qalstuk məsələsi
  8. Görkəmli türkoloq və füzulişünas alim Samət Əlizadənin əlyazması tapıldı
  9. Akademiklər,Sİzlər əruzu bilirsinizmi?
  10. Dövlət himnimizin sözlərinin müəllifi Əhməd Cavaddırmı?
  11. Atamın şəkli
  12. Türk dünyasının ən böyük nazimlərindn birinə- Seyid Əzim Şirvaniyə (1835-1888) ölümündən 130 il sonra xitab
  13. "Tərcüman"qəzetini türk dünyasına tanıdan ilk türkdili jurnal yazısı
  14. "Kəlilə və Dimnə"də ( "Hümayunnamə"də) öyüd , nəsihət və deyimlər
  15. Atamın müəllimi Cəmo bəy Cəbrayılbəyli və onun "Cəmo C" təxəllüsü ilə yazdığı şeirlərindən biri - "Sənsən"
  16. Dağıstanlı Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari (1834-1910) və Azərbaycan
  17. "Dırnaq"dan "mötərizat"a və yaxud...
  18. Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı İsmayıl Məmmədovun 366 yarpaqlı 2018-ci il təqvimi çap ediləcəkmi...
  19. Qara qoçun nağılı
  20. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki...
  21. Yenə də "Türkische Lesestoffe....Leipziq. 1916" türkdilli latın qrafikalı kitabından söz açırıq ki, bilməyənlər də nəyisə bilsinlər
  22. Avropa da, Amerika da türk atalar sözlərini oxuyur
  23. Məktəb, məktəb , yenə də məktəb... Özü də gələcəyin məktəbi
  24. Qaranlıqdan Alatoranlığa gedən vaxtın deyimləri
  25. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İstiqlal Bəyannaməsinin əsas müəllifi kimdir?
  26. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım haqqında nə bilirik?
  27. Tarixçilərimizin dərsliklərdə jurnal adı ilə öyrətdikləri "İŞIQ" QƏZETİ (1911-1912)
  28. Qafqazın Baş Rəisi Knyaz Dondukov-Korsakova (1820-1893) hədiyyə olan dərsliyin bir sıra məqamları və son səhifələrindəki nəsihətlər
  29. Türk dostumun təhsil nazirimizə göndərdiyi bir məktub və yaxud...
  30. Öyüdlərim, pəndlərim, nəsihətlərim....
  31. Ortaq türk dilləri ədəbiyyatı müntəxəbatına layiq uğurlu poetik nümunələr və yaxud...
  32. "Kəlilə və Dimnə"nin ilk mətbu nümunələri haqqında bir neçə söz...
  33. Türk dünyasının 1865-ci il tarixli üçdilli atalar sözü lüğəti
  34. 130 il bundan əvvəl İrəvandan "Bir müsəlman" Tiflisə - Azərbaycan dilində nəşr olunan "Kəşkül" qəzetinə nə yazırdı?
  35. Qəbul imtahanı testlərinin bunkerdə yazılması məsləhətdirmi?
  36. XIX əsrin görkəmli Azərbaycan şairi Seyid Əzim Şirvaninin türk dünyasına tanıtdığı təhsil ocağı və yaxud Kürdəmirin ilk dövlət məktəbinin tarixi 1881-ci il fevralın 9-dan başlayır
  37. Nüktələr və nöqtələr....
  38. "Ziya" qəzetinin qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa uzanan yolları
  39. AMEA və universitet alimlərinin orta məktəb marafonları
  40. Yandıran söz,qandıran söz, bir də var adamı dolandıran söz...
  41. Azərbaycanın İlk milli jurnalının - "Kəşkül"ün 135 yaşı tamam oldu
  42. Azərbaycan İstiqlal Bəyannaməsini neçə nəfər imzalayıb və yaxud doğru sözü niyə səhv deyirlər?
  43. Azərbaycan ədəbi dilinin yeni anlayışları ifadə edən rus və Avropa dillərindən alınmış terminlərlə zənginləşməsində "Ziya" və "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetlərinin (1879-1884) rolu
  44. 130 illik yubileyi gecikdirilən Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və yaxud adı ensiklopediyaya düşən elmi dərəcəli biologiya müəllimi
  45. Əhmədli kəndi... Tarixi xidmətləri unudulmuş təhsil ocağı
  46. DÜNƏN "ZIYA"NIN 139 YAŞI TAMAM OLDU VƏ YAXUD TÜRK DÜNYASININ TİFLİSDƏN BOYLANAN GÜNƏŞİ
  47. Orfoqrafiya mədəniyyəti-dil mədəniyyətidir
  48. Gəlin orfoqrafiya qaydalarını hazırlamağı dilbilənlərə tapşıraq
  49. "Ziya" qəzetinin Şəkidə yaşayan Şamaxılı müxbirlərindən biri
  50. Pıçıltılı etiraf və yaxud Zirvələrdə iki həftə qar altında qalanların xoş xəbərin gözləyirik
  51. İtirmişik yuxumuzu, qalanımız ağrımızdır...
