11:10 04 Yanvar 2017
2065 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

 

                               (Qəzet -millətin dilidir-N.N.) "

İsmayıl bəy bu sözləri deyəndə və yazanda  hələ "İsmayıl bəy Qasprinski" və  "İsmayıl bəy Qaspıralı" deyildi. O,özünü sadəcə olaraq, "İsmayıl Mirza" kimi təqdim edirdi.

Aforizmə çevrilmiş bu deyim  - "Qazetə - millətin lisanıdır" deyimi  İsmayıl bəyin türkdilli mətbuatdakıi lk məqaləsindəndir.Haqqında söz açılan məqalə Tiflisdə Azərbaycan dilində Səid Əfəndi Ünsizadənin 1879-cu ilin yanvarında (səfər ayının 16-da) nəşrə başladığı "Ziya" qəzetinin 7 noyabr 1879-cu il tarixli 42-ci nömrəsinin 4-cü səhifəsindəndir.Faktın dəqiqliyini xırdaçılıq kimi qiymətləndirməyin.Bu,məqsədəyönlü münasibətdir.

 Qeyd edək ki, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitundakı böyük bir məclisdə "Ziya" qəzetinin ilk nömrəsinin 1879-cu ilin dekabr ayından nəşrə başladığı qeyd olunmuşdur.Bu yığıncaqda  "Ziya" qəzetinin bütün saylarının latın qrafikası ilə nəşr edilməsi də qərara alınmış və bu iş qısa bir müddətdə yerinə yetirilmişdir. Ərəb əlifbalı "Ziya" qəetinin latın qrafikalı nəşri 1879-cu ilin dekabr ayından başlayaraq çıxan nömrələrinin təqdimatından başlayır.  Görünür,  bu işi görən mütəxəssislər-filoloqlar  ərəb əlifbalı yazımızı oxumağa çətinlik çəkmiş, İKİNCİ sözünü YEKİNCİ (birinci-N.N.)  oxumuşlar.    Halbuki transliterasiya  "Ziya"nın 47-ci nömrəsindən başlanmışdır. Əslində isə 47-ci  "Ziya " qəzetinin ikinci sənəsinin -ilinin  birinci nömrəsidir. Bu nömrə 1879-cu il dekabrın 6-da çap olunmuşdur.

"Ziya"nin latın qrafikalı əlifbaya  translitrasiyası başqa bir yazımın mövzusudur.Bu məsələdən ona görə söz açırıq ki,bugünkü yazımız narahatlıqla qarşılanmasın.Yazı ilə ilgili hər nəsnə ölçülüb,biçilib.Faktlar yetərincə dəqiqləşdirilib.Yerinə düşməyən söz olarsa,müsahiblərimizi dinləməyə hazırıq.

Nə isə..

.Sözümüz Səid Əfəndi Ünsizadənin (1825-1905)  imtiyaz sahibi və baş mühərriri olduğu "Ziya" qəzetinin professor və akademiklərimizin çoxuna  məlum olmayan bir nömrəsindəki ədəbi və ictimai fikir tariximiz üçün maraqlı ola biləcək bir yazısı haqqındadır.

 "Ziya" qəzeti.7 noyabr 1879-cu il (ikinci sənə).

Bu  nömrənin əsas materialları bunlardır:

Teleqraf xəbərləri, Qəzetələrdən təzə xəbərlər,Məmləkət əhvalatları,tiflisdə  müsəlman mədrəsələrindən ötrü   dərc olunmuş qərardad tərcüməsinin mabədi ,Ovraq (vərəqlər-N.N.)və mükalimə (danışıq,sıhbət,dialoq-N.N.) və s.

Bu nömrənin ən maraqlı yazısı 3-cü və 4-cü səhifələrdəki  "Ovraq və mükalimə" başlıqlı  yazıdır. 

Aydın və anlaşıqlı  yazı üslubuna,ideya və məzmununa görə  bu yazının  Səid  Ünsizadəyə aid olduğunu düşünmək olar.

 Yazını oxuyuruq:

 

"Bu axır vəıqtlərdə Rusiyanın içərüsündən, yəni Qazan və Ufa və Qırımdan  aldığımız məktubları oxuyan vəqtdə məlum  olur ki, o yerlərin əhli   "Ziya"  qəzetəsinin təb və nəşr olunmağından səmimш qəlb məmnundurlar.Hərçənd olar ilə Qafqaz müsəlmanlarının  danışıqlarında cüzi  təfabüt var isə də, amma yazırlar ki, onlardan sahibi-savad olanlar səhulət  ilə (asanlıqla-N.N.)   "Ziya"nı oxuyub, mətləblərini fəhm edirlər. Necə ki, zeyldə ( aşağıda  -N.N. ) dərc olunan Baxçəsaray məktubu  sübut edir ki,Azərbaycan ilə Baxçəsaray  yazılarının arasında o qədər fərq yoxdur.  Bəlkə diqqət nəzəri ilə baxılan vəqtdə  demək olar ki, onların təhririni  ifadə mənayə müstəid (bacarıqlı -N.N.  )  olmaqda Qafqaz təhiratından əksük degildir. Bu mülahizə ilə Baxçəsaraydan gındərilən məktubu  necə ki var,
təğyir və təbdil etməmiş  kəmali-məmnuniyyət ilə  qəzetəmizə dərc elədük".

