09:26 29 Dekabr 2017
10027 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

İsmayıl bəy Qaspıralını türk mətbuatına gətirən ilk yazı - "Bağçasaraydan göndərilən məktub" (Tiflis,"Ziya" qəzeti,  08.11.1879, № 42 ) və ya bir daha Bağçasaray məktubu haqqında


  Bu yazıya yenidən qayıtmağım səbəbsiz deyil.Məsələ burasındadır ki, çox vaxt səlahiyyətli şəxslərin sözünə daha çox inanırlar. Oxucularım məni məktəb və maarif məsələlərindən, mətbuat tariximizdən müəyyən dərəcədə  ətraflı məlumatı olan, sözünü tarixi faktlarla, arxiv sənədləri ilə söyləməyi bacaran tədqiqatçı kimi tanıyırlar. Özünü tanımazlığa çəkənlər daha çoxdur. İlk cümlələrdəki "mən" lərə görə məni bağışlayın. Necə deyərlər, desəm öldürərlərər, deməsəm ölləm.
 Son vaxtlar elmi yazılarda (hətta dissertasiyalarda) başqasının  dediklərini öz sözləri kimi deyənlərin sayı çoxalıb. Ən maraqlısı budur ki, imzalardakı tanıtmalardan (filan xarici akademiyanın akademiki, filan mükafatın laureatı...) sui-stifadə baş alıb gedir. Vallah, mən ingilis dilini yaxşı bilməyənləri alim saymıram. Ərəb yazılarını oxuya bilməyən filoloqların halına acıyıram. Asiya ilə Avropanın sərhəddini tanımayan coğrafiyaçıları təbəssümlə sorğu-suala tuturam. Qırxın qırx faizini tənasüblə tapmağa cəhd edən ziyalıların riyazi təfəkkürünü təbii ki, alqışlamıram.
  Görkəmli türk psixoloqu Halil (Xəlil-N.N) Fikrət Kanadın Azərbaycanda ilkin və ardıcıl tədqiqatçılarından biri mənəm. Bu mövzuda real faktlara, zəngin arxiv materiallarına, tutarlı mənbələrə əsaslanan 10-dan çox məqalə müəllifiyəm. Yazılarımın çoxu (30 yazım) Ankarada Haldun Cezayirlioğlu Koleksiyonunun səhifələrində NAZİM NASREDDİNOVUN YAZILARI başlığı ilə dünyanın türk dilini başa düşən oxucularına ünvanlanmışdır. Bu yazıları oxuyan müəlliflərdən biri  elmi jurnalların birində mənim yazılarımdan öz tədqiqatı kimi danışanda, təbii ki, əsəbiləşməyə bilmədim. Onu dərs dediyi tələbələr qarşısında səhvini etiraf etməyə çağırıram. 
 Əslən şəkili olan türkiyəli  alim Abdulbaqi  Gölpinarlı haqqında yazı yazanlardan da bilməlidirlər ki, istifadə etdikləri mənbələri göstərmələri gərəkli görünür. Həyatda olduğu kimi elmi yaradıcılıqda da subordinasiya (burada sonra yazanın ilkin yazanı xatırlaması nəzərdə tutulur-N.N.) gözlənilməlidir.

