08:18 07 Fevral 2017
4289 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

 

Türk dünyasının mətbuat tarixində vaxtilə – Bakıdan əvvəl Azərbaycanın paytaxtı olan Şamaxıda dünyaya  göz açan Ünsizadə qardaşlarının əvəzsiz xidmətləri olub.

Ünsizadələr üç qardaş idilər. Şamaxı mədrəsəsində müəllim işləyən,klassik üslubda “Ünsi”  təxəllüsü ilə şeirlər yazan və bu yazıları ilə Şamaxı ədəbi mühitində özünə layiqli yer tutan Əbdürrəhman Əfəndi oğlanlarına  yaxşı adlar seçmişdi.

Böyüyün adı Səid idi. Səid -ərəbcə xoşbəxt deməkdir.Ata ortancıl oğluna Cəlaləddin, lap kiçiyinə isə Kamal adı vermişdi. Onların hər üçü  sağlığında  türk dünyasının tanıdığı aydınlar kimi məşhurlaşdı.

Səid  və Cəlaləddin ömürlərinin son illərini İstanbulda başa vurdular.Yəqin ki, hələ də İstanbulun Şirvanlılar yaşayan məhəlləsində bu nəslin törəmələri yaşayır. Kiçik qardaşömrünün ən maraqlı illərini Bakıda keçirdi,pedoqoji işlə,qəzetçiliklə məşğul oldu, çətinliklə olsa da, hökumət dairələrindən "Məzhər" adlı qəzet çıxarmağa icazə aldı.Lakin bu qəzetlə öz maarifçilik fəaliyyətini istədiyi kimi reallaşdıra bilmədi.
   
Qardaşlardan böyüyü Səid əvvəlcə Şamaxıda, sonra isə Şərq ölkələrində oxumuş, ali dini təhsil alandan sonra Şamaxıya qayıtmış, məktəbdarlıqla məşğul olmuş, bir müddətdən sonra -1870-ci ildə,  iqamətgahı Şamaxıda  yerləşən Bakı  Quberniyası Əhli-Təsənni idarəsinə üzv seçilmişdir. Sonralar, M.F.Axundzadənin yaxın dostlarından biri olan şamaxılı Əbdülhəmid Əfəndi Mustafa Əfəndizadə Zaqafqaziya müftisi seçilərək, Tiflisə gedəndə, Səid Ünsizadə Bakı qubernatoru D.Staroselskinin əmri ilə  Şamaxı qazısı və  buradakı Ruhani İdarəsinin sədri vəzifəsinə  təyin olunmuşdur.

S.Ünsizadə bu vəzifədə işləyərkən həm öz vəzifə borcunu ləyaqətlə yerinə yetirmiş, həm də  maarif və mədəniyyət məsələləri ilə ciddi məşğul olmuş, Bakı qubernatorunun hüsn və rəğbətini qazanmışdır.  

Səid Əfəndinin  bu istiqamətdəki ən önəmli işi 1874-cü ildə  D.Staroselskinin icazəsi ilə  yaradılan  Şamaxı “Məclis  Məktəbi” idi.  Bu məktəb  adı türk  pedaqogika tarixinə düşən məktəblərdəndir. “Məclis Məktəbi” yeni tipli təhsil ocaqlarından idi. Məktəbdə şagirdlərin sağlamlığına da, tərbiyə və təhsilinə də fərqli yanaşma var idi. Şagirdlər skamyada oturur, yazılar yazı lövhəsində yazılır, ana dili ilə yanaşı, burada ənənəvi Şərq dilləri də yüksək səvuiyyədə  keçirilirdi. Müəllimlər  təkcə dərs deməklə kifayətlənmir, dərslik  və müxtəlif risalə və kitabçaların tərtibində və yazılmasında  fəallıq göstərirdilər. Təkcə bu faktı göstərmək gərəkli görünür ki,bu məktəbdə işləyən və bu məktəblə işgüzar münasibətləri olan müəllimlər  işgüzarlığına və maarifçilik məsələləri ilə ilgili fikir və düşüncələrinə görə quberniyanın digər məktəb müəllimlərindən  xeyli fərqlənirdilər.

Haşıyə: 2014-cü il  dekabrın 13-də Şamaxıda "Məclis Məktəbi"nin  140 illik  yubileyi keşirildi. Yubiley   təntənəsinə  paytaxtdan  dəvət olunan bir neçə ziyalının - Respublika Təhsil Şurasının sədri professor Əjdər Ağayevin, "Məclis Məktəbi"nin xələfi Şamaxı Avropa Liseyinin qardaşlaşdığı  Avropa Azərbaycan Məktəbinin direktoru  Graem Pollockun, şamaxılı alim Məcid Əfəndiyevin və başqalarının  çıxışları tədbiri daha da rövnəqləndirdi. Bu tədbir  respublikamızda son illərdə  keçirilən möhtəşəm pedaqoji hesabat  konfransı  idi. Nə yaxşı ki, Şamaxı Rayon Təhsil İdarəsi yubiley tədbirlərini tarixdə qalmaq üçün  sinemalaşdırdı. Məhəmmədhüseyn Şəhriyarın təbirincə desək , pedaqoji irsimizi qiymətləndirən hər bir şamaxılının gözlərində indi  məktəb tarixinə aid bir sinema pərdəsi var.

Haşiyədən mövzuya qayıdırıq.  


