11:10 04 Yanvar 2017
1154 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

 

                               (Qəzet -millətin dilidir-N.N.) "

İsmayıl bəy bu sözləri deyəndə və yazanda  hələ "İsmayıl bəy Qasprinski" və  "İsmayıl bəy Qaspıralı" deyildi. O,özünü sadəcə olaraq, "İsmayıl Mirza" kimi təqdim edirdi.

Aforizmə çevrilmiş bu deyim  - "Qazetə - millətin lisanıdır" deyimi  İsmayıl bəyin türkdilli mətbuatdakıi lk məqaləsindəndir.Haqqında söz açılan məqalə Tiflisdə Azərbaycan dilində Səid Əfəndi Ünsizadənin 1879-cu ilin yanvarında (səfər ayının 16-da) nəşrə başladığı "Ziya" qəzetinin 7 noyabr 1879-cu il tarixli 42-ci nömrəsinin 4-cü səhifəsindəndir.Faktın dəqiqliyini xırdaçılıq kimi qiymətləndirməyin.Bu,məqsədəyönlü münasibətdir.

 Qeyd edək ki, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitundakı böyük bir məclisdə "Ziya" qəzetinin ilk nömrəsinin 1879-cu ilin dekabr ayından nəşrə başladığı qeyd olunmuşdur.Bu yığıncaqda  "Ziya" qəzetinin bütün saylarının latın qrafikası ilə nəşr edilməsi də qərara alınmış və bu iş qısa bir müddətdə yerinə yetirilmişdir. Ərəb əlifbalı "Ziya" qəetinin latın qrafikalı nəşri 1879-cu ilin dekabr ayından başlayaraq çıxan nömrələrinin təqdimatından başlayır.  Görünür,  bu işi görən mütəxəssislər-filoloqlar  ərəb əlifbalı yazımızı oxumağa çətinlik çəkmiş, İKİNCİ sözünü YEKİNCİ (birinci-N.N.)  oxumuşlar.    Halbuki transliterasiya  "Ziya"nın 47-ci nömrəsindən başlanmışdır. Əslində isə 47-ci  "Ziya " qəzetinin ikinci sənəsinin -ilinin  birinci nömrəsidir. Bu nömrə 1879-cu il dekabrın 6-da çap olunmuşdur.

"Ziya"nin latın qrafikalı əlifbaya  translitrasiyası başqa bir yazımın mövzusudur.Bu məsələdən ona görə söz açırıq ki,bugünkü yazımız narahatlıqla qarşılanmasın.Yazı ilə ilgili hər nəsnə ölçülüb,biçilib.Faktlar yetərincə dəqiqləşdirilib.Yerinə düşməyən söz olarsa,müsahiblərimizi dinləməyə hazırıq.

Nə isə..

.Sözümüz Səid Əfəndi Ünsizadənin (1825-1905)  imtiyaz sahibi və baş mühərriri olduğu "Ziya" qəzetinin professor və akademiklərimizin çoxuna  məlum olmayan bir nömrəsindəki ədəbi və ictimai fikir tariximiz üçün maraqlı ola biləcək bir yazısı haqqındadır.

 "Ziya" qəzeti.7 noyabr 1879-cu il (ikinci sənə).

Bu  nömrənin əsas materialları bunlardır:

Teleqraf xəbərləri, Qəzetələrdən təzə xəbərlər,Məmləkət əhvalatları,tiflisdə  müsəlman mədrəsələrindən ötrü   dərc olunmuş qərardad tərcüməsinin mabədi ,Ovraq (vərəqlər-N.N.)və mükalimə (danışıq,sıhbət,dialoq-N.N.) və s.

Bu nömrənin ən maraqlı yazısı 3-cü və 4-cü səhifələrdəki  "Ovraq və mükalimə" başlıqlı  yazıdır. 

Aydın və anlaşıqlı  yazı üslubuna,ideya və məzmununa görə  bu yazının  Səid  Ünsizadəyə aid olduğunu düşünmək olar.

 Yazını oxuyuruq:

 

"Bu axır vəıqtlərdə Rusiyanın içərüsündən, yəni Qazan və Ufa və Qırımdan  aldığımız məktubları oxuyan vəqtdə məlum  olur ki, o yerlərin əhli   "Ziya"  qəzetəsinin təb və nəşr olunmağından səmimш qəlb məmnundurlar.Hərçənd olar ilə Qafqaz müsəlmanlarının  danışıqlarında cüzi  təfabüt var isə də, amma yazırlar ki, onlardan sahibi-savad olanlar səhulət  ilə (asanlıqla-N.N.)   "Ziya"nı oxuyub, mətləblərini fəhm edirlər. Necə ki, zeyldə ( aşağıda  -N.N. ) dərc olunan Baxçəsaray məktubu  sübut edir ki,Azərbaycan ilə Baxçəsaray  yazılarının arasında o qədər fərq yoxdur.  Bəlkə diqqət nəzəri ilə baxılan vəqtdə  demək olar ki, onların təhririni  ifadə mənayə müstəid (bacarıqlı -N.N.  )  olmaqda Qafqaz təhiratından əksük degildir. Bu mülahizə ilə Baxçəsaraydan gındərilən məktubu  necə ki var,
təğyir və təbdil etməmiş  kəmali-məmnuniyyət ilə  qəzetəmizə dərc elədük".