 Etika xatirinə bəzən sözü birbaşa demək olmur. Bu xasiyyət fəsadlar da törədə bilər. Bəzən səhvli yazıları yada salmaqdan ötrü bir bəhanə ilə o mövzuya qayıtmalı olursan. Günahkar günahını başa düşməyəndə, birbaşa qaydalı  döyüşdən elmi döyüşə keçmək olar.
 Bu gün İsmayıl bəy Qaspralı haqqında yazanların sayı Həsən bəy Zərdabidən yazanlardan çoxdur. Doğrudur, H.Zərdabiyə  bizdə o qədər maraq var ki,  hətta onu ölümündən sonra 4 il də  artıq yaşadır, məşhur gimnaziya müəlliminin, ilk milli qəzetimizin banisinin ölüm tarixini 1911-ci il kimi göstərməkdə öz israrlarını davam etdirirlər.
  Mən həmişə demişəm, yenə də təkrar edirəm: İsmayıl bəy Qaspralı Azərbaycanın maarifçilik tarixində şərəfli yer tutan Səid Əfəndi Ünsizadəni (1825-1905) özünə müəllim hesab edir, onun xidmətlərini yüksək qiymətləndirirdi. Bu məşhur etirafı unutmaq olmaz. Mənə elə gəlir ki, gələn il - 2015-ci ildə S.Ünsizadənin 190 illiyini keçirməklə günahımızı yuya bilərik. Yubiley tədbirlərində görkəmli maarifçinin elmi-publisistik, elmi-pedaqoji irsi, nəşriyyat sahəsindəki zəngin və səmərəli  fəaliyyəti, məktədarlıq xidmətləri layiqli yer tutmalıdır.
 ...İl başa çatır. S.Ünsizadənin redaktorluğu və naşirliyi ilə 1879-1884-cü illərdə çıxan "Ziya" qəzetinin ilk nömrəsinin 135 illik  təntənəsini - yubileyini keçirə bilmədik. Nömrələrini oxumadan "Ziya"dan yazırıq, Bağçasaraydan danışırıq, müqayisələr aparırıq....

 Nə isə.... Keçək əsas məsələyə....
 

         Böyük və çox əhəmiyyətli  işlər üçün kiçik bir müqəddimə

   1879-1884-cü illərdə Tiflisdə  Səid Əfəndi Ünsizadənin rəhbərliyi ilə  Azərbaycan dilində nəşr olunan "Ziya" qəzetinin 135 yaşı tamam  oldu. 

   S.Ünsizadə (1825-1905)  1878-ci ilin sonlarında Tiflisdə Azərbaycan dilində nəşriyyat fəaliyyəti üçün litoqrafiya (daş basmaxanası) və mətbəə  açmaq üçün hökumət dairələrindən icazə alır. 1879-cu il yanvarın 18-də   "Ziya" qəzetinin  ilk nömrəsi S.Ünsizadənin öz şəxsi mətbəəsində işıq  üzü görür.

  "Ziya" türk dünyasının  ümidlə baxdığı və oxuduğu,inandığı və güvəndiyi həftəlik qəzet idi. "Ziya" bir müddətdən sonra öz coğrafiyasını xeyli  genişləndirmiş,"Ziyayi-Qafqasiyyə" adı ilə (bəzilərinin iddia etdiyi kimi "Ziayi-Qafqaziyyə" adı ilə yox-N.N.)çıxmışdır. "Ziya"nın İstanbul, Peterburq, Moskva,Tehran, Tiflis, Bakı, Şamaxı, Göyçay, Şəki, Dərbənd, Spasski (Tambov quberniyası), Bağçasaray və s. böyük, kiçik şəhərlərdə  daimi müxbirləri var idi. Ümumi  türk dili ideyası ilk dəfə "Ziya"nın səhifələrində  öz əksini tapmışdır.
   Uzun illər boyu unudulmuş bu mətbu orqanın  135  illik ildönümünün keçirməsinə  aid hazırlığa gec də olsa,  başlamaq lazımdır. 
  Bu istiqamətdəki ilk yazımızdan birini yenidən müəyyən artırmalarla oxucuların diqqətinə çatdırırıq. 


         Ovraq və  məkatib (vərəqlər və məktəblər)

  Bu, "Ziya"qəzetindəki rubrikalardan (daimi başlıqlardan) biridir. Redaksiya burada veriləcək xəbəri oxucuya aydınlaşdırır, onu materialın yaxşı dərk olunmasına yönəldir. Oxucu redaksiya qeydlərindən anlayır ki, o, maraqlı bir mövzunun oxusuna başlayır : 