"Məclis məktəbi"ndə dərs deyən və bu  məktəblə işgüzar  əlaqələri olan S.Ünsizadə, C.Ünsizadə, S.Ə.Şirvani,  A.Çernyayevski  XIX əsrin 80-ci illərində Azərbaycan dilində  yazılan  dərslik və oxu  kitablarının   müəlifləri və rəyçiləri idilər. 

1876- cı ildə Səid  Ünsizadəni Tiflisə – dövlət əhəmiyyətli bir layihənin   hazırlanma işinə çağırırlar. Söhbət dini idarələrin fəaliyyəti ilə  ilgilidir. 

S.Ünsizadə ona tapşırılan işin öhdəsindən bacarıqla gəldiyinə görə onu Tiflisdə daimi işdə saxlayırlar..O, Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsiniin əvvəlcə  ştatda olmayan əməkdaşı kimi  fəaliyyətə başlayır. Tiflisdə-regionun baş şəhərində yaşamaq imkanı onu  milli əhəmiyyətli işlərlə  daha dərindən məşğul olmağa sövq edir. Bakıdan Qafqaz Canişinliyinə rəhbər vəzifəyə dəvət alan, hələ Şamaxıdan tanıdığı  D.Staroselski ilə dosluq münasibətlərindən istifadə edərək, Səid Əfəndi Tiflisdə çap işləri ilə məşğul olmaq fikrinə düşür. Əvvəlcə daş basmaxanası (litoqrafiya) açır,türk dünyasının baş şəhərindən- İstanbuldan müxtəlif mətbəə avadanlıqları  alır.

Sənədlərdən məlum olur ki,Tiflisdə yaşayan Azərbaycan ziyalılarının İstanbuldakı Babiəli caddəsində yerləşən mətbəə rəhbərləri ilə  işgüzar və səmimi münasibətləri olub. 

 S.Ünsizadə Azərbaycan dilində mətbəə  və mətbuat işlərini qüvvətləndirmək üçün ortancıl qardaşı Gəlaləddin Əfəndini də Tiflisə  dəvət edir. Ünsizadələr nəslinin bir neçə gənc üzvü də mətbəə işinə –  müəyyən mətbəə peşələri üzrə fəhləliyə  cəlb edilir. 

S.Ünsizadə  1878-ci il dekabrın 12-də  Tiflisdə  “Ziya” adlı  həftəlik  qəzetin nəşrinə icazə alır. Hakim dairələrə tanışlıq üçün göndərilən   proqramında  “Ziya”  qəzetində  dövlət sərəncamları, xarici və daxili xəbərlər, müxtəlif növ  həvadislərin (əhvalatların), felyetonların çap ediləcəyi bildirilirdi.
“Ziya” qəzetinin  ilk nömrəsi 1879-cu ilin yanvar ayının 25-də (səfər ayının 16-da)  Tiflisdə  çap edilir. Qəzetin 1879-cu il yanvar ayında çıxan ilk nömrəsi  və fevralın 1-də çıxan ikinci  nömrəsi  hələ heç bir  tədqiqatçıya məlim deyil. Qəzetin 1879cu ildəki  ilk 1-ci və 2-ci  nömrələrində dərc olunan  materialların məzmunu  haqqında "Ziya"nın  bu günümüzə gəlib çatan bəzi nömrələrindən  məlum olur.Həftəlik  “Ziya” qəzetinin ilk nömrəsinin tarixini   onun 1879-cu il fevralın 8-də  çıxan 3-cü nömrəsinin tarixinə  və   17 noyabr 1879-cu il tarixli 44-cü nömrəsindəki bir yazıya görə  əsasən müəyyənləşdirmək   olur. Qəzetin 44 cü i nömrəsindəki yaısında oxuyuruq:

 

" ...Səneyi-islamiyyənin ibtidası ondan başlanır ki,əkin işinin ibtidası düşvar olmağə görə bacara bilmədük ki, bir parə kəsir və nöqsanlarımızı cabəca(yrbəyer-N.N.) edüb,məzkur(zikr olunan-N.N.)  niyyətimizi əmələ gətirək,ona görə naçar olub, SƏFƏR ayının 16-da (miladi tarixlə  1879-cu il

yanvarın 16-da-N.N.)əvvəlimci nömrəmizi zühurə gətirüb,ahəstə-ahəstə səy və hümmət göstərdük ".

 

Bizə elə gəlr ki, “Ziya”nın  1879- cu ilin  əvvəllərində  adətən həftənin cümə-şənbə günü çıxan ilk nömrələrini  Türkiyənin iri şəhərlərində,eləcə də qəzetin dünyanın müxtəlif yerlərində-- Simfiropolda, Yaltada, Odessada,Tiflisdə, Petrovskidə, Bakıda, Daşkənddə, Kazanda, Spasskidə, Moskvada, Sankt-Peterburqda, Həştərxanda, Nuxada (Şəkidə), Şamaxıda, Şuşada, İrəvanda, Tehranda və s.yerlərində yaşayan nüktədan ( incə mətləbləri başa düşən-N.N.) abunəçilərinin ailə arxivindən tapmaq olar.

 

Qeyd edək ki, "Ziya"nin ilk nömrəsinin çapı nəzərdə tutulduğu vaxtdan təxminən bir ay ləngiyir. 

“Ziya”nın  hər nömrəsin tarixi  birinci səhifədə həm miladi ,həm də  hicri -qəməri tarixlə  göstərilmişdir.

Hicri-qəməri tarixlə il təzələnəndə  "Ziya"  oxuculara  yeni nömrə ilə tıəqdim olunmuşdur.

