08:24 09 Yanvar 2017
2346 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Azərbaycanda dərslik yazmaq ənənəsi var. Azərbaycanda ənənəvi dərsliklərdən istifadə etmək, onları öyrənmək ənənəsi isə hələ öz həllini tapmayıb.
 
Mən dərslik tarixindən xəbərdar olan insanlardan biriyəm. Mətbuatda dərsliklərin problemlərindən danışılanda mütləq öz fikrimi bu işlə məşğul olanlarla bölüşməyə çalışıram. İlk dərsliklərimizdən də, müasir dərsliklərdən də az-çox məlumatım var. Bəzən xarici ölkələrdən dəvət olunan mütəxəssislər bizə dərslik siyasətini öyrətməyə cəhd edirlər. Bu, çox qorxulu nəsnədir. Dərslikdə milli adət-ənələr daha qabarıq şəkildə özünü göstərməlidir. Təəssüf ki, dərslik müəlliflərinə, bu dərsliklərə hələ dərslik çap olunmamışdan qabaq rəy yazanlara elə gəlir ki, onların sözü daha önəmlidir.  

2014-cü il dekabrın 13-də Şamaxıda "MƏCLİS MƏKTƏBİ" adı ilə tanınan (indiki Şamaxı Avropa Liseyi) məktəbin - babamın və atamın vaxtı ilə oxuduqları məktəbin 140 illik yubileyinin təntələlərini keçirilirdi.  

 Əslində bu yubileyin keçirilməsinə çalışanlardan biri də mən idim. Yubileyə dəvət olunmalarına baxmayaraq, bir sıra dəvətlilər vaxt tapıb tədbirə gələ bilməmişdilər. Yaxşı ki Respublika Təhsil Şurasının sədri professor Əjdər Ağayev dəvəti qəbul etmişdi. Onun tədbirdəki proqram xarakterli çıxışında dərslik məsələlərinə də toxunuldu. Yubiley rayon səviyyəsində keçirilsə də, Şamaxıda təhsili qiymətləndirməyi bacaranlar tədbirə yaxşı hazırlaşmışdılar. Ən maraqlı cəhətlərdən biri bu oldu ki, tədbirdə dərslik məsələrəri təhsilin ən vacib məsələlərindən biri kimi qiymətləndirildi. Bu yanaşma çox maraqlı və yaddaqalan oldu. 
Tədbirdə Şamaxı Avropa Liseyi ilə qardaşlaşan təhsil ocağının - Bakıdakı Avropa Azərbaycan Məktəbinin direktoru Qraem Pollock Azərbaycan təhsil tarixinə öz heyranlığını gizlətmədi, çıxışında bu məsələdən ürəklə söz açdı. Yeri gəlmişkən qeyd edim ki,Q.Pollock indi Azərbaycan Müəllim İnkişafı Mərkəzinin direktorudur.

 Söhbət yaxşı təhsil ənənələri, yaxşı müəllimləri olan 1874-cü ildə görkəmli maarifçi SƏİD ƏFƏNDİ ÜNSİZADƏNİN (1825,Şamaxı-1905,İstanbul) yaratdığı, Şamaxı ruhani idarələrinin himayə etdiyi bu məktəbdədən gedir. 
"MƏCLİC MƏKTƏBİ" adı ilə tarixə düşən bu məktəbin ilk müəllimləri - CƏLALƏDDİN ÜNSİZADƏ, SEYİD ƏZİM ŞİRVANİ, məktəbin təsisçisi Səid Əfəndi Ünsizadə təhsil tariximizdə ilk dərslik yazan ziyalılarımızdandır. Onların dərslikləri hələ də müasir dərsliklərimizin müəlliflərinin çoxu ya tanımır, ya da bu dərslikləri arxiv materialı kimi dəyəndirirlər. 
XIX əsrdə dərslik yazan kənd və şəhər müəllimlərinə qayğı indikindən daha yüksək idi. Dərslik müəlliflərinin əmək haqqı digər müəllimlərin əmək haqqından xeyli fərqlənirdi. 
        
Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının 1882-ci il məzunu Rəşid bəy Əfəndizadənin 1898-ci ildə Konstantinopolda çap etdirdiyi "UŞAQ BAĞÇASI" adlı dərsliyini 3-4 nəfər tədqiqatçıdan başqa, məncə, ciddi şəkildə oxuyan yoxdur. "UŞAQ BAĞÇASI" dərsliyinin müəllifi ibtidai məktəb müəllimi idi. O, cəmi 3 il - 1879-1882-ci illərdə Azərbaycan dilinin işlənmədiyi yad bir şəhərdə rus dilində təhsil almışdı. Amma onu dərsliyi türk dünyasına səs salmışdı. 