  "Bu axir vəqtlərdə Rusiyanın içərisindən, yəni Qazan və Ufa və Qrımdan  aldığımız məktubları oxuyan vəqtlərdə məlum olur ki, o yerlərin əhli "Ziya" qəzetəsinin  təb və nəşr olunmağından səmim qəlb məmnundurlar. Hərçənd onlar ilə Qafqaz müsəlmanlarının  bəzi danışıqlarında  cüzi təfavüt var isə də,  amma yazırlar ki, onlardan sahibi- savad olanlar  sühulətlə (asanlıqla-N.N. )  "Ziya"nı oxuyub, mətləblərini  fəhm edirlər. Necə ki  zeyldə (aşağıda-N.N. ) dərc olunan "Bağçasaray məktubu" sübut edir ki, Azərbaycan ilə Bağçasaray yazılarının  arasında  o qədər fərq yoxdur. Bəlkə diqqət nəzəri ilə baxan vəqtdə demək olar ki, onların təhriratı  ifadeyi-mənaya müstəidd (istedadlı,bacarıqlı-N.N. ) olmaqda Qafqaz təhriratından əskük degildir.Bu mülahizə ilə Bağçasaraydan  göndərilən məktubu təğyir və təbdil etməmiş,  kəmal-i məmnuniyyət ilə qəzetəmizə dərc elədük".

   "Ziya"nın naşiri və  mühərriri belə materialları diqqətlə araşdırandan sonra  oxuculara çatdırırdılar. 
   "Ziya"nın o vaxt imtiyaz sahibi  və naşiri Səid Əfəndi Ünsizadə, mühərriri  isə onun  ortancıl qardaşı Cəlal Əfəndi Ünsizadə idi. 
   Göndərilən material diqqətlə oxunandan sonra  redaksiyanın yönəldici  qeydləri ilə fərqli, daha aydın oxunan iri şriflərlə oxuculara təqdim edilirdi."Bağçasaray məktubu"nda da bu qaydaya əməl olunmuşdur.

      

                     Bağçasaraydan göndərilən məktub

   (Bu yazının tarixini yadda saxlayın- 07.11.1879-cu il,N42,səh.4.
  Bəzi tədqiqtçılar "Tərcümanın"ın Azərbaycan səhifələrini işıqlandırmaq istəyəndə Bağçasaraydan göndərilən məktubun  "Ziya"qəzetinin1879-cu ildəki 9-cu nömrəsində dərc olunduğunu yazırlar. Bu tarix səhvdir.  "Ziya" nın  1879--cu ildəki 9-cu  nömrəsi martın 20-də çıxmışdır -N.N.)


  Bağçasaray məktubunu oxucuların diqqətinə olduğu kimi  çatdırırıq. 

  "Məlumdur ki, Rusiya dövləti içərisində olan  millətlər, məsələn ...,polyaq, latış, yəhudi və ğeyri çoxdan bərü kəndi lisanında ğazetalar və ədəbiyyata dair qeyri şeylər peyda etmişlər.  İki-üç milyondan ibatət olan Rusiya tatarları ədəbiyyatsız və dəxi  bir ğazetəsiz  olduqları çox təəccübdür. 

   Ğazeta millətin lisanıdır. Ğazetələr  millətə  mühafiz ola bilürlər. Ticarət və hansı səlahiyyət  (bir işi görməyə səllahiyyəti və hüququ olma-N.N.) sırasında (cərgəsində) yol göstəricisi ola bilürlər. Millətin  aqilinə (əqlinə) və fikrinə inayə (kömək-?)  ola bilürlər. Qısası, ğazetəsiz, və kitabsız millət  sağır (kar)  və dilsiz adama bənzər. Bu halda tatar lisanında  "Ziya" ğazetəsi  nəşr olunması pək (çox) faidəli, iftixarlı iş olduğundan  ziyadəsilə xoşnud olduq. "Ziya" ğazetəsinin gündən-günə ilərü(irəlü)  getməsini istəriz(istəyirik)  və məmnun ediriz. Bundan sonra  bəz-bəz "Ziya" qazetəxanəsinə məktub və ğeyr kağızlar  göndərilməgini  kəndimizə borc ediriz. Bu  dəfə tərəfi-əhvalımızdan sual  olunur isə  həmd olsun bu sənə (il-N.N.) Qırım  bərəkatı  ("bərəkət" sözünün cəmidir-N.N.) pək əla olmuşdur.  Əkin, meyvə, düxan (burada "tütün" mənasındadır-N.N.   ) gözəl olub. Cümlə ticarət  pək  sırasındadır. Buğda  çox  oldusa da , qiyməti  çox bahalıdır. Şöylə ki, puti   on beş mənata satılmışdır. Hal bu isə xəlqlər karlı olduğundan  şimdilik  zəhmət  çəkməyürlər.