1879-cu ilə aid ilk  dörd nömrənin  həm yanvarda və fevralda,  həm də dekabrda 1,2,3,4 nömrələrinin təkrarən göstərilməsi bununla əlaqədardır.Belə ki, 1879-cu ildə miladi tarixin sonuncu ayinda - dekabrda-hicri-qəməri təqvimin ilk ayı- məhərrəm ayı başlanmışdır ki, bu tarix də qəzetin ikinci sənəsinin (ilinin) başlandığı aydır- məhərrəm ayıdır.

Bəzi tədqiqatçıları  çaşdıran da məhz budur.  Onlar ilin əvvəllərində cıxan ilk nömrələri görmədiklərindən(təbii ki,oxumadılarından ) dekabrda çıxan 1, 2, 3, 4 nömrələri  "Ziya"nın başlanğıc tarixi hesab etmiş, və 1879-cu il dekabrın 6-da çıxan ikinci sənənin ilk nömrəsini qəzetin  ən ilk nömrəsi qənaətinə gəlmişlər. "Ziya"nın tarixini 1879-cu il dekabr ayının 6-dan  çıxan   birinci nömrədən başlamaq fikri bununla əlaqəlidir.

"Ziya" qəzetinin latın qrafikalı əlifbaya transliterasiyası da  səhvən məhz bu nömrədən başlayır.

Halbuki, "Ziya"nın bu tarixdən əvvəl daş basmaxanasında 46 nömrəsi  təb olunmuşdur.

Mən bu fikirlərimi dəfələrlə oxucuların və mətbuat tarixi ilə məşğul olan tədqiqatçıların diqqətinə çatdırmışam.Amma heç kəs bu  qüsur və nöqsanların fərqinə varmır.

Mətbuat tariximizə aid qüsur,nöqsan və uyğunsuzluqların  sabah müxtəlif ensiklopediyalara, yaxın tariximizə aid  tarix  və ədəbiyyat dərsliklərinə  düşmə ehtimalı mütləq nəzərə alınmalıdır.

 

 Q"Ziya" özünü  söz içində islami qəzet kimi təqdim etsə də,əslində sadə türki dilində çıxan ilk pedaqoji,əxlaqi,ədəbi və ən nəhayət maarifçi mətbu orqan idi.

 

Qəzetin ilk nömrələrinin baş məqalələrinin adları bunu əyani şəkildə göstərir:

"Oxumaq və yazmaq barəsində" (08.02.1879,N3)
"Uşaqlarımıza təlim və təhsil vermək barəsində"(10.02.1879,N4) 
"Mədəniyyət barəsində" 22.02.1879,N 5)
"Təklifati-mədəniyyət"(27.02.1879,N6)
Kitabxana arzusu (  1879,N24))
"Zaqafqaz müsəlmanlarının  elm və ədəbə töceh etməsi  haqqında
"(10.08,1879,N 29)
"Qori seminariyası barəsində"(06.09.1879,N33)
Mütaliə (  1879,N37)
Sünni və şiə məktəbi(   1879,N38)
Padşahlıq mədrəsələri ( 1879,N40)
Dəmir yolu  (  1879,N43)
Qəzet oxumağa və mütaliəyə həvəs( II sənə,  1879,N1)

 

  Ziyanın ilk nömrələrindəki adıcıllığa aydınlıq gətirmək üçün  müqayisəli nömrələnməni oxucuların diqətinə çatdırırıq.   

N1 (25.01.1879);

N2 (01.02.1879);

N3 (08.02.1879);

N4 (15.02.1879)

 

 

 N1 (06.12.1879);

N2 (13.12.1879); 

N3 (20.12.1879); 

N4 (27.12.1879)

 

N5 (03.01.1880);

N6 (10.01.1880)…
Yeri gəlmişkən onu da deyək ki,1879-cu iln yanvarlında 1884-cü ilin iyun aylnn 26-na kimi Tiflisdə Azərbaycan dilində  Səid Ünsizadənin  öz şəxsi litoqrafiyasında (daş basmaxanası ) və tipoqrafiyasında  (mətbəə) "Ziya" qəzetinin  "Ziya" və "Ziyayi-Qafqasiyyə" adları ilə 180 nömrəsi  təb və çap olunmuşdur.

 

"Ziya"nın illər üzrə təb olunma və çap edilmə paradiması belədir.

1879 N 1 (25.01-1879)-    N  46 (20.11.1879); 46

1879 N 1 (06.12.1879)-    N  4 (27.12.1879);     4


1880 N 5 (03.01.1880)-   N  30 (30.06.1880);  26

1880 N 1 (09.12.1880 )-   N 2 (22.12.1880);      2

 

1881 N 3 (05.011881)-    N 31 (21.10.1881) ;  28

1881 N 1 (26.11.1881-      N 4 (24.12.1881);     4

 

1882 N 5 (07.01.1882)-    N 31 (16.12.1882);  27

1883 N1 (03.O1.1883)-    N 31 (22.16.1883);  31

1884 N1 (15.01.1884)-    N 11 (26.06.1884) ;  11


Başqa sözlə, 1879-cu ildə “Ziya”nın ilin əvvəlindəki nömrələrində də, dekabr ayındakı nömrələrində də 1, 2, 3, 4 rəqəmlərindən nömrə göstəricisi kimi  istifadə olunub.
2015-ci ildə AMEA-Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda "Ziya" qəzetinin 1879 cu il dekabr ayının 6-da çıxan birinci nömrəsindən başlayaraq, "Ziyayi-Qafqasiyyə" adı ilə çıxan nömrəsinədək bütün materiallar  ərəb qrafikasından latın qrafikasiına  transliterasiya  edilmişdir..Bu münasibətlə Akademiya rəhbərliyinin səlahiyyətli nümayəndəsinin iştirakı ilə keçirilən icjlasında transliterasiya materiallarının kitab şəklində çap olunacağı ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılmışdır.Təəssüf ki, "Ziya"nın transliterasiya materialları hələ də satışa çıxarılmamışdır.Yaxşı ki,bu materiallar  internetdə yerləşdirilmişdir.

