09:40 02 Dekabr 2015
2862 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

 Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-190


"QURAN"IN AZƏRBAYCAN DİLİNDƏ YAZILMIŞ İLK TƏFSİRLƏRİİNDƏN BİRİNİN MÜƏLLİFİ HACI SƏİD ƏFƏNDİ ÜNSİZADƏDİR

                                                  və yaxud 

                                 "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?


Haqqında söz açmaq istədiyim təfsir haqqında Bakıda Azərbaycan dilində çap olunan "HƏYAT"qəzetində (5 iyul 1905-ci il, N 21) maraqlı bir qeyd var. Bu qeyd XIX və XX əsrin ən qüdrətli ictimai fikir adamlarından biri Hacı Səid Əfəndi 
Ünsizadə (1825-1905) haqqında qəzetin müdir (redaktor.N.N.),baş mühərrir və sahibi-imtiyazı olan Əli bəy Hüseynzadə,Əhməd bəy Ağayev və Əlimərdan bəy Topçubaşovun imzalarının üstündə verilmiş nekroloqdadır. Onu olduğu kimi oxucuların diqqətiə çatdırırıq:"Osmanlı Eşitdiyimizə nəzərən, axərən fəzaili -islamiyyədən (axırıncı islamiyyə fazillərindən-N.N.) şirvanlı Hacı Səid Əfəndi Ünsizadənin İstanbulda  təxminən 80 yaşında vəfat etdigi anlaşılmışdır. Müşarileyh (haqqında qabaqda danışılmış yuxarıda göstərilən-N.N.) bəzi əşar və talifatı ilə, ələlxüsus "Qurani-Məcidi"in türkcə (Azərbaycanca -N.N.) təfsiri ilə şöhrətyab olmuşdur. Tiflisdə "Kəşkül" və "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetlərinə mühərirlik edib, xeyli məqalələr yazmış xoşsöhbət bir şəxs idi.Mütəvəffanın (vəfat etmişin-N.N.) tərcümeyi-halına əsarına dair  bizə bir məqaə göndərilsə, məəlməmnuniyyətlə(  minnətdarlıqla-N.N.) dərc edəriz... "

   İmzasız nekroloqun qəzetin  rəhbərlərinin  adının üstündə yerləşdirilməsi heç də təsadüfi deyil.  Bu, yeni əsr jurnalistlərinin -yüksək ictimai təfəkkürlü ziyalılarının öz sələflərinə hörmət və ehtiramından irəli gəlir. 
 Səid Ünsizadə kimdir? Təəssüf ki, uzun müddət onun adını çəkmək, zəngin ədəbi,pedaqoji,  geniş maarifçilik xidmətlərini yada salmaq bir növ qadağan edilmişdi.  Səid Ünsizadə "hər bir məsələyə dini mövqedən yanaşan ziyalı" kimi qiymətləndirilirdi. Səid Ünsizadə paytaxt Şamaxının yetişdirdiyi Azərbaycan ziyalılarından biridir. Tədqiqatçıların çoxu  onun Şərqin böyük dini təhsil ocaqlarında ali dini təhsil almağını  yazsalar da, bu  fikir  sənədlərdə öz əksini tapmır. 
     Hər halda  əsərlərindən, yazıb - yaratdıqlarından onun  çox savadlı və dərrakəli `olduğunu görünür.  

      Səid Ünsizadə Şamaxı qazısı, Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinin üzvü, "Ziya" və "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetlərinin (1879-1884) naşiri və redaktoru, 2 dərsliyin, bir neçə risalənin müəllifidir. O,XIX əsrdə  Şamaxıda fəaliyyət göstərən ədəbi məclisin təşkilatçılarından biridir.Tiflisdə Azərbaycan dilində kitab,qəzet və jurnal  çapı üçün qurulan ilk iri mətbəənin yaradıcısı, məşhur Şamaxı Məclis Məktəbinin (1874-cü il) təşkilatçısı və ideya  müəllifidir.  Səid Ünsizadə ədəbi dilimizin zənginləşməsində böyük xidmətləri olan marifçilərimzdəndir. 

 " Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetindəki yazıların birindən məlum olur ki,Tiflisdəki  Aleksandr Müəllimlər İnstitutunun  rəhbərliyi Səid Ünsizadəni  institutda oxuyan  müsəlman tələbələrə  Azərbaycan dilindən və şəriətdən dərs deməyə dəvət etmişdir. 
Səid Ünsizadənin dostları çox olsa da, onun  bədxahları da var idi.  Onlardan biri Vladimir Valeriyanoviç Bezobrazov idi.
  Mətbuat tarixçilərimizdən biri A.Zeynalov  elm adamlarına V.Bezobrazovu məşhur rus yazıçısı Saltıkov-Şedrinin  lisey yoldaşı kimi tanıdır.Əslində A.Zeynalovun  tanıdığı  və tanıtdığı Bezobrazov Vladimir Petroviç 
iqtisadşı akademik idi.Səid Ünsizadə ilə qəzetçilik uğrunda mübarizə aparan Vladimir Valeriyanoviç Bezobrazov isə şərqşünas idi.
  Əslən Saratov zadəganlarından olan V.V.Bezobrazov Peterburq Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsinin məzunu idi.
O, Rusiyanın istanbulda vəTəbrizdə konsulu olmuşdur. V.V. Bezobrazov Azərbaycan dilinə bələd idi. Tiflisdə Azərbaycan dilində qəzet çıxarmaq fikrinə düşən  V.V.Bezobrazov bir müddət Bakı Bəy Komssiyasının   sədri,sonralar isə Senzor Komitəsində işləmişdir. " Ziyayi-Qafqasiyyə " qəzeti 1884-cü ildə   öz nəşrini dayandırmağa  məcbur olandan az sonra Qafqaz rənbərliyi V.V.Bezobrazovu Vladiqafqaza  göndərir. O,  burada "TERSKİYE VEDOMOSTİ" qəzetinə redaktorluq edir.
   V.V.Bezobrazovun qəzetçilik fəaliyyəti uzun çəkmir.
   V.V.Bezobrazov  1895-ci il dekabrın 5-də qulağının dibinə çıxan şişdən dünyasını dəyişir.
   V.V.Bezobobrazov  kimi bədxahlarla bacara bilməyən  Səid Ünsizadə  1890-cı ildə müasiri olan bəzi bədxahların yaramaz hərəkətlərindən bezərək, İstanbula köçmüş,orada müxtəlif vaxtlarda 3 dəfə Türkiyənin Maarif Naziri olmuş Münif Əfəndinin köməkliyi və havadarlığı ilə təhsil sistemində işləmişdir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Münif Əfəndi (onu Münif Paşa adı iə daha çox tanıyırlar) "Ziya" qəzetinin İstanbul oxucularından idi. "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetinin 1882-ci ildəki 15-ci nömrəsində Münif Əfəndinin  "Ey bülbül"  qəzəli ilə  şeir müsabiqəsi açılmışdır. Müsabiqədə şamaxılı S.Ə.Şirvani, Nuxa şairlərindən Nakam Sədrəddinbəyov ( əslən şamaxılıdır-N.N.)  və Mustafa ağa Şəkixanov (Şuxi ) iştirak etmişdir. 
   Bir sıra tədqiqatçılar  bu müsabiqəni epiqonçu( təqlidçi) şeir müsabiqəsi kimi qiymətləndirirlər. Bizə elə gəlir ki, bu,Tiflisdən əvvəl İstanbulda başlanan Ezop maneralı  layihənin davamıdır. Bu qəzəllərdəki Gül-mətbuat, Bülbül isə mətbuat yolunda əzab çəkən  naşir və redaktorlardır.
                                     ***

Səid Ünsizadə həyatının son 15 ilini (1890-1905)İ İstanbulda yaşamışdır.  S.Ünsizadə "QURAN"IN Azərbaycan dilində təfsirini  
burada yazmışdır.Bu təfsir haqqında nekroloqda yazılanlardan başqa, heç bir məlumat yoxdur.
Nekroloqda ən maraqlı faktlardan biri də budur ki,qəzetin rəhbərliyi ətraflı və 
hərtərəfli yazı yazanın məqaləsini " Həyat"da çap etməyə hazır olduqlarını bildirirlər.
Təəssüf ki, oxucular "HƏYAT"ın bu çağırışını  hələ də  sükutla qarşılayırlar. 


Müəllifin digər yazıları

  1. Sən yazmasan,mən yazaram
  2. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  3. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  4. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  5. Qulam Məmmədli-120
  6. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  7. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  8. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  9. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  10. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  11. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  12. SÖZ KİMİNDİR?
  13. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  14. Mənim dualarım
  15. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  16. Təzadlar, ay təzadlar....
  17. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  18. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  19. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  20. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  21. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  22. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  23. Testdən qəsdən danışmırıq
  24. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  25. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  26. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  27. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  28. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  29. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  30. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  31. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  32. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  33. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  34. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  35. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  36. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  37. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  38. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  39. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  40. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  41. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  42. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  43. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  44. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  45. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  46. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  47. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  48. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  49. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  50. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  51. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  52. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  53. Bu yaz bir başqa yazdır
  54. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  55. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  56. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  57. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  58. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  59. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  60. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  61. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  62. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  63. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  64. Dərgahdan başlanan yol
  65. Fikrin ifadə formalarından biri
  66. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  67. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  68. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  69. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  70. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  71. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  72. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  73. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  74. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  75. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  76. "Əkinçi" qəzeti-140
  77. Mustafanın Çanakkala məktubu
  78. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  79. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  80. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  81. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  82. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  83. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  84. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  85. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  86. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  87. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  88. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  89. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  90. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  91. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  92. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  93. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  94. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  95. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  96. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  97. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  98. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  99. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  100. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  101. Kasıblığın üzü qara olsun
  102. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  103. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  104. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  105. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  106. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  107. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  108. İlk hesab dərsliyimiz
  109. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  110. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  111. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  112. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  113. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  114. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  115. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  116. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  117. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  118. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
29-04-2017
28-04-2017
28.04.2017 Bakıda 9 ev yandı

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.1586 san