Bağçasaray şəhr məclisindən  İsmayıl Mirza".
Bu, adı informasiyadır.Redaksiyaya göndərilən yüzlərlə məktubdan biridir.Lakin tarixilik,ədəbi-mənəvi baxımdan,dil qohuluğu və əqidə birliyi baxımından  tarixdə qalacaq xəbərdir.Bu xəbər hələ çox çözələnməli,araşdırılmalıdır.O ki qaldı "Bağçasaraydan göndərilən məktub" başlığına, bu, redaksiyanın arayıb axtardığı, məsləhət bildiyi addır.


                                ***
           İsmayıl bəy Qaspralını tanıyırsınızmı?

    Çətin sualdır. Hamı elə bilir ki,İsmayıl bəyi hamı tanıyır.  Hamının tanıdığı aşkarda olan İsmayıl bəydir.
    İsmayıl bəy  Qaspıralı 1851-ci il martın  8 (21) -də Tavriya quberniyasının  Yalta uyezdinin  Avcıköy (bir sıra mənbələrdə  Ulu Sala-N.N.) kəndində rus zabitinin ailəsində anadan olmuşdur.  Atası Mustafa Əli oğlu  əslən Qaspıra (bu sözü Qaspra da yazırlar) kəndindəndir. Anası  Fatma Sultan Temur qızı  Kantakurovadır.
  Əvvəlcə  ev təhsili almış, sonra ibtidai məktəbdə oxumuşdur. 
  Atası oğlunu özü kimi zabit görmək istədiyindən  İsmayıla yaxşı təhsil vermək qərarına gəlmişdir. İsmayıl ibtidai təhsilini qurtarandan sonra Simferepoldakı oğlan gimnaziyasına  daxil olmuşdur.(Oğlan  məktəblərinə ZÜKUR məktəbləri də deyirlər.Zükur - "erkək " sözünün cəmidir,  yəni erkəklər-N.N.).

  Simferopol hərbi liseyini qurtarandan sonra İsmayıl bəy  Voronej  Hərbi  Liseyinə daxil olmuşdur.  İsmayıl  hərbi məktəbi qurtarandan sonra Moskvadakı 2 nömrəli hərbi məktəbə daxil olsa da,  burada çox oxumur, Krıma qayıdır, ibtidai məktəbdə müəllim işləyir. ). 
   İsmayıl bəy 1871-ci ildə, 20 yaşında francız dilini  və Fransa həyat  tərzini öyrənmək məqsədilə Fransaya gedir,   ( adamın yadına M.F.Axudzadənin "Müsyö Jordan və Dərviş Məstəli şah..." əsəri düşür. Şahbaz bəy də Fransaya getmək istəyəndə  təxminən bu yaşda idi, İsmayıl bəydən cəmi iki yaş böyük idi ). İsmayıl bəy Fransada cəmi bir il qalır. Burada da çox  qərar tuta bilmir, Türkiyəyə üz  tutur.  
   İsmayıl  bəy Tükiyədə də cəmi bir il  yaşayır,  sonra Krıma qayıdır, burada Bağçasarayda şəhər məclisinə rəhbərlik edir.  O, 13.02.1879-cu ildən 23.05 1884-cü ildək Bağçasaray Şəhər Məclisinin başçısı - rəisi  vəzifəsində işləyir.  Maraqlıdır ki, bu, "Ziya" qəzetinin fəaliyyət dövrü ilə , demək olar ki, üst-üstə düşür.  

   İsmayıl bəyin  Ünsizadə qardaşları ilə qiyabi ünsiyyəti  "Ziya" qəzetinin nəşr işlərinə hazırlıq  dövründən başlayır. Belə ki, Səid Ünsizadə "Əkinçi"nin nəşrə hazırlıq təcrübəsindən yararlanaraq,  tanıdığı, sorağını eşitdiyi türkdilli ziyalılara çıxaracağı qəzetin proqramını göndərmiş, onlarla qələm əhlini əməkdaşlığa dəvət etmişdir.          
  İsmayıl bəy Bağçasarayda işləyərkən, çöx güman ki, yaşadığı ərazidə "Ziya"nın  yayılmasına köməklik göstərmişdir.

   İ.Qaspıralı  bu əməkdaşlıq təklifindən sonra özü  də qəzetçilik fikrinə düşmüşdür.  O,1880-ci ilin əvvəllərində  "Faydalı əyləncə" və "Qanun " adlı qəzet çıxarmaq  istəyi ilə  müvafiq təşkilatlara müraciət edir, lakin dövlətdən icazə ala bilmir, yeganə çıxış yolunu Tiflisdə Ünsizadələrin mətbəəsində  kiçik jurnallar nəşr etməkdə görür.Belə də edir. Onun  "Ziya" mətbəəsində çıxardığı ilk məcmuə  dörd səhifəlik "Tunğuc"dur. "Tunğuc"-ilk doğulan övlad, ailədə başqalarından əvvəl dünyaya gələn " mənasını verir.
   Maraqlı faktdır ki, İ.Qaspralı "Tunğuc"un  "Söz-i əvvəl"ində (girişində-N.N.) Səid Ünsizadəni, onun yaradıcısı  olduğu  "Ziya" qəzetini və   türk dünyasının ictimai fikir tarixində mətbuatın tarixi  xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişdir.
  ... Azərbaycan və  türk mətbuatında  "Tunğuc" jurnalı haqqında  haqqında yazdığım yazılar   adi oxucuların və elm  adamlarının ciddi marağına səbəb olmuşdur.
  "Tunğuc"un  bəzi materialları "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetinin 1881-ci ildəki 17-ci nömrəsində dərc olunmuşdur. 1881-ci ilin avqustunda  Tiflisdə S.Ünsizadənin "Ziya" mətbəəsində İ.Qasrpalının "Şəfəq" adlı daha bir jurnalı çap edilmişdir. Bu jurnalın çapına görə "Ziyayi-Qafqasiyyə"nin növbəti nömrəsi bir həftə təxirlə çıxmışdır. "Ziyayi- Qafqasiyyə" buna görə öz oxucularından üzr istəmiş, abunəçilərin hərəsinə "Şəfəq" jurnalını məccani( havayı,pulsuz-N.N.) olaraq göndərmişdir.

    İ.Qaspralının "Tərcüman"a qədərki dörd səhifəlik digər jurnalları- "Günəş", "Ay", "Ulduz" və s. İ.Qaspralının Bağçasaraydakı öz şəxsi mətbəəsində çap olunmuşdur.
    İ.Qaspralı  türkdilli jurnalist  kimi peşəkarlıq vərdişlərini "Ziya"dan, onun  yaradıcıları olan Ünsizadə qardaşlarından əxz etmişdir. Mən buna işarə edərək yazılarımın birini "Tərcüman"ın təcrübə məktəbi" adlandırmışdım. Redaktor bu sərlövhəni  "Tərcüman məktəbi" adı ilə çap etməyi daha münasib görmüşdü ("Oğuz eli" qəzeti, 27.01.1993, 
N 2 ).

   İ.Qaspralı   uzun  mübarizə və çarpışmalardan sonra 1883-cü ilin aprel ayında, nəhayət ki, "Tərcüman" qəzetin nəşrinə icazə aldı."Tərcüman"ın son nömrəsi 1918-ci ildə çap olunmuşdur. Artıq dörd il idi ki, görkəmli   türk aydını  dünyadan köçmüşdü: ölümündən  sonra qəzeti onun oğlu çıxarmışdır.
   İ.Qaspıralının Ünsizadə qardaşları ilə  dostluq və əməkdaşlığı  ictimai fikir tariximizin  yaxşı öyrənilməyən bir   sıra qaranlıq məqamlarını   aydınlaşdıra bilər. İ.Qaspıralının pedaqoji fəaliyyəti, türkdilli qadın və uşaq mətbuatının inkişafındakı rolu  da monoqrafik tədqiqat  yolu ilə ciddi tədqiq edilməlidir.




                                                  Ədəbiyyat

1.İsmail Bey Gaspıralı İçİn.          ( Başeditor Hakan Kırımli  ).   Ankara, Birinci Baskı.
                                                                                                   ekim 2004, 697 səhifə.