 

“Ziya”nın birinci səhifəsində iki sünbül  çələngi arasında  adı və dərc olunduğu il göstərilib. Başlığın yerləşdirildiyi çələngin sağında oxuculara mətbu orqanın imtiyaz sahibi tanıdılır:

 

“Qəzetəni verən Səid Ünsizadə. Qəzetəmiz basılmaqdan (litoqrafiya çapından-N.N .) ötrü göndərilən kağızları idarəmiz basmaqda muxtardır.

“Ziya” qəzetəsinin idarəxanəsi Vorontsov küçəsində Ağa Əli Əsgərovun 35 nömrəli xanəsindədir. Yazı işləri və qəzetə  mütəəlliq hər bir  növ kağızlar  qəzetə müdirinin adına göndərilir”.

 

Qəzetin başlığı yerləşdirilən çələngin sol tərəfində  qəzetin çıxarılmasında Cəlaləddin əfəndinin  səlahiyyəti və qəzetin reklamla bağlı şərtləri sadalanır:

 

 " Qəzetə ümuratının (işlərinin,əmrlərinin-N.N.)  müdir və mühərriri  Cəlal Ünsizadə. Qəzetəmizin bir  sənəlik  qiyməti- 6 manat, altı aylığı 4 manat, bir nüsxəsi-15 qəpik

Elamnamələrin  hər bir sətrinə 10 qəpik.

Mənfəətlü  və  yaxşı  xəbərlər  pulsuz  qəbul və təb olunur”.

Qısa bir müddətdə “Ziya” türk dili başa  düşülən bütün türk torpaqlarına qanad açır, yerlərdən qəzetin idarəxanəsinə məktublar axışır. Rusiyanın mərkəzi yerlərinin birində -Tambovda sürgündə olan “Əkunçi”nin  əkinçisi Mirzə Həsən Əlqədari, İstanbuldan şəkili  Şahin əfəndi,  Münif əfəndi, Bağçasaraydan İsmayıl bəy Qaspıralı, Şamaxıdan S.Ə.Şirvani, Zərdabdan  adını yazmadan Həsən bəy Məlikzadə Zərdabi, Göyçaydan İsmayıl Nazirzadə , İrəvandan  Abbas ağa Məhəmmədzadə, Tiflisdən şeyxülislam Əhməd Hüseynzadə, müfti Əbdülhəmid  Əfəndi  Mustafa Əfəndizadə, anası alman, atası fransız olan  məşhur rus şərqşünası və qafqazşünası A.P.Berje, vaxtilə Rusiyanın İstanbulda və sonralar Təbrizdə konsulu olan Valerian Vladimiroviç  Bezobrazov, Moskvadan Əlisəfa, R.Əliyev, Nəcəf bəy Vəzirov, Əsgər ağa Gorani Adıgözəlzadə ,Dərbənddən Məhbus Dərbəndi, Şəkidən əslən şamaxılı olan İsmi bəy Sədrəddinbəyov və başqaları  “Ziya”ya məktublar göndərirlər.

Müxtəlif məzmunlu bu məktub,şeir, zərifə (incə mətləbli söz mənsında olan ədəbi janrdır-N.N.),lətifə, atalar sözü və məsəllər, hikmətli sözlər,aydınlaşdırmalar,annotasiyalar,təqrizlər,yol qeydləri, felyetonlar( felyeton burada əsasən ictimai-siyasi yazı mənasındadır-N.N.)  və  digər  janrlarda olan ədəbi yazılar,informasiyalar  türk dünyasının  ziddiyətlərlə dolu olan mənzərəsini öyrənmək baxımından çox maraqlı görünür.

S.Ünsizadə türk dünyasını  söz adamlarını  öz ətrafına toplaya bilmişdi. Həftədə bir dəfə  adətən pəncşənbə günü çıxan qəzet  çətinliklərlə qarşılaşsa da, Ünsizadə qardaşları türkdilli mətbuatın tərəqqisi yolunda israrlı idilər. Qəzetdə  bəzən süni qarşıdurma yaradılırdı. S.Ünsizadə qəzetin baş məqalələrinin birində  təklikdə deyə biləcəyi sözləri bərkdən söyləyir, Cəlal əfəndidən qəzetin dilinə qayğı göstərməyi,  "hər kəsə öz xörəgini verməyi"  mühərrir qardaşından tələb edirdi.  
              

Böyük qardaşının yanında zəngin mühərrirlik məktəbi keçən Cəlal Əfəndi 1882- ci il may ayının 12-də hökumət dairələrindən 1882-ci ilin sentyabr ayından Tiflisdə  ayda bir dəfə buraxılmaq şərtilə  “Kəşkül” adlı məcmuə çıxarmağa icazə istəyir.  Qafqaz Senzor Komitəsi  1882-ci il oktyabrın 20-də  Cəlaləddin  Ünsizadəyə “Kəşkül” adında mcmuə ( jurnal) çıxarmağa icazə verir.

