11:10 04 Yanvar 2017
1797 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

 

                               (Qəzet -millətin dilidir-N.N.) "

İsmayıl bəy bu sözləri deyəndə və yazanda  hələ "İsmayıl bəy Qasprinski" və  "İsmayıl bəy Qaspıralı" deyildi. O,özünü sadəcə olaraq, "İsmayıl Mirza" kimi təqdim edirdi.

Aforizmə çevrilmiş bu deyim  - "Qazetə - millətin lisanıdır" deyimi  İsmayıl bəyin türkdilli mətbuatdakıi lk məqaləsindəndir.Haqqında söz açılan məqalə Tiflisdə Azərbaycan dilində Səid Əfəndi Ünsizadənin 1879-cu ilin yanvarında (səfər ayının 16-da) nəşrə başladığı "Ziya" qəzetinin 7 noyabr 1879-cu il tarixli 42-ci nömrəsinin 4-cü səhifəsindəndir.Faktın dəqiqliyini xırdaçılıq kimi qiymətləndirməyin.Bu,məqsədəyönlü münasibətdir.

 Qeyd edək ki, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitundakı böyük bir məclisdə "Ziya" qəzetinin ilk nömrəsinin 1879-cu ilin dekabr ayından nəşrə başladığı qeyd olunmuşdur.Bu yığıncaqda  "Ziya" qəzetinin bütün saylarının latın qrafikası ilə nəşr edilməsi də qərara alınmış və bu iş qısa bir müddətdə yerinə yetirilmişdir. Ərəb əlifbalı "Ziya" qəetinin latın qrafikalı nəşri 1879-cu ilin dekabr ayından başlayaraq çıxan nömrələrinin təqdimatından başlayır.  Görünür,  bu işi görən mütəxəssislər-filoloqlar  ərəb əlifbalı yazımızı oxumağa çətinlik çəkmiş, İKİNCİ sözünü YEKİNCİ (birinci-N.N.)  oxumuşlar.    Halbuki transliterasiya  "Ziya"nın 47-ci nömrəsindən başlanmışdır. Əslində isə 47-ci  "Ziya " qəzetinin ikinci sənəsinin -ilinin  birinci nömrəsidir. Bu nömrə 1879-cu il dekabrın 6-da çap olunmuşdur.

"Ziya"nin latın qrafikalı əlifbaya  translitrasiyası başqa bir yazımın mövzusudur.Bu məsələdən ona görə söz açırıq ki,bugünkü yazımız narahatlıqla qarşılanmasın.Yazı ilə ilgili hər nəsnə ölçülüb,biçilib.Faktlar yetərincə dəqiqləşdirilib.Yerinə düşməyən söz olarsa,müsahiblərimizi dinləməyə hazırıq.

Nə isə..

.Sözümüz Səid Əfəndi Ünsizadənin (1825-1905)  imtiyaz sahibi və baş mühərriri olduğu "Ziya" qəzetinin professor və akademiklərimizin çoxuna  məlum olmayan bir nömrəsindəki ədəbi və ictimai fikir tariximiz üçün maraqlı ola biləcək bir yazısı haqqındadır.

 "Ziya" qəzeti.7 noyabr 1879-cu il (ikinci sənə).

Bu  nömrənin əsas materialları bunlardır:

Teleqraf xəbərləri, Qəzetələrdən təzə xəbərlər,Məmləkət əhvalatları,tiflisdə  müsəlman mədrəsələrindən ötrü   dərc olunmuş qərardad tərcüməsinin mabədi ,Ovraq (vərəqlər-N.N.)və mükalimə (danışıq,sıhbət,dialoq-N.N.) və s.

Bu nömrənin ən maraqlı yazısı 3-cü və 4-cü səhifələrdəki  "Ovraq və mükalimə" başlıqlı  yazıdır. 

Aydın və anlaşıqlı  yazı üslubuna,ideya və məzmununa görə  bu yazının  Səid  Ünsizadəyə aid olduğunu düşünmək olar.

 Yazını oxuyuruq:

 

"Bu axır vəıqtlərdə Rusiyanın içərüsündən, yəni Qazan və Ufa və Qırımdan  aldığımız məktubları oxuyan vəqtdə məlum  olur ki, o yerlərin əhli   "Ziya"  qəzetəsinin təb və nəşr olunmağından səmimш qəlb məmnundurlar.Hərçənd olar ilə Qafqaz müsəlmanlarının  danışıqlarında cüzi  təfabüt var isə də, amma yazırlar ki, onlardan sahibi-savad olanlar səhulət  ilə (asanlıqla-N.N.)   "Ziya"nı oxuyub, mətləblərini fəhm edirlər. Necə ki, zeyldə ( aşağıda  -N.N. ) dərc olunan Baxçəsaray məktubu  sübut edir ki,Azərbaycan ilə Baxçəsaray  yazılarının arasında o qədər fərq yoxdur.  Bəlkə diqqət nəzəri ilə baxılan vəqtdə  demək olar ki, onların təhririni  ifadə mənayə müstəid (bacarıqlı -N.N.  )  olmaqda Qafqaz təhiratından əksük degildir. Bu mülahizə ilə Baxçəsaraydan gındərilən məktubu  necə ki var,
təğyir və təbdil etməmiş  kəmali-məmnuniyyət ilə  qəzetəmizə dərc elədük".