2..Sona Vəliyeva.                       "Əkinçi"dən başlanan yol.   "Kaspi" qəzeti-online ,23.07.2013.
3.Nazim Nasreddinov.                 130 yaşlı "Tunğuc"  veya açılmatan kapılar,pencereler.
                                                               22 aralık 2011."Halduncezayirliooğlu Kolleksiyon"

4.Nazim Nəsrəddinov.               "Tərcüman məktəbi.  "Oğuz eli" qəzeti,27.01.1993, 2.
5.Nazim Nəsrəddinov.                "Ziya","Tunğuc","Şəfəq"... "Dalğa" qəzeti,18-24.05.1993 N19(125).
6.Nazim Nəsrəddinov.                 Unudulmuş Ünsizadə. "Həyat" qəzeti,   09.02.1993,N 13(7748) .
7.Nazim Nəsrəddinov.                 İsmayıl bəy Qaspralının "Tunğuc" məcmuəsi 
                                                    və yaxud "Tərcüman"ın təcrübə  məktəbi."Davam.az.,18.02.2013.

8.Nazim Nəsrəddinov.                 Səid Ünsizadə və M.Ə.Sabir.  "Ziya" qəzeti,21.05.1992, N 9.


9.Aybəniz Kəngərli.      İsmayıl bəy Qasprinski. Bakı,   2005. 275 səh.


10.Vilayət Quliyev.    "Tərcüman"ın Azərbaycan səhifələri. 
            525-ci qəzet,  
 № 166 (4183), 13.09.2014-cü il, səh.14-15.