Əslində "Kəşkül" Ünsizadə qardaşlarının birgə layihəsi idi.Onlar mətbuat vasitəsilə   rus müsəlnanlarına --Rusiyada yaşayan türldilli xalqlara döğru yol göstərmək niyyətlərini daha geniş şəkildə reallaşdırmaq istəyirdilər.

Cəlal Ünsizadə  əqidəsinə, ağıl və fərasətinə inandığı ziyalıları ətrafına toplayaraq, əvvəlcədən müəyyənləşdirdiyi və dostları ilə məsləhətləşdiyi proqram əsasında  1883–cü il  yanvar ayının 31-də 28 səhifəlik “Kəşkül” jurnalını qardaşı Səid Ünsizadənin  “Ziya” adı ilə tanınan mətbəəsində çap etdirdi. "Kəşkül"lə əməkdaşlığa cəlb edilənlərin çoxu "Ziya"nın ən fəal müxbirləri və xeyirxahları idi.

  
Türk dünyasında  yaxşı təbliğ edilən, yaxşı işıqlandırılan, “Ziya” qəzetində böyük təcrübə qazanan  və bunu dəfələrlə özü etiraf edən  İsmayıl bəy Qaspralının “Tərcüman” qəzetinin nəşrinə hələ  2 ay 10 gün qalırdı. (İ.Qaspralının “Tərcüman” qəzetinin ilk nömrəsi 1883-cü il aprelin 10-da çıxmışdır).

Təəssüf ki, bir sıra mətbuat tarixçiləri  “Kəşkül”ün ilk nömrələrini qəzet kimi  təqdim edirlər. Bu səhv yanaşma nəticəsində dərsliklərdə də "Kəşkül" məhz qəzet kimi  kimi işıqlandırılıb. "Kəşkül"ün ilk 11 nömrəsi jurnal şəklində çıxmşdır. 1884-cü ilin mart ayından - 12-ci nömrədən başlayaraq  "Kəşkül" qəzet şəklində nəşr edilib.  "Kəşkül"ün sonuncu  123-cü nömrəsi 1891-ci il  oktyabr ayında çıxıb. 
“Kəşkül” sözü  – hind qozu qabığından hazırlanan dərviş çantası deməkdir. “Kəşkül” sözü klassik Şərq ədəbiyyatında  “ədəbiyyat , şeir   toplusu ” məzmununu da verir. 

Cəlaləddin  Ünsizadə jurnalın  müqəddiməsində əslində Ünsizadə qardaşlarının  yekdil  fikir birliyi  olan  yeni nəşrin proqramı və adı  haqqında  yazırdı: 

 

“Bu cəridədə  nə növ mətləblər yazılacağını  bugünkü nüsxənin elanat səhifələrində  zikr edirik, amma  burada bunu demək istəyirik ki, məcmuəmizin əsl dili  və ibarəsi  məmləkətimiz müsəlmanlarının  məfhumi olan türki Azərbaycan dilindən ibarət olacaqdır. Amma bununla belə  ərəbi və farsi  dili  sevən müsəlman qardaşlarımız  dəxi bu cəridə vasitəsilə  faidə alıb, faidə verməklər üçün aradabir məzkur dillərdə  dəxi əhvalat  və məqalət  qəbul  və dərc olunacaqdır".


“Kəşkül”ün üz qabığında  məcmuənin adı, adın altında ilk nömrənin  tarixi hicri və miladi təqvimlə göstərilmişdi:  hicri-1200,  miladi – 1883. 

 

Sonrakı sətirdə jurnalın ədəbiyyat və siyasiyyatdən bəhs edəcəyi yazılmışdı. Mötərizədəki sözlər xüsusilə qabardılır: türki və farsi və ərəbi məqalatı dərc edir. Sonra aylıq məcmuə olduğu göstərilir  Daha sonrakı sətirlər belədir:

Birinci sənə. Mah -rəbiüləvvəl-1300 (müsəlman qəməri ilinin üçüncü ayı- N.N.). Ədəd-1 (birinci nömrə – N.N.). 

”Kəşkül” -- Ünsizadə qardaşlarının mətbu fikri daha geniş yaymaq üçün düşünülmüş addım idi. 

Ünsizadə qardaşları hansı yolla olursa-olsun nəşriyyat və mətbuat sahəsindəki birinciliyi  qoruyub  saxlamaq  fikrində olmuşlar.

Cəlaləddin  Ünsizadə “Kəşkül”də yazır:

 

“Bizlərdən çoxu var ki, mətbəə və  mətbuat  nə olduğunu bilməz və bilmək dəxi istəməz”.

 

Müəllif  bilik  öyrənməkdən  üz çevirənlərə  onları məşğul olduqları  boş və bihudə  xəyal aləmindən  ayırmalarını vacib sayır. Oxucu ilə belə  fikir mübadiləsinə başlayan müəllif cəmiyyətin inkişafında mətbəə və mətbuatın rolunu düzgün qiymətləndirərək, mətbəə və mətbuatın   millət  və  qövmin   düşüncə tərzində öz əksini  tapdığı qənaətinə gəlir.