Qəzetin imtiyaz sahibi məmnunluqla yazılan bu sözlərdən sonra "Baxçəsaraydan göndərilən məktub"u  türkdilli oxuculara  catdırı:

 

                                 " Baxçəsaraydan göndərilən məktub

 Məlumdur ki, Rusiyə dövləti içərüsində olan millətlər,məsələn ,...pulağ ( polyak-N.N. ),latış,yəhudi və qeyrilər çoxdan bərü kəbdi  lisanlarında  ğazetalar və  ədabiyyata dayir  qeyrü şeylər peyda etmişlərdür. iki-üç milyondan ibarə (ibarət-N.N.) olan Rusiyaə tatarları adabiyyatsız və daxi bir ğazetasız olduqları çox təəccübdür.

Ğazeta-millətin lisahlıdır Fazetalar millətə mühafiz ola bilərTicarət və hər hansı  islahat sırasında (cərgəsində) yolgöstərücü ola bilürlər.Millətin aqəminə (əqlinə) və fikrinə ziya ola bilər.

Qissəsi (yəni gödəksüz) qəzetəsiz və kitabsız  millət  sağır(kar) və dilsiz adəmə bəkrəz (bənzər-N.N.) Bu halda tatar lisanında  "Ziya" qəzetəsi nəşr olunması  pək (çox)  faidəli iş olduğundan  ziyadəsilə xoşnud olduq. "Ziya" qəzetəsinin gündən-günə ilərü (irəlü) getməgini istəriz (istəyirüz)və mamun edirüz bundan sonra  bəz-bəz "Ziya" qəzetəxanəsinə məktub v qeyri kağızlar  göndərməgi  kəndimizə borc ediriz. Bu dəfə tərəfi-əhvalımızdan  səval olunur isə həmd olsun bu sənə Qırım bərəkatı pək əla olmuşdur.Əkin,meyvə, dükan  gözəl olub,xeyli ticarət pək sırasındadır. Buğda çox oldı isə də, qiyməti  bəhaliyədir. Şöylə ki, un puti on beş mənata satılmışdır. Hal bu isə xəlqlər karlı olduqlarından  ...indilik zəhmət çəkməyürlər.

Baxçəsaray  şəhr məclisindən  İSMAYIL Mirza"

 

  "Ziya" qəzetinin digər bir neçə nömrəsində də İsmayıl Mirzanın özünün  yazdığı kimi  "məktub  və qeyri kağızları  təğyir və təbdil olunmadan" dərc olunmuşdur.


Müəllifin digər yazıları

  1. Təzadlar, ay təzadlar....
  2. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  3. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  4. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  5. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  6. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  7. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  8. Testdən qəsdən danışmırıq
  9. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  10. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  11. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  12. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  13. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  14. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  15. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  16. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  17. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  18. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  19. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  20. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  21. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  22. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  23. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  24. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  25. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  26. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  27. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  28. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  29. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  30. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  31. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  32. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  33. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  34. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  35. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  36. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  37. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  38. Bu yaz bir başqa yazdır
  39. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  40. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  41. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  42. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  43. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  44. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  45. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  46. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  47. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  48. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  49. Dərgahdan başlanan yol
  50. Fikrin ifadə formalarından biri
  51. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  52. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  53. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  54. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  55. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  56. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  57. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  58. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  59. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  60. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  61. "Əkinçi" qəzeti-140
  62. Mustafanın Çanakkala məktubu
  63. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  64. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  65. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  66. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  67. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  68. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  69. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  70. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  71. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  72. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  73. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  74. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  75. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  76. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  77. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  78. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  79. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  80. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  81. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  82. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  83. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  84. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  85. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  86. Kasıblığın üzü qara olsun
  87. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  88. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  89. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  90. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  91. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  92. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  93. İlk hesab dərsliyimiz
  94. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  95. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  96. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  97. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  98. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  99. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  100. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  101. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  102. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  103. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
20-02-2017
20.02.2017 Sabahın havası
20.02.2017 Xaçmazda ev yanıb
20.02.2017 Ağsuda yanğın
19-02-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.1441 san