11:10 02 Yanvar 2016
2027 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

"Maarif və mədəniyyət"imizin  "Dərgah"dan (1921-1923) başlanan yolu


"Dərgah" türk dillərinin çoxunda  işlənən  milliləşən alınma sözdür.Fars mənşəlidir."Qapı" (dünyaya açılan qapı-N.N.), "saray"  anlamına uyğundur. Türkiyədə bu sözlə ilgili bir sıra dərgilər vardır. Bu gün onlardan biri haqqında söz açmaq istəyirik.
   Söhbətimizin səbəbkarı olan "Dərgah" məcmuəsi türk dünyasının ictimai fikir tarixində önəmli yer tutur. İstanbulda nəşr olunan bu məcmuənin ilk nömrəsi 15 nisan 1921-ci ildə çıxmışdır.Məcmuənin sonuncu nömrəsi(sayı) 5 ocak 1923-cü ildə işıq üzü görmüşdür. Məcmuənin yaradıcısı Yahya Kamaldır.
   Yahya Kamal  2  ocak 1884-cü ildə  Üsküpdə dünyaya göz açmışdır.O, ilk  təhsilini Türkiyənin egitim sistemində şərəfli yer tutan "Vəfa " liseyində almış, 1903-cü ildə Parisə gedərək burada fransız dilini dərindən öyrənmiş, Siyasi Bilimlər Fakültəsinə  daxil olmuş və oranın ən yaxşı məzunlarından biri kimi  9 illik ayrılıqdan sonra İstanbula qayıtmışdır.  İstanbul Universitetində çeşitli dərslər  deyən  Kamal Yahya  1921-ci ilin əvvəllərində ictimai-siyasi ,ədəbi məcmuə yaratmaq fikrinə düşmüşdür.Onun bu ideyası əqidə dostları olan universitet müəllimləri--Mehmet Emin ( Erişirgil), İsmayıl Hakkı (Baltaçıoğlu), Mustafa Şekip (Tunç ) və Fuad Köprülü  tərəfindən, eləcə də  İstanbul  Universitetinin   öğrençiləri  Mustafa Nihat (Özön), Nalil Vedat,  Ahmed Hamdi (Tanpınar) və  Kamal Yürükoğlu  tərəfindən bəyənilmiş, təklif olunan bir neçə ismin içindən "Dergah" adı seçilmişdir.
  Dərginin məsul redaktorluğu  Mustafa Nihat  (1896-1980)  adlı öğretmenə  tapşırılmışdır. "Dərgah" məcmuəsinin  işində  öz elinə, obasına  vurğun olan,onun çiçəklənməsi yolunda  özünü oda-közə atmağa hazır olan qeyrətli və qabiliyyətli  türk oğullarının böyük bir dəstəsi   var qüvvələri ilə çalışırdı. Məcmuənın  yazar kadrlarının cərgəsində ən çox  fərqlənənlərinin bir neçəsinin adı türk ictimai  və ədəbi- bədii həyatında  özünə əbədi yer   tutmaqdadır: Halidə Edip (Adıvar), Ahmed  Camal   Köprülüzadə,   Mehmet   Emin (Erişilgil), İsmayıl Hikmət  ( Ertaylan ), Halil Fikret  ( Kanat ), Mehmed   Fuad (Köprülü), Ziya  Gökalp,  Halil  Vedat (Fıratlı)  və  başqaları... 

 Məcmuədə həm  türk, həm  də  dünya ədəbiyyatından oxuculara   seçmə  nümunələr   təqdim olunurdu. Burada  bir  sıra  ədəbi  və  jurnalistikaya  aid  olan   janrlara xüsusi önəm verilirdi .Dərgidə  2  il ərzində 129   şeir verilmişdir  ki, bunun  da   42-si gənc  şair  Ali  Mümtazın, 18-i Həcməddin  Halilin  bədii təfəkkürünün   məhsulu idi.
   Məcmuədə  müsahibə  janrında   yazılmış materiallar  bir  ordunun  görə  bilmədiyi  işi   görən publisistikanın  dəyərli  nümunələri  kimi  diqqəti cəlb  edir.  Müsahibələrin   çöxunun respondenti  (suala cavab verəni)  Kamal  Yahya  idi.
   "Dərgah"  məcmuəsi  Azərbaycan  mətbuatının  inkişafında,  türkçülük  ideyalarının  yayılmasında   istiqamətverici   rol  oynamışdır.  
  Azərbaycan Xalq Komissarlığının dəvəti ilə   1923-cü ildə  Bakı Ali Pedaqoji İnstitutunda və Bakı Universitetində  azərbaycanlı tələbələrə  türk dili və  ədəbiyyatı, pedaqogika və psixologiyadan  dərs deməyə bir neçə türk alimi  dəvət edilmişdi.Onların çoxu 1927-cı ilədək Bakıda geniş və hərtərəfli pedaqoji və elmi-publisistik fəaliyyət göstərmişdir.Maraqlıdır ki, türk alimlərindən  İsmayıl Hikmət,Xəlil Fikrət, Mehmed Fuad  və başqaları 1923-cü  ildə  Bakıda   nəşrə başlayan "Maarif  və   mədəniyyət"  jurnalında  
(indi "  Azərbaycan" adı   ilə  çıxır)  fəal   iştirak etmişlər. Başqa sözlə, onlar  "Dərgah" dərgisindəki geniş ədəbi  və elmi ,elmi-publisistik fəaliyyətlərini  Azərbaycan mətbuatında uğurla davam etdirmişlər.
  "Dərgah " jurnalının   42   nömrəsinin hamısının  diqqətlə  öyrənilməsi  və  incələnməsi  Türkiyə-Azərbaycan  ədəbi  və  ictimai-siyasi  əlaqələrinin   öyrənilməsində  bir  çox  qaranlıq   məsələlərin işıqlandırılmasına  kömək  edə  bilər.  
  "Dərgah" dərgisinin    Azərbaycanın ali  məktəblərinin  tarix  və  filologiya  fakültələrində xüsusi kurs  kimi öyrənilməsi  lüzumlu görünür.


Müəllifin digər yazıları

  1. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  2. Mənim dualarım
  3. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  4. Təzadlar, ay təzadlar....
  5. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  6. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  7. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  8. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  9. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  10. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  11. Testdən qəsdən danışmırıq
  12. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  13. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  14. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  15. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  16. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  17. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  18. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  19. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  20. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  21. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  22. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  23. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  24. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  25. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  26. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  27. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  28. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  29. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  30. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  31. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  32. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  33. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  34. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  35. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  36. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  37. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  38. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  39. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  40. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  41. Bu yaz bir başqa yazdır
  42. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  43. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  44. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  45. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  46. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  47. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  48. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  49. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  50. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  51. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  52. Dərgahdan başlanan yol
  53. Fikrin ifadə formalarından biri
  54. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  55. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  56. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  57. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  58. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  59. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  60. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  61. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  62. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  63. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  64. "Əkinçi" qəzeti-140
  65. Mustafanın Çanakkala məktubu
  66. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  67. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  68. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  69. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  70. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  71. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  72. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  73. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  74. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  75. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  76. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  77. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  78. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  79. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  80. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  81. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  82. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  83. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  84. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  85. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  86. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  87. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  88. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  89. Kasıblığın üzü qara olsun
  90. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  91. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  92. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  93. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  94. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  95. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  96. İlk hesab dərsliyimiz
  97. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  98. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  99. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  100. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  101. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  102. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  103. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  104. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  105. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  106. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
27-02-2017
26-02-2017
25-02-2017
25.02.2017 Neft ucuzlaşıb
24-02-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.293 san