“Kəşkül”dəki felyetonlar da oxucular narahat edən məsələlərə  həsr olunub. XIX əsrin 70-80-ci illərində ıqəzet və  jurnaldakı felyetonlar   indikindən fərqli məna  bildirirdi. Felyeton əvvəllər ciddi  janr sayılırdı. Felyetonun  qəzet və jurnallarda  daimi yeri olurdu. Sonralar felyetonlarda  qaldırılan məsələlərdə  özünü göstərən bir sıra  nöqsanlar oxucuda  gülüş döğurmuş, felyetonlar əvvəlki müsbət çalarlarını itirmişdi.

Jurnaldakı felyetonların birinin müəllifi S.Atamalıbəyovdur. Bu yazı “Aldığımız bir  vərəqədir” adlanır.

Jurnalın ilk nömrəsində A.Bakıxanovun “Təhzibül-əxlaq” əsəri haqqında  yazı müəlifinin düşüncələri (davamı ikinci nömrədədir-N.N.)  də özünə yer tapmışdı. Jurnalda 1877- ci il Dağıstan hadisələri də işıqlandırılıb.

Jurnaldakı ədəbiyyat bölümünün yazıları da oxucuların diqqətini cəlb edir. ”Əmsali-Loğman”dan  seçilən  yazı “Bir Arslan ilə iki Öküz” adlanır. Tərcümənin müəllifi Cəlaldır.    

Jurnalda rus poeziyasından verilmiş tərcümə nümunələri  tərcümə sənəkarlığı baxımından maraqlı görünür.

                                                                ***

Yazıda "Ziya" əzeti ilə bahəm “Kəşkül”  əzetindən də,  onun jurnal formatında çıxan 11 nömrəsinin birincisindən  də söz açdıq. “Kəşkül”ün ilk nömrələri  uzun illər idi ki, itmiş hesab olunurdu. ”Kəşkül”ün  ilk  11 nömrəsi jurnal  həçmində  (formasında)  çıxdıöğına görə onu türk dünyasının ilk uzun ömürlü cəridələrindən biri kimi də tanımalıyıq.  Onun bəzi nömrələrinin  tədqiqatçılar üçün əlçatmaz olması  türk mətbuat tarixinin   sistemli şəkildə öyrənilməsini ləngidib. 1884-cü il martın 22-dən “Kəşkül” jurnalı qəzet  formasında öz  fəaliyyətini davam etdirib.  "Kəşkül "1891-ci ilin oktyabr ayında bu mətbu orqan  öz nəşrini dayandırıb.

 Cəlal Ünsizadə "Kəşkul" bağlanandan sonra bir müddət Tislisin nüfuzlu məktəblərinin birində -Kadet  məktəbində  müəllimliyini davam etdirmiş,sonralar İstanbula -böyük qardaşı Səid ünsizadənin yaşadığı İstanbul şəhərinə köçmüş, burada türk sultanının sarayında kitabxana müdiri vəzifəsindəişləmişdir.Əslində sarayda kitabxana müdiri vəzifəsi məsul vəzifə idi.Bu vəzifə müşavir və ya mətbuat katibi vəzifəsinə uyğundur.

Cəlil Məmmədquluzadənın 1907-ci ildə yazdığı  və  "Molla Nəsrəddin" jurnalında çap etdiyi  bu barədə "BATDAĞ " felyetonunda bu barədə maraqlı material vardır.Onun 1918 ci ilin may-iyun  aylarında türk qoşunları ilə birlikdə Gəncəyə gəldiyini də yazırlar.

 

Ünsizadə qardaşlarının  türkdilli mətbuatındakı rolu ciddi araşdırılmalıdır.

 

"Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetinin sonuncu-

26 iyun  1884-cü il tarixli 11-ci  nömrəsində Əlibəyov soyadlı bir müəllifin rusca yazdığı məktubun tərcüməsi verilmişdir.

 

Qəzetdə soyadı rus qrafikası ilə  "АЛИБЕКОВ " yazılan məqalədə  türk dünyasının  dahilərindən biri İsmayıl bəy Qaspralının  fikirləri ilə çox yaxından səslənən maraqlı bir  deyim var:

 

" Səid Ünsizadənin məqsədi  mətbuat vasitəsi ilə rus müsəlmanlarını yuxudan  oyatmaqdır".

 

Çox təəssüf ki,  dövrün hakim qüvvələri Səid Ünsizadəyə bu şərəfli vəzifəni yerinə yetirməyə imkan vermədilər.O, 1890-cı ildə  Bakıdan türk dünyasının paytaxt şəhərinə üz tutdu.Burada da böyük maarifçilik  fəaliyyətini davam etdirdi,1905-ci ilin iyun ayında   80 sinnində dünyasını dəyişdi (Həyat qəzeti,5 iyun 1905-ci il,N 21).

Səid Ünsizadənin xatirəsini əbədiləşdirmək üçün .Bakıda yaradılması nəzərdə tutulan Mətbuart Muzeyinə

Səid Əfəndi Ünsizadənin (1825-1905) adının verilməsi barədə düşünmək lazımdır.


Müəllifin digər yazıları

  1. Dünyanın ən işıqlı günlərindən birinin adamı - türkologiyanın Fərhadı
  2. Söz oyunu və yaxud nüktədanlara xitab
  3. Şamaxıda Seyid Əzim Şirvaninin Ev-Muzeyini açmaq çətindirmi?
  4. Kırımda monastrda gizlədilən Xaçmazlı Reyhan haqqında nə biliik ?
  5. "Xamsu-qasaid" kitabında Hacı Zeynalabdin Tağıyev cənablarına həsr olunmuş qəsidə-mədhiyyə
  6. Atamın türkdilli məktubları
  7. PARLAMENTİN TAVANI NİYƏ UÇDU?
  8. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin hələ yaxşı tanımadığımız parlament üzvü- Mustafa Hacı Musa oğlu Mahmudov
  9. Yüksək məfkurəvi söz ustası - Sultan Məcid Qənizadə (1866-1937)
  10. Bu dünyanın qızıl günü
  11. Qafur Rəşad Mirzəzadə fenomeni
  12. Papaq və qalstuk məsələsi
  13. Görkəmli türkoloq və füzulişünas alim Samət Əlizadənin əlyazması tapıldı
  14. Akademiklər,Sİzlər əruzu bilirsinizmi?
  15. Dövlət himnimizin sözlərinin müəllifi Əhməd Cavaddırmı?
  16. Atamın şəkli
  17. Türk dünyasının ən böyük nazimlərindn birinə- Seyid Əzim Şirvaniyə (1835-1888) ölümündən 130 il sonra xitab
  18. "Tərcüman"qəzetini türk dünyasına tanıdan ilk türkdili jurnal yazısı
  19. "Kəlilə və Dimnə"də ( "Hümayunnamə"də) öyüd , nəsihət və deyimlər
  20. Atamın müəllimi Cəmo bəy Cəbrayılbəyli və onun "Cəmo C" təxəllüsü ilə yazdığı şeirlərindən biri - "Sənsən"
  21. Dağıstanlı Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari (1834-1910) və Azərbaycan
  22. "Dırnaq"dan "mötərizat"a və yaxud...
  23. Azərbaycan Respublikasının əməkdar rəssamı İsmayıl Məmmədovun 366 yarpaqlı 2018-ci il təqvimi çap ediləcəkmi...
  24. Qara qoçun nağılı
  25. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki...
  26. Yenə də "Türkische Lesestoffe....Leipziq. 1916" türkdilli latın qrafikalı kitabından söz açırıq ki, bilməyənlər də nəyisə bilsinlər
  27. Avropa da, Amerika da türk atalar sözlərini oxuyur
  28. Məktəb, məktəb , yenə də məktəb... Özü də gələcəyin məktəbi
  29. Qaranlıqdan Alatoranlığa gedən vaxtın deyimləri
  30. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti İstiqlal Bəyannaməsinin əsas müəllifi kimdir?
  31. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım haqqında nə bilirik?
  32. Tarixçilərimizin dərsliklərdə jurnal adı ilə öyrətdikləri "İŞIQ" QƏZETİ (1911-1912)
  33. Qafqazın Baş Rəisi Knyaz Dondukov-Korsakova (1820-1893) hədiyyə olan dərsliyin bir sıra məqamları və son səhifələrindəki nəsihətlər
  34. Türk dostumun təhsil nazirimizə göndərdiyi bir məktub və yaxud...
  35. Öyüdlərim, pəndlərim, nəsihətlərim....
  36. Ortaq türk dilləri ədəbiyyatı müntəxəbatına layiq uğurlu poetik nümunələr və yaxud...
  37. "Kəlilə və Dimnə"nin ilk mətbu nümunələri haqqında bir neçə söz...
  38. Türk dünyasının 1865-ci il tarixli üçdilli atalar sözü lüğəti
  39. 130 il bundan əvvəl İrəvandan "Bir müsəlman" Tiflisə - Azərbaycan dilində nəşr olunan "Kəşkül" qəzetinə nə yazırdı?
  40. Qəbul imtahanı testlərinin bunkerdə yazılması məsləhətdirmi?
  41. XIX əsrin görkəmli Azərbaycan şairi Seyid Əzim Şirvaninin türk dünyasına tanıtdığı təhsil ocağı və yaxud Kürdəmirin ilk dövlət məktəbinin tarixi 1881-ci il fevralın 9-dan başlayır
  42. Nüktələr və nöqtələr....
  43. "Ziya" qəzetinin qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa uzanan yolları
  44. AMEA və universitet alimlərinin orta məktəb marafonları
  45. Yandıran söz,qandıran söz, bir də var adamı dolandıran söz...
  46. Azərbaycanın İlk milli jurnalının - "Kəşkül"ün 135 yaşı tamam oldu
  47. Azərbaycan İstiqlal Bəyannaməsini neçə nəfər imzalayıb və yaxud doğru sözü niyə səhv deyirlər?
  48. Azərbaycan ədəbi dilinin yeni anlayışları ifadə edən rus və Avropa dillərindən alınmış terminlərlə zənginləşməsində "Ziya" və "Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzetlərinin (1879-1884) rolu
  49. 130 illik yubileyi gecikdirilən Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və yaxud adı ensiklopediyaya düşən elmi dərəcəli biologiya müəllimi
  50. Əhmədli kəndi... Tarixi xidmətləri unudulmuş təhsil ocağı
  51. DÜNƏN "ZIYA"NIN 139 YAŞI TAMAM OLDU VƏ YAXUD TÜRK DÜNYASININ TİFLİSDƏN BOYLANAN GÜNƏŞİ
  52. Orfoqrafiya mədəniyyəti-dil mədəniyyətidir
  53. Gəlin orfoqrafiya qaydalarını hazırlamağı dilbilənlərə tapşıraq
  54. "Ziya" qəzetinin Şəkidə yaşayan Şamaxılı müxbirlərindən biri
  55. Pıçıltılı etiraf və yaxud Zirvələrdə iki həftə qar altında qalanların xoş xəbərin gözləyirik
  56. İtirmişik yuxumuzu, qalanımız ağrımızdır...
  57. Bağışla, bağışla, bağışla bizi
  58. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
  59. S.Ə.Şirvani şeyxülislam ola bilərdimi?
  60. Mürəttib M.Ə.R. kriptonimi kimə aiddir?
  61. Orta məktəb şagirdlərin lüğət ehtiyatlarının zənginləşdirilməsində alınma sözlərin rolu
  62. Bizə ən gərəkli - Fil hesabatı
  63. “Bağçasaraydan göndərilən məktub”
  64. Şamaxı Məclis Məktəbinin 140 illik yubileyindən 3 il də keçdi, amma görüləsi işlər hələ də çoxdur....
  65. Təlim və tərbiyə prosesində elmi araşdırmaların rolu
  66. "Dəbistan" jurnalı (1906-1908) və yaxud şagird və müəllimlər üçün dərsliyə bərabər dövri nəşr
  67. Nəcməddin Xələfoviçə görə "məmləkət"i dəyişdim
  68. Doğma yurdun qış lövhələri...
  69. 45 il bundan əvvəlki dünya gənclər hərəkatı...
  70. Nəğmə kimi səslənən bal dilmiz var olsun!
  71. Bir daha Ələkbər Tahirzadənin- şair Mirzə Ələkbər Sabirin müəllimliyə gedən əzablı və əziyyətli yolları ilə...… - Tədqiqat
  72. Hamıya dostam mən,bir qardaşam mən
  73. "İşığ"ın işıq saldığı tərcümənin işığında və yaxud İ.A.Krılovdan tərcümə:Durnabalığı və Pişik
  74. "Ziya" qəzetinin (25.01.1879- 26.06.1884) qaranlıq taleyini işıqlandırmaq lazımdır
  75. Məktəbliləri maarifləndirən mətbu orqanlardan biri - "Maarif" məcmuəsi
  76. РУССКО-БАШКИРСКИЙ СЛОВАРЬ - kitabxanamın ən qalın və ən sanballı lüğətlərindən biri
  77. Söz sözü çəkər, əgər sözün közü varsa
  78. Beynəlxalq bayram tədbirlərindən sonrakı gün - Müəllimlərin Ziyarəti Günü
  79. Müəllim olanda da yaxşı müəllim olun
  80. Tanıdım...Gül bəsləyən qız- Məlahət Yusif qızı...
  81. Avtoelegiya: İşin-gücün boş vaxtı-qocaların xoş vaxtı....
  82. HƏR KİM 100 İL YAŞAMASA , GÜNAH ONUN ÖZÜNDƏDİRMİ ?!
  83. İsmayıl Mirzanın hər həftə oxuduğu türkdilli "Ziya" qəzetin bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  84. Ay Allah bəndəsi, niyə yazıqsan?
  85. Ömrün payız etirafı və yaxud ömrün,günün hapı, gopu
  86. Mətbuat tariximizdən birinci ilinin 46 nömrəsi itən qəzetimiz və yaxud mətbuatımızın "Ziya"sı
  87. Mən niyə SSRİ Ali Sovetinin deputatı ola bilmədim?
  88. Təbrizdən kənd məktubları
  89. "Təbriz məktubları silsiləsi"ndən növbəti yazı
  90. Nazim Nəsrəddinov: "Təbriz məktubları" silsiləsindən
  91. Dünya yaman dünyadır
  92. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  93. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  94. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  95. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  96. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  97. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  98. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  99. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  100. Göz görür,ağıl kəsir....
  101. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  102. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  103. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  104. Mənim nəğməli bibim - Foto
  105. Sən yazmasan,mən yazaram
  106. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  107. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  108. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  109. Qulam Məmmədli-120
  110. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  111. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  112. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  113. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  114. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  115. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  116. SÖZ KİMİNDİR?
  117. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  118. Mənim dualarım
  119. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  120. Təzadlar, ay təzadlar....
  121. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  122. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  123. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  124. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  125. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  126. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  127. Testdən qəsdən danışmırıq
  128. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  129. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  130. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  131. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  132. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  133. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  134. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  135. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  136. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  137. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  138. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  139. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  140. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  141. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  142. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  143. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  144. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  145. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  146. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  147. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  148. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  149. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  150. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  151. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  152. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  153. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  154. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  155. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  156. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  157. Bu yaz bir başqa yazdır
  158. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  159. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  160. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  161. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  162. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  163. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  164. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  165. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  166. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  167. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  168. Dərgahdan başlanan yol
  169. Fikrin ifadə formalarından biri
  170. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  171. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  172. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  173. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  174. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  175. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  176. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  177. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  178. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  179. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  180. "Əkinçi" qəzeti-140
  181. Mustafanın Çanakkala məktubu
  182. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  183. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  184. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  185. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  186. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  187. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  188. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  189. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  190. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  191. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  192. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  193. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  194. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  195. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  196. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  197. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  198. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  199. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  200. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  201. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  202. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  203. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  204. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  205. Kasıblığın üzü qara olsun
  206. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  207. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  208. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  209. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  210. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  211. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  212. İlk hesab dərsliyimiz
  213. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  214. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  215. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  216. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  217. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  218. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  219. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  220. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  221. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  222. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
18-08-2018
17-08-2018
17.08.2018 Ağdaşda yanğın
17.08.2018 Bakıda yanğın
16-08-2018

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.7708 san