Müəllifin digər yazıları

  1. "Xamsu-qasaid" kitabında Hacı Zeynalabdin Tağıyev cənablarına həsr olunmuş qəsidə-mədhiyyə
  2. Atamın türkdilli məktubları
  3. PARLAMENTİN TAVANI NİYƏ UÇDU?
  4. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hələ yaxşı tanımadığımız parlament üzvü- Mustafa Hacı Musa oğlu Mahmudov
  5. Yüksək məfkurəvi söz ustası - Sultan Məcid Qənizadə (1866-1937)
  6. Bu dünyanın qızıl günü
  7. Qafur Rəşad Mirzəzadə fenomeni
  8. Papaq və qalstuk məsələsi
  9. Görkəmli türkoloq və füzulişünas alim Samət Əlizadənin əlyazması tapıldı
  10. Akademiklər,Sİzlər əruzu bilirsinizmi?
  11. Dövlət himnimizin sözlərinin müəllifi Əhməd Cavaddırmı?
  12. Atamın şəkli
  13. Türk dünyasının ən böyük nazimlərindn birinə- Seyid Əzim Şirvaniyə (1835-1888) ölümündən 130 il sonra xitab
  14. "Tərcüman"qəzetini türk dünyasına tanıdan ilk türkdili jurnal yazısı
  15. "Kəlilə və Dimnə"də ( "Hümayunnamə"də) öyüd , nəsihət və deyimlər
  16. Atamın müəllimi Cəmo bəy Cəbrayılbəyli və onun "Cəmo C" təxəllüsü ilə yazdığı şeirlərindən biri - "Sənsən"
  17. Dağıstanlı Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari (1834-1910) və Azərbaycan
  18. "Dırnaq"dan "mötərizat"a və yaxud...
  19. Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı İsmayıl Məmmədovun 366 yarpaqlı 2018-ci il təqvimi çap ediləcəkmi...
  20. Qara qoçun nağılı
  21. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki...
  22. Yenə də "Türkische Lesestoffe....Leipziq. 1916" türkdilli latın qrafikalı kitabından söz açırıq ki, bilməyənlər də nəyisə bilsinlər
  23. Avropa da, Amerika da türk atalar sözlərini oxuyur
  24. Məktəb, məktəb , yenə də məktəb... Özü də gələcəyin məktəbi
  25. Qaranlıqdan Alatoranlığa gedən vaxtın deyimləri
  26. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İstiqlal Bəyannaməsinin əsas müəllifi kimdir?
  27. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım haqqında nə bilirik?
  28. Tarixçilərimizin dərsliklərdə jurnal adı ilə öyrətdikləri "İŞIQ" QƏZETİ (1911-1912)
  29. Qafqazın Baş Rəisi Knyaz Dondukov-Korsakova (1820-1893) hədiyyə olan dərsliyin bir sıra məqamları və son səhifələrindəki nəsihətlər
  30. Türk dostumun təhsil nazirimizə göndərdiyi bir məktub və yaxud...
  31. Öyüdlərim, pəndlərim, nəsihətlərim....
  32. Ortaq türk dilləri ədəbiyyatı müntəxəbatına layiq uğurlu poetik nümunələr və yaxud...
  33. "Kəlilə və Dimnə"nin ilk mətbu nümunələri haqqında bir neçə söz...
  34. Türk dünyasının 1865-ci il tarixli üçdilli atalar sözü lüğəti
  35. 130 il bundan əvvəl İrəvandan "Bir müsəlman" Tiflisə - Azərbaycan dilində nəşr olunan "Kəşkül" qəzetinə nə yazırdı?
  36. Qəbul imtahanı testlərinin bunkerdə yazılması məsləhətdirmi?
  37. XIX əsrin görkəmli Azərbaycan şairi Seyid Əzim Şirvaninin türk dünyasına tanıtdığı təhsil ocağı və yaxud Kürdəmirin ilk dövlət məktəbinin tarixi 1881-ci il fevralın 9-dan başlayır
  38. Nüktələr və nöqtələr....
  39. "Ziya" qəzetinin qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa uzanan yolları
  40. AMEA və universitet alimlərinin orta məktəb marafonları
  41. Yandıran söz,qandıran söz, bir də var adamı dolandıran söz...
  42. Azərbaycanın İlk milli jurnalının - "Kəşkül"ün 135 yaşı tamam oldu
  43. Azərbaycan İstiqlal Bəyannaməsini neçə nəfər imzalayıb və yaxud doğru sözü niyə səhv deyirlər?
  44. Azərbaycan ədəbi dilinin yeni anlayışları ifadə edən rus və Avropa dillərindən alınmış terminlərlə zənginləşməsində "Ziya" və "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetlərinin (1879-1884) rolu
  45. 130 illik yubileyi gecikdirilən Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və yaxud adı ensiklopediyaya düşən elmi dərəcəli biologiya müəllimi
  46. Əhmədli kəndi... Tarixi xidmətləri unudulmuş təhsil ocağı
  47. DÜNƏN "ZIYA"NIN 139 YAŞI TAMAM OLDU VƏ YAXUD TÜRK DÜNYASININ TİFLİSDƏN BOYLANAN GÜNƏŞİ
  48. Orfoqrafiya mədəniyyəti-dil mədəniyyətidir
  49. Gəlin orfoqrafiya qaydalarını hazırlamağı dilbilənlərə tapşıraq
  50. "Ziya" qəzetinin Şəkidə yaşayan Şamaxılı müxbirlərindən biri
  51. Pıçıltılı etiraf və yaxud Zirvələrdə iki həftə qar altında qalanların xoş xəbərin gözləyirik
  52. İtirmişik yuxumuzu, qalanımız ağrımızdır...
  53. Bağışla, bağışla, bağışla bizi
  54. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
  55. S.Ə.Şirvani şeyxülislam ola bilərdimi?
  56. Mürəttib M.Ə.R. kriptonimi kimə aiddir?
  57. Orta məktəb şagirdlərin lüğət ehtiyatlarının zənginləşdirilməsində alınma sözlərin rolu
  58. Bizə ən gərəkli - Fil hesabatı
  59. “Bağçasaraydan göndərilən məktub”
  60. Şamaxı Məclis Məktəbinin 140 illik yubileyindən 3 il də keçdi, amma görüləsi işlər hələ də çoxdur....
  61. Təlim və tərbiyə prosesində elmi araşdırmaların rolu
  62. "Dəbistan" jurnalı (1906-1908) və yaxud şagird və müəllimlər üçün dərsliyə bərabər dövri nəşr
  63. Nəcməddin Xələfoviçə görə "məmləkət"i dəyişdim
  64. Doğma yurdun qış lövhələri...
  65. 45 il bundan əvvəlki dünya gənclər hərəkatı...
  66. Nəğmə kimi səslənən bal dilmiz var olsun!
  67. Bir daha Ələkbər Tahirzadənin- şair Mirzə Ələkbər Sabirin müəllimliyə gedən əzablı və əziyyətli yolları ilə...… - Tədqiqat
  68. Hamıya dostam mən,bir qardaşam mən
  69. "İşığ"ın işıq saldığı tərcümənin işığında və yaxud İ.A.Krılovdan tərcümə:Durnabalığı və Pişik
  70. "Ziya" qəzetinin (25.01.1879- 26.06.1884) qaranlıq taleyini işıqlandırmaq lazımdır
  71. Məktəbliləri maarifləndirən mətbu orqanlardan biri - "Maarif" məcmuəsi
  72. РУССКО-БАШКИРСКИЙ СЛОВАРЬ - kitabxanamın ən qalın və ən sanballı lüğətlərindən biri
  73. Söz sözü çəkər, əgər sözün közü varsa
  74. Beynəlxalq bayram tədbirlərindən sonrakı gün - Müəllimlərin Ziyarəti Günü
  75. Müəllim olanda da yaxşı müəllim olun
  76. Tanıdım...Gül bəsləyən qız- Məlahət Yusif qızı...
  77. Avtoelegiya: İşin-gücün boş vaxtı-qocaların xoş vaxtı....
  78. HƏR KİM 100 İL YAŞAMASA , GÜNAH ONUN ÖZÜNDƏDİRMİ ?!
  79. İsmayıl Mirzanın hər həftə oxuduğu türkdilli "Ziya" qəzetin bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  80. Ay Allah bəndəsi, niyə yazıqsan?
  81. Ömrün payız etirafı və yaxud ömrün,günün hapı, gopu
  82. Mətbuat tariximizdən birinci ilinin 46 nömrəsi itən qəzetimiz və yaxud mətbuatımızın "Ziya"sı
  83. Mən niyə SSRİ Ali Sovetinin deputatı ola bilmədim?
  84. Təbrizdən kənd məktubları
  85. "Təbriz məktubları silsiləsi"ndən növbəti yazı
  86. Nazim Nəsrəddinov: "Təbriz məktubları" silsiləsindən
  87. Dünya yaman dünyadır
  88. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  89. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  90. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  91. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  92. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  93. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  94. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  95. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  96. Göz görür,ağıl kəsir....
  97. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  98. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  99. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  100. Mənim nəğməli bibim - Foto
  101. Sən yazmasan,mən yazaram
  102. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  103. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  104. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  105. Qulam Məmmədli-120
  106. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  107. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  108. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  109. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  110. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  111. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  112. SÖZ KİMİNDİR?
  113. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  114. Mənim dualarım
  115. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  116. Təzadlar, ay təzadlar....
  117. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  118. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  119. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  120. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  121. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  122. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  123. Testdən qəsdən danışmırıq
  124. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  125. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  126. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  127. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  128. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  129. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  130. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  131. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  132. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  133. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  134. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  135. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  136. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  137. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  138. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  139. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  140. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  141. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  142. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  143. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  144. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  145. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  146. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  147. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  148. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  149. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  150. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  151. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  152. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  153. Bu yaz bir başqa yazdır
  154. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  155. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  156. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  157. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  158. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  159. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  160. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  161. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  162. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  163. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  164. Dərgahdan başlanan yol
  165. Fikrin ifadə formalarından biri
  166. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  167. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  168. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  169. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  170. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  171. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  172. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  173. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  174. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  175. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  176. "Əkinçi" qəzeti-140
  177. Mustafanın Çanakkala məktubu
  178. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  179. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  180. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  181. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  182. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  183. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  184. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  185. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  186. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  187. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  188. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  189. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  190. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  191. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  192. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  193. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  194. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  195. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  196. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  197. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  198. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  199. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  200. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  201. Kasıblığın üzü qara olsun
  202. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  203. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  204. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  205. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  206. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  207. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  208. İlk hesab dərsliyimiz
  209. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  210. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  211. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  212. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  213. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  214. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  215. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  216. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  217. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  218. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
DİN və din
17:38 23.05/2018
 
Xəbər başlıqları
26-05-2018
25-05-2018

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
2.1654 san