09:28 28 Avqust 2017
737 dəfə oxunub
Çap versiyası
Nazim Nəsrəddinov
Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

                           Redaktoru və sahibi-imtiyazı Səid Ünsizadə (1825-1905) olan "Ziya" qəzetinin  (1879, yanvar, Tiflis - 1884, iyun, Tiflis) fədakar tədqiqatçılarından birini itirdik               
 
                                               

 Uzun müddət idi ki, texniki imkanlardan uzaqda idim. Odur ki, yazılarımı oxuculara çatdıra bilmirdim. Bu gün bir neçə günlüyə Təbrizə qayıtmışm. FACEBOOKlu dostlarımın yazdıqlarına baxmaq istədim. Dostlarımdan biri  oxuculara  hamını sarsıda biləcək bir xəbər göndərmişdir - ərəb qrafikalı əlifba ilə 1879, yanvar-1884, iyun tarixlərində Tiflisdə Azərbaycan dilində nəşr olunan "Ziya" qəzetinin bir çox nömrələrini müasir əlifbamıza transliterasiya edən Müştəba Əliyev dünyasını dəyişmişdir.
 Kütləvi informasiya vasitələri də bu xəbəri öz səhifələrində yerləşdiriblər.

 Veteran jurnalist, gözəl insan, Qarabağ dərdlisi, əsl vətəndaş Müştəba Əliyev 63 yaşında ağır xəstəlikdən sonra dünyasını dəyişib.
 
Onun  həyatını xilas etmək üçün müvafiq təşkilatlar və dostları tərəfindən müəyyən fədakarlıqlar edilsə də, tanınmış jurnalisti, mətbuat tariximizin təəssübkeşini, yorulmaz tədqiqatçısını xilas etmək mümkün olmayıb.

Təəssüf...Təəssüf ki, yaşamaq arzusunda olan yaxşı adamları ölümün pəncəsindən qoparmaqda biz hələ də acizik.

  Mən Müştəba Əliyevi şəxsən tanımırdım. Ancaq yazdıqlarını həmişə diqqətlə oxuyurdum. Bizim müəyyən vaxtlarda ümumi iş birliyimiz  olmuşdur. Müştəba müəllim də, mən də müəyyən illərdə "Azərbaycan məktəbi" jurnalında məsul katib vəzifəsində işləmişik. Təhsil Nazirliyinin bu jurnalı  mətbuat tariximizin mötəbər nəşrlərindəndir. Şəxsən mən bu mətbuat orqanındal bir sıra akademiklərin yazılarının çap olunmasında xidməti olanlardan biri kimi həmişə yüksək qürur hissi keçirmişəm. Bu jurnaldakı fəaliyyətim Təhsil Nazirliyi tərəfindən çox yüksək qiymətləndirilmiş, Təhsil nazirinin imzası ilə mənə nazirliyin Fəxri Fərmanı verilmişdir. Mənə elə gəlir ki, bu silsilə elmi yazılar mətbuat tarixçilərimizin maraqla istinad etdikləri mənbələrdən biridir. Bu materiallar mətbuat tariximizi öyrənənlər üçün də faydalıdır.

 Mən yazılarımı oxuyan bütün alim dostlarıma həmişə minnətdarlıqla yanaşıram. Belə yazılarımdan biri Müştəba Əliyeyin diqqətini cəlb etmişdi. O, adımı çəkməsə də İT-nin "Yeni gün" proqramında ərəb qrafikalı "Ziya" qəzetinin latın qrafikasına  transliterasiya etdiyi nəşr haqqında çıxışında "Ziya"nın ilk nömrəsinin 1879-cu ilin yanvarında çıxmasını göstərənləri tənqid edirdi. ((Mən də bu fikirdə israrlıyam və dəfələrlə bu məsələni - "Ziya" qəzetinin ilk nömrəsinin 1879-cu ilin yanvarında  çıxdığını (bax - "Ziya" qəzeti, 19.11.1879,N 44) elmi ictimaiyyətin diqqətinə çatdırmışam-N.N.). 

Əslində yanılan müəllifin əməkdaşı olduğu AMEA -nın müvafiq elmi-tədqiqat institutu idi. İnstitutda 1879-cu ilin dekabrında çıxan 1-ci nömrəni "Ziya"nın ilk nömrəsi hesab etmişdilər. Transliterasiyada qəzetin ilk nömrəsinin 1879-cu il dekabrına aid olmasının söyləyənlər qəzetin islam təqvimi ilə çıxan ikinci sənəsinin (ilinin) birinci nömrəsinə əsaslanmışlar. Yaxşı olardı ki, müzakirələrdə  mətbuat tariximiz haqqında aparılan tədqiqatlar da nəzərə alınaydı.  

 Yeni nəşrdə vaxtilə edilmiş dolaşıq mütləq aradan qaldırılmalıdır. Faktı görmədən, yoxlamadan onu elmə gətirmək düzgün deyil. Mən bu barədə Müştəba müəllimlə söhbət etmək istəsəm də, nədənsə  ehtiyatlanırdım. Qorxurdum ki, kiminsə gördüyü iş  qərəