08:39 08 Sentyabr 2015
3580 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

  Mən həyatda öz yerini bilən insanlardanam.Heç vaxt məclisin yuxarısına can atmıram.Məclisin yuxarısında özünə yer axtaranlardan həmişə pis baxmışam. Şəkil çəkdirməklə də aram yoxdur.
 Bir əsgərlik yoldaşım var idi. Məshəti türki idi: Jdanovlu Məhəmməd. Məhəmmədin yaxşı bir ifadəsi var idi;  gedək, şəklə düşək. Yəni, gedək şəkil çəkdirək. Məhəmməd bu şəkli neyləyirdi, neyləmirdi, bilmirəm, ancaq hələ də o yadımdadır ki, Məhəmməd rəyasət adamı idi, gözə görünməyi, sonra da yanındakılarla öyünməyi özünə şərəf bilən adamlardan idi.
 Əsgər dostum Məhəmməd yekəpər adam idi. O qədər yekəpər idi ki, əyninə əsgər paltarı tapmırdılar. İki uşaq atası olsa da, sovetlərin vaxtında kənddə sürdüyü traktorun üstündən dartıb, Çitaya-tikinti batolyonuna (stroybata) göndərmişdilər. İndini bilmirəm, o vaxtlar iki övladı olan atalar ordu sıralarında xidmət etməkdən azad olunurdular. Rotada ali təhsilli cəmi iki əsgər var idi; biri leninqradlı Petrov, biri də mən. Qalanları-onuncunu qurtaran azərbaycanlılar və özbəklər, bir də səkkizinci sinifdən gələn volodyalar, vanyalar.
 Əsgərlikdə özünü dartıb, dağ başına qoyanları sevmirlər. Əsgərliyin öz rəyasəti, fərqlənməsi var. Rəyasətə can atan Petrovu, demək olar ki, heç kəs saymırdı. Uşaqlar  həmişə onu araya qoyurdular. Çünki o, yeməkdən doymur, həmişə qazanda ət axtarırırdı.
  Nə isə... ordudan qurtulmaq üçün Məhəmmədə iki adam kömək edə bilərdi, biri Volodya, biri də mən. Qalanlarının yazı yazmaq, fikrini rusça ifadə etmək bacarığı yox idi. Əsgərlikdə o vaxtlar başqalarına yol göstərmək, onun əvəzinə yazı yazmaq yolverilməz qayda idi. Mən bu qaydanı pozdum. Məhəmmədin adından ərizə yazdım, onu ordudan evə yazdılar. Onu yola salmaq üçün iki gün Məhəmmədi tapa bilmədik. Sonralar məlum oldu ki, içki alüdəçisi olan qusarlı zabit Mirzəyev  iki gün ona görmədiyi günləri göstərirmiş...
Uşaqlardan biri lap sonralar mənə  göndərdiyi məktubunda yazırdı ki, Məhəmməd bu iki gün ərzində zabirtlər yataqxanasında qızlara rusca şeir oxuyurmuş. Qısası, mənim əsgər dostum Məhəmməd yerini bilməyən adam idi. Burada yadıma düşən bir əhvalatı deməsəm, ölləm.
 Atamın dayısı oğlu rəhmətə getmişdi. Eşitdim, nəslin böyük oğlu kimi onu son mənzilə yola salmağa yollandım. İyulun 17-si idi. Yayın cırcıramalı günlərindən biri idi. Gedib çatmasına 3 saat vaxt lazım olan yola çıxdım. Şamaxıya çatanda yağış elə başladı ki, hava elə tutuldu ki, 1 saatdan sonra çatacağım arandakı vəziyyətimi təsəvvür etməyə başladım. Arana çatanda məclisdəkilərin hamısını kostyumda gördüm. Mən qısa qollu köynəkdə idim. Axı Bakıdan çıxanda təqvimdə iyulun 17-si idi. Tanıyanlar da, tanımayanlar da mənə təəccüblə baxırdılar. Mən belə vəziyyətdə yuxarıda otura bilməzdim. Təkid etsələr də israrımdan dönmədim. Məclisin ən axırında oturdum. Onda bildim ki, məclisin aşağı başı o qədər də yaxşı olmurmuş. Rəhmətlik Ələddin də ki milçəkləri qırmağı ilə fəxarətli görkəm alırdı. Madam ki, söhbət məslis qaydalarına gəlib, çatdı, gələcəkdə kimlərəsə görk olmaqdan ötrü bir neçə saat davam edən son mənzilə yola salma-vida məclisindən söz açmaq istərdim. Bu günlərdə  bir mərasimə getmişdim. Rəsmi xatirə mərasiminə. Qabaq cərgədə mərhumun qohum-əqrəbaları oturmuşdu. Onlara bağsağlığı verməyin yeri deyildi; onsuz da məni yaxşı tanımırdılar. Məni tanıyan alimlər də, nədənsə, məni tanımadılar. Canları sağ olsun, mən, onsuz da, onları bu xəbəri eşidəndən tanımırdım. Heç tanımağa əsas da yox idi. Keçib parterdəki seyrəkliyi ilə diqqəti cəlb etməyən 4-cü cərgədə oturdum. Matəm melodiyaları çalınırdı. Mərhumun qohumlarından biri canfəşanlıqla tanıdığı adamları yerləşdirməyə çalışırdı. Hiss olunurdu ki, yazıq qadın belə hadisə ilə birinci dəfədir ki, rastlaşıb. Mərhumun kişi qohumları mərhumun ciddi görkəmli portreti ətrafında durmuşdular.
 Matəm melodiyası çalınırdı..
 Bu melodiya məni həmişə kövrəldir. Melodiyadan başqa, demək olar ki, heç nə eşitmirəm, heç kimi də görmürəm. Mənə elə gəlir ki, belə məslislərdə həmişə rejissor işi olmalıdır. Ön cərgələrə nəzarət olunmalı, rəyasət üçün yer ayrılmalıdır. Özü də rəyasət rəyasət yerində yox, aşağıda olmalıdır. Burada  hamı öz yeri bilməlidir. 
 Matəm melodiyası çalınırdı...
 Sol əlimi çənəmin altına qoyub, müəllimimi düşünürdüm. İki saatdan sonra onu torpağa tapçıracaqlar. Sonra hamı öz işi ilə məşğul olacaq. Sola baxıram.. Artıq dörd akademik mənim solumda oturub, mərhumun yaxşılıqlarını yada salırlar. Bax, o, filankəsdir. Çox maraqlı alimdir. Bir ildə onu iki dəfə təbrik etmişəm. Niyəsini demirəm. Elə bilməyin ki, işim düşübmüş. Yox,s adəcə olaraq, zəhmətkeş alimdir. Yazıb-yaratmaqla məşğuldur. Həyatda yerini bilən adamdır. Məncə, hələ heç kəs onun haqqında pis söz danışmayıb. Yanındakı Quranı əzbər bilən ziyalılardandır. O, yaddaşımda həmişə hafiz kimi qalıb. Yaxşı səsi var. Bu, elə-belə söz deyil. Ziyalılığın birinci şərti məhz səsdir. Səsi yoxdursa, deməli, nəfəsi yoxdur.
 Onun yanındakı rəhmətlik müəllim dostumun kəndçisidir. Rəhmətlik müəllim dostum deyirdi ki, kənd məclislərinə gedəndə həmişə onu arayıb,  axtarırmış. Biri sonra gəldi. O, akademikə oxşamırdı. Amma, deyəsən, tezliklə akademik olacaq. Niyəsini demək istəmirəm. Boş qalan III cərgə də tutulurdu. Gələnlərdən biri dördüncülərin hamısı ilə görüşdü, məni də təbəssümlə salamladı. Haradan tanıdığını ayırd edə bilmirdi. Hər halda salamı yaxşı alındı. Bir az keçdi, başqa bir akademik mərhumun qohumları ilə görüşüb, onlara başsağlığı verib, III sıraya yaxınlaşdı, çoxları ilə əl tutdu, akademikliyinə parterdə yer tapdığına görə, deyəsən, sevindi də.. Məni tanıdısa da özünü tanımazlığa vurdu. Akademiklərin cərgəsinə mənim necə düşməyimə deyəsən, inana bilmirdi. Tez-tez "akademik" sözünü işlədirdi. Bu söz də, bu vəzifə də ona yaraşırdı. Vaxt gedirdi...Mərhumun yola salınmağına az qalırdı. Birdən musiqi kəsildi. Salondakılar ayağa qalxdılar. Rəyasət adamları gəlmişdilər. Çıxış edənlər yana-yana danışırdılar. Bu da təbii idi. Mərhum adi akademiklərdən deyildi. O, mənim ən yaxşı müəllimlərimdən biri idi. Bu gün akademiyamızın akademikləri vaxtilə akademik olmaq arzusunda olan adi bir müəllimlə-mənimlə bir cərgədə hamımızın müəllimini son mənzilə yola salırdılar.



Müəllifin digər yazıları

  1. Bizə ən gərəkli - Fil hesabatı
  2. “Bağçasaraydan göndərilən məktub”
  3. Şamaxı Məclis Məktəbinin 140 illik yubileyindən 3 il də keçdi, amma görüləsi işlər hələ də çoxdur....
  4. Təlim və tərbiyə prosesində elmi araşdırmaların rolu
  5. "Dəbistan" jurnalı (1906-1908) və yaxud şagird və müəllimlər üçün dərsliyə bərabər dövri nəşr
  6. Nəcməddin Xələfoviçə görə "məmləkət"i dəyişdim
  7. Doğma yurdun qış lövhələri...
  8. 45 il bundan əvvəlki dünya gənclər hərəkatı...
  9. Nəğmə kimi səslənən bal dilmiz var olsun!
  10. Bir daha Ələkbər Tahirzadənin- şair Mirzə Ələkbər Sabirin müəllimliyə gedən əzablı və əziyyətli yolları ilə...… - Tədqiqat
  11. Hamıya dostam mən,bir qardaşam mən
  12. "İşığ"ın işıq saldığı tərcümənin işığında və yaxud İ.A.Krılovdan tərcümə:Durnabalığı və Pişik
  13. "Ziya" qəzetinin (25.01.1879- 26.06.1884) qaranlıq taleyini işıqlandırmaq lazımdır
  14. Məktəbliləri maarifləndirən mətbu orqanlardan biri - "Maarif" məcmuəsi
  15. РУССКО-БАШКИРСКИЙ СЛОВАРЬ - kitabxanamın ən qalın və ən sanballı lüğətlərindən biri
  16. Söz sözü çəkər, əgər sözün közü varsa
  17. Beynəlxalq bayram tədbirlərindən sonrakı gün - Müəllimlərin Ziyarəti Günü
  18. Müəllim olanda da yaxşı müəllim olun
  19. Tanıdım...Gül bəsləyən qız- Məlahət Yusif qızı...
  20. Avtoelegiya: İşin-gücün boş vaxtı-qocaların xoş vaxtı....
  21. HƏR KİM 100 İL YAŞAMASA , GÜNAH ONUN ÖZÜNDƏDİRMİ ?!
  22. İsmayıl Mirzanın hər həftə oxuduğu türkdilli "Ziya" qəzetin bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  23. Ay Allah bəndəsi, niyə yazıqsan?
  24. Ömrün payız etirafı və yaxud ömrün,günün hapı, gopu
  25. Mətbuat tariximizdən birinci ilinin 46 nömrəsi itən qəzetimiz və yaxud mətbuatımızın "Ziya"sı
  26. Mən niyə SSRİ Ali Sovetinin deputatı ola bilmədim?
  27. Təbrizdən kənd məktubları
  28. "Təbriz məktubları silsiləsi"ndən növbəti yazı
  29. Nazim Nəsrəddinov: "Təbriz məktubları" silsiləsindən
  30. Dünya yaman dünyadır
  31. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  32. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  33. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  34. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  35. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  36. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  37. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  38. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  39. Göz görür,ağıl kəsir....
  40. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  41. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  42. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  43. Mənim nəğməli bibim - Foto
  44. Sən yazmasan,mən yazaram
  45. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  46. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  47. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  48. Qulam Məmmədli-120
  49. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  50. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  51. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  52. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  53. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  54. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  55. SÖZ KİMİNDİR?
  56. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  57. Mənim dualarım
  58. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  59. Təzadlar, ay təzadlar....
  60. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  61. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  62. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  63. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  64. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  65. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  66. Testdən qəsdən danışmırıq
  67. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  68. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  69. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  70. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  71. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  72. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  73. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  74. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  75. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  76. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  77. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  78. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  79. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  80. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  81. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  82. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  83. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  84. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  85. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  86. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  87. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  88. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  89. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  90. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  91. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  92. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  93. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  94. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  95. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  96. Bu yaz bir başqa yazdır
  97. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  98. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  99. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  100. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  101. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  102. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  103. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  104. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  105. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  106. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  107. Dərgahdan başlanan yol
  108. Fikrin ifadə formalarından biri
  109. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  110. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  111. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  112. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  113. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  114. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  115. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  116. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  117. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  118. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  119. "Əkinçi" qəzeti-140
  120. Mustafanın Çanakkala məktubu
  121. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  122. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  123. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  124. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  125. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  126. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  127. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  128. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  129. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  130. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  131. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  132. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  133. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  134. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  135. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  136. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  137. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  138. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  139. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  140. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  141. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  142. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  143. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  144. Kasıblığın üzü qara olsun
  145. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  146. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  147. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  148. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  149. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  150. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  151. İlk hesab dərsliyimiz
  152. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  153. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  154. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  155. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  156. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  157. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  158. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  159. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  160. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  161. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
NİZAMİ, QABİL BURDADI?
09:32 18.12/2017
 
Xəbər başlıqları
18-12-2017
18.12.2017 Neft bahalaşıb
17-12-2017
16-12-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.5381 san