  52. Bağışla, bağışla, bağışla bizi
  53. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
  54. S.Ə.Şirvani şeyxülislam ola bilərdimi?
  55. Mürəttib M.Ə.R. kriptonimi kimə aiddir?
  56. Orta məktəb şagirdlərin lüğət ehtiyatlarının zənginləşdirilməsində alınma sözlərin rolu
  57. Bizə ən gərəkli - Fil hesabatı
  58. “Bağçasaraydan göndərilən məktub”
  59. Şamaxı Məclis Məktəbinin 140 illik yubileyindən 3 il də keçdi, amma görüləsi işlər hələ də çoxdur....
  60. Təlim və tərbiyə prosesində elmi araşdırmaların rolu
  61. "Dəbistan" jurnalı (1906-1908) və yaxud şagird və müəllimlər üçün dərsliyə bərabər dövri nəşr
  62. Nəcməddin Xələfoviçə görə "məmləkət"i dəyişdim
  63. Doğma yurdun qış lövhələri...
  64. 45 il bundan əvvəlki dünya gənclər hərəkatı...
  65. Nəğmə kimi səslənən bal dilmiz var olsun!
  66. Bir daha Ələkbər Tahirzadənin- şair Mirzə Ələkbər Sabirin müəllimliyə gedən əzablı və əziyyətli yolları ilə...… - Tədqiqat
  67. Hamıya dostam mən,bir qardaşam mən
  68. "İşığ"ın işıq saldığı tərcümənin işığında və yaxud İ.A.Krılovdan tərcümə:Durnabalığı və Pişik
  69. "Ziya" qəzetinin (25.01.1879- 26.06.1884) qaranlıq taleyini işıqlandırmaq lazımdır
  70. Məktəbliləri maarifləndirən mətbu orqanlardan biri - "Maarif" məcmuəsi
  71. РУССКО-БАШКИРСКИЙ СЛОВАРЬ - kitabxanamın ən qalın və ən sanballı lüğətlərindən biri
  72. Söz sözü çəkər, əgər sözün közü varsa
  73. Beynəlxalq bayram tədbirlərindən sonrakı gün - Müəllimlərin Ziyarəti Günü
  74. Müəllim olanda da yaxşı müəllim olun
  75. Tanıdım...Gül bəsləyən qız- Məlahət Yusif qızı...
  76. Avtoelegiya: İşin-gücün boş vaxtı-qocaların xoş vaxtı....
  77. HƏR KİM 100 İL YAŞAMASA , GÜNAH ONUN ÖZÜNDƏDİRMİ ?!
  78. İsmayıl Mirzanın hər həftə oxuduğu türkdilli "Ziya" qəzetin bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  79. Ay Allah bəndəsi, niyə yazıqsan?
  80. Ömrün payız etirafı və yaxud ömrün,günün hapı, gopu
  81. Mətbuat tariximizdən birinci ilinin 46 nömrəsi itən qəzetimiz və yaxud mətbuatımızın "Ziya"sı
  82. Mən niyə SSRİ Ali Sovetinin deputatı ola bilmədim?
  83. Təbrizdən kənd məktubları
  84. "Təbriz məktubları silsiləsi"ndən növbəti yazı
  85. Nazim Nəsrəddinov: "Təbriz məktubları" silsiləsindən
  86. Dünya yaman dünyadır
  87. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  88. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  89. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  90. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  91. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  92. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  93. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  94. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  95. Göz görür,ağıl kəsir....
  96. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  97. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  98. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  99. Mənim nəğməli bibim - Foto
  100. Sən yazmasan,mən yazaram
  101. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  102. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  103. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  104. Qulam Məmmədli-120
  105. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  106. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  107. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  108. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  109. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  110. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  111. SÖZ KİMİNDİR?
  112. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  113. Mənim dualarım
  114. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  115. Təzadlar, ay təzadlar....
  116. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  117. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  118. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  119. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  120. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  121. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  122. Testdən qəsdən danışmırıq
  123. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  124. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  125. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  126. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  127. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  128. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  129. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  130. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  131. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  132. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  133. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  134. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  135. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  136. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  137. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  138. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  139. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  140. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  141. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  142. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  143. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  144. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  145. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  146. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  147. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  148. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  149. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  150. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  151. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  152. Bu yaz bir başqa yazdır
  153. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  154. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  155. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  156. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  157. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  158. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  159. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  160. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  161. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  162. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  163. Dərgahdan başlanan yol
  164. Fikrin ifadə formalarından biri
  165. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  166. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  167. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  168. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  169. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  170. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  171. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  172. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  173. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  174. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  175. "Əkinçi" qəzeti-140
  176. Mustafanın Çanakkala məktubu
  177. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  178. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  179. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  180. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  181. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  182. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  183. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  184. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  185. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  186. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  187. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  188. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  189. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  190. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  191. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  192. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  193. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  194. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  195. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  196. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  197. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  198. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  199. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  200. Kasıblığın üzü qara olsun
  201. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  202. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  203. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  204. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  205. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  206. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  207. İlk hesab dərsliyimiz
  208. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  209. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  210. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  211. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  212. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  213. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  214. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  215. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  216. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  217. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
21-05-2018
21.05.2018 Neft bahalaşdı
20-05-2018

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.9272 san