Qəzetin imtiyaz sahibi məmnunluqla yazılan bu sözlərdən sonra "Baxçəsaraydan göndərilən məktub"u  türkdilli oxuculara  catdırı:

 

                                 " Baxçəsaraydan göndərilən məktub

 Məlumdur ki, Rusiyə dövləti içərüsində olan millətlər,məsələn ,...pulağ ( polyak-N.N. ),latış,yəhudi və qeyrilər çoxdan bərü kəbdi  lisanlarında  ğazetalar və  ədabiyyata dayir  qeyrü şeylər peyda etmişlərdür. iki-üç milyondan ibarə (ibarət-N.N.) olan Rusiyaə tatarları adabiyyatsız və daxi bir ğazetasız olduqları çox təəccübdür.

Ğazeta-millətin lisahlıdır Fazetalar millətə mühafiz ola bilərTicarət və hər hansı  islahat sırasında (cərgəsində) yolgöstərücü ola bilürlər.Millətin aqəminə (əqlinə) və fikrinə ziya ola bilər.

Qissəsi (yəni gödəksüz) qəzetəsiz və kitabsız  millət  sağır(kar) və dilsiz adəmə bəkrəz (bənzər-N.N.) Bu halda tatar lisanında  "Ziya" qəzetəsi nəşr olunması  pək (çox)  faidəli iş olduğundan  ziyadəsilə xoşnud olduq. "Ziya" qəzetəsinin gündən-günə ilərü (irəlü) getməgini istəriz (istəyirüz)və mamun edirüz bundan sonra  bəz-bəz "Ziya" qəzetəxanəsinə məktub v qeyri kağızlar  göndərməgi  kəndimizə borc ediriz. Bu dəfə tərəfi-əhvalımızdan  səval olunur isə həmd olsun bu sənə Qırım bərəkatı pək əla olmuşdur.Əkin,meyvə, dükan  gözəl olub,xeyli ticarət pək sırasındadır. Buğda çox oldı isə də, qiyməti  bəhaliyədir. Şöylə ki, un puti on beş mənata satılmışdır. Hal bu isə xəlqlər karlı olduqlarından  ...indilik zəhmət çəkməyürlər.

Baxçəsaray  şəhr məclisindən  İSMAYIL Mirza"

 

  "Ziya" qəzetinin digər bir neçə nömrəsində də İsmayıl Mirzanın özünün  yazdığı kimi  "məktub  və qeyri kağızları  təğyir və təbdil olunmadan" dərc olunmuşdur.


Müəllifin digər yazıları

  1. Məktəbliləri maarifləndirən mətbu orqanlardan biri - "Maarif" məcmuəsi
  2. РУССКО-БАШКИРСКИЙ СЛОВАРЬ - kitabxanamın ən qalın və ən sanballı lüğətlərindən biri
  3. Söz sözü çəkər, əgər sözün közü varsa
  4. Beynəlxalq bayram tədbirlərindən sonrakı gün - Müəllimlərin Ziyarəti Günü
  5. Müəllim olanda da yaxşı müəllim olun
  6. Tanıdım...Gül bəsləyən qız- Məlahət Yusif qızı...
  7. Avtoelegiya: İşin-gücün boş vaxtı-qocaların xoş vaxtı....
  8. HƏR KİM 100 İL YAŞAMASA , GÜNAH ONUN ÖZÜNDƏDİRMİ ?!
  9. İsmayıl Mirzanın hər həftə oxuduğu türkdilli "Ziya" qəzetin bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  10. Ay Allah bəndəsi, niyə yazıqsan?
  11. Ömrün payız etirafı və yaxud ömrün,günün hapı, gopu
  12. Mətbuat tariximizdən birinci ilinin 46 nömrəsi itən qəzetimiz və yaxud mətbuatımızın "Ziya"sı
  13. Mən niyə SSRİ Ali Sovetinin deputatı ola bilmədim?
  14. Təbrizdən kənd məktubları
  15. "Təbriz məktubları silsiləsi"ndən növbəti yazı
  16. Nazim Nəsrəddinov: "Təbriz məktubları" silsiləsindən
  17. Dünya yaman dünyadır
  18. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  19. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  20. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  21. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  22. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  23. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  24. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  25. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  26. Göz görür,ağıl kəsir....
  27. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  28. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  29. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  30. Mənim nəğməli bibim - Foto
  31. Sən yazmasan,mən yazaram
  32. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  33. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  34. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  35. Qulam Məmmədli-120
  36. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  37. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  38. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  39. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  40. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  41. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  42. SÖZ KİMİNDİR?
  43. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  44. Mənim dualarım
  45. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  46. Təzadlar, ay təzadlar....
  47. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  48. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  49. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  50. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  51. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  52. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  53. Testdən qəsdən danışmırıq
  54. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  55. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  56. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  57. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  58. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  59. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  60. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  61. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  62. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  63. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  64. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  65. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  66. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  67. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  68. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  69. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  70. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  71. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  72. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  73. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  74. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  75. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  76. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  77. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  78. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  79. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  80. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  81. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  82. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  83. Bu yaz bir başqa yazdır
  84. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  85. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  86. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  87. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  88. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  89. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  90. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  91. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  92. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  93. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  94. Dərgahdan başlanan yol
  95. Fikrin ifadə formalarından biri
  96. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  97. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  98. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  99. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  100. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  101. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  102. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  103. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  104. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  105. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  106. "Əkinçi" qəzeti-140
  107. Mustafanın Çanakkala məktubu
  108. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  109. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  110. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  111. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  112. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  113. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  114. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  115. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  116. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  117. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  118. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  119. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  120. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  121. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  122. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  123. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  124. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  125. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  126. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  127. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  128. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  129. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  130. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  131. Kasıblığın üzü qara olsun
  132. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  133. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  134. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  135. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  136. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  137. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  138. İlk hesab dərsliyimiz
  139. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  140. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  141. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  142. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  143. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  144. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  145. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  146. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  147. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  148. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
21-10-2017
20-10-2017
20.10.2017
19-10-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.4507 san