Qəzetin imtiyaz sahibi məmnunluqla yazılan bu sözlərdən sonra "Baxçəsaraydan göndərilən məktub"u  türkdilli oxuculara  catdırı:

 

                                 " Baxçəsaraydan göndərilən məktub

 Məlumdur ki, Rusiyə dövləti içərüsində olan millətlər,məsələn ,...pulağ ( polyak-N.N. ),latış,yəhudi və qeyrilər çoxdan bərü kəbdi  lisanlarında  ğazetalar və  ədabiyyata dayir  qeyrü şeylər peyda etmişlərdür. iki-üç milyondan ibarə (ibarət-N.N.) olan Rusiyaə tatarları adabiyyatsız və daxi bir ğazetasız olduqları çox təəccübdür.

Ğazeta-millətin lisahlıdır Fazetalar millətə mühafiz ola bilərTicarət və hər hansı  islahat sırasında (cərgəsində) yolgöstərücü ola bilürlər.Millətin aqəminə (əqlinə) və fikrinə ziya ola bilər.

Qissəsi (yəni gödəksüz) qəzetəsiz və kitabsız  millət  sağır(kar) və dilsiz adəmə bəkrəz (bənzər-N.N.) Bu halda tatar lisanında  "Ziya" qəzetəsi nəşr olunması  pək (çox)  faidəli iş olduğundan  ziyadəsilə xoşnud olduq. "Ziya" qəzetəsinin gündən-günə ilərü (irəlü) getməgini istəriz (istəyirüz)və mamun edirüz bundan sonra  bəz-bəz "Ziya" qəzetəxanəsinə məktub v qeyri kağızlar  göndərməgi  kəndimizə borc ediriz. Bu dəfə tərəfi-əhvalımızdan  səval olunur isə həmd olsun bu sənə Qırım bərəkatı pək əla olmuşdur.Əkin,meyvə, dükan  gözəl olub,xeyli ticarət pək sırasındadır. Buğda çox oldı isə də, qiyməti  bəhaliyədir. Şöylə ki, un puti on beş mənata satılmışdır. Hal bu isə xəlqlər karlı olduqlarından  ...indilik zəhmət çəkməyürlər.

Baxçəsaray  şəhr məclisindən  İSMAYIL Mirza"

 

  "Ziya" qəzetinin digər bir neçə nömrəsində də İsmayıl Mirzanın özünün  yazdığı kimi  "məktub  və qeyri kağızları  təğyir və təbdil olunmadan" dərc olunmuşdur.


Müəllifin digər yazıları

  1. Dünya yaman dünyadır
  2. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  3. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  4. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  5. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  6. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  7. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  8. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  9. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  10. Göz görür,ağıl kəsir....
  11. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  12. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  13. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  14. Mənim nəğməli bibim - Foto
  15. Sən yazmasan,mən yazaram
  16. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  17. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  18. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  19. Qulam Məmmədli-120
  20. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  21. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  22. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  23. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  24. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  25. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  26. SÖZ KİMİNDİR?
  27. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  28. Mənim dualarım
  29. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  30. Təzadlar, ay təzadlar....
  31. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  32. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  33. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  34. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  35. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  36. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  37. Testdən qəsdən danışmırıq
  38. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  39. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  40. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  41. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  42. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  43. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  44. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  45. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  46. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  47. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  48. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  49. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  50. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  51. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  52. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  53. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  54. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  55. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  56. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  57. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  58. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  59. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  60. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  61. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  62. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  63. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  64. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  65. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  66. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  67. Bu yaz bir başqa yazdır
  68. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  69. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  70. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  71. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  72. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  73. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  74. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  75. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  76. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  77. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  78. Dərgahdan başlanan yol
  79. Fikrin ifadə formalarından biri
  80. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  81. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  82. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  83. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  84. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  85. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  86. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  87. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  88. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  89. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  90. "Əkinçi" qəzeti-140
  91. Mustafanın Çanakkala məktubu
  92. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  93. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  94. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  95. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  96. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  97. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  98. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  99. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  100. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  101. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  102. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  103. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  104. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  105. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  106. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  107. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  108. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  109. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  110. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  111. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  112. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  113. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  114. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  115. Kasıblığın üzü qara olsun
  116. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  117. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  118. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  119. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  120. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  121. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  122. İlk hesab dərsliyimiz
  123. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  124. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  125. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  126. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  127. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  128. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  129. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  130. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  131. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  132. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
22-08-2017
21-08-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.4651 san