R.Əfəndizadənin bu dərsliyi, eləcə də 1907-ci ildə yenə də Konstantinopolda çap etdirdiyi müsəvvər-şəkilli "BƏSİRƏTÜL-ƏTFAL" dərsliyi bu gün də əhəmiyyətli bilgi mənbəyidir. Onu da deyim ki, bu dərslikdəki şəkillərin -illüstrasiyaların müəllifi məşhur rus rəssamı V.A.Taburindir. 
V.A.Taburin (1870-1954) həm yazıçı və jurnalist kimi, həm də reklam və kitab illütrasiyaçısı rəssamı kimi tanınır. O, A.Puşkin, M.Lermontov, N.Qoqol, İ.Turgenyev, N.Leskov, A.Çexov kimi rus şair və yazıçılarının bir sıra kitablarına maraqlı illisturasiyalar çəkmişdir. V.Taburinin belə nüfuzlu söz ustaları ilə əməkdaşlığından sonra R.Əfəndizadənin dərsliyini illüstrasiyalarla zənginləşdirməsi rus-Azərbaycan ədəbi və pedaqoji əlaqələrinin tarixində ciddi öyrəniləsi çalışmalardan biri kimi dəyərləndirilməlidir.

Çox təəssüf ki, bəzi dərsliklərimizdəki illüüstrasiyalar şagirdlərin bədii zövqünün formalaşdırılmasında və mövzuların ideya və məzmununun öyrənilməsində qabaqcadan düşünülən fikirləri reallaşdıra bilmir. 
Mənə elə gəlir ki, Azərbaycanda kitab illüstrasiyası ilə ilgili məsələlər müvafiq yaradıcı qurumların diqqətini cəlb etməlidir. Bu günkü dərsliklərimizin ziddiyyətli məqamları hamımızı düşündürməlidir. Həm aşağı, həm də yuxarı sinif şagirdləri dərsliklərə böyük inamla yanaşırlar. Dərslikdəki səhvlər onları narazı etməməlidir. Bu gün yuxarı siniflərə aid Azərbaycan dili və ədəbiyyat dərslikləri şagirdlərin dilçilik və ictimai-ədəbi fikir tariximizin dərindən öyrənilməsində daha səmərəli və yüksək elmi təfəkkür tərzini formalaşdırmalıdır. Bu gün məktəblilərə aid lüğətlərin hazırlanmasında böyük canlanma hiss olunur. Bu, təqdirəlayiq hadisə olsa da,bu işdə heç kəsin hesabat vermədiyi xaos hökm sürməkdədir. Hələ klassik ədəbi irsimizi mükəmməl öyrənməkdən ötrü kiçik həcmli ərəb və fars sözləri lüğətimiz yoxdur. Dərsliklərin mükəmməlləşdirilməsi sahəsində problemlərimiz çoxdur. Dərslik yazmaq işini hər kəsə tapşırmaq düzgün deyil. Bu iş bu sahənin bilicilərinə tapşırılmalı, görülən iş ciddi şəkildə araşdırılandan sonra nəşriyyatlara yol açmalıdır.


Müəllifin digər yazıları

  1. Təzadlar, ay təzadlar....
  2. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  3. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  4. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  5. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  6. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  7. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  8. Testdən qəsdən danışmırıq
  9. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  10. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  11. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  12. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  13. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  14. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  15. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  16. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  17. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  18. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  19. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  20. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  21. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  22. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  23. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  24. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  25. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  26. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  27. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  28. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  29. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  30. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  31. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  32. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  33. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  34. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  35. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  36. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  37. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  38. Bu yaz bir başqa yazdır
  39. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  40. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  41. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  42. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  43. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  44. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  45. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  46. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  47. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  48. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  49. Dərgahdan başlanan yol
  50. Fikrin ifadə formalarından biri
  51. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  52. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  53. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  54. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  55. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  56. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  57. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  58. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  59. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  60. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  61. "Əkinçi" qəzeti-140
  62. Mustafanın Çanakkala məktubu
  63. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  64. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  65. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  66. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  67. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  68. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  69. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  70. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  71. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  72. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  73. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  74. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  75. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  76. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  77. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  78. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  79. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  80. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  81. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  82. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  83. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  84. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  85. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  86. Kasıblığın üzü qara olsun
  87. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  88. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  89. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  90. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  91. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  92. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  93. İlk hesab dərsliyimiz
  94. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  95. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  96. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  97. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  98. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  99. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  100. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  101. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  102. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  103. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
20-02-2017
20.02.2017 Sabahın havası
20.02.2017 Xaçmazda ev yanıb
20.02.2017 Ağsuda yanğın
19-02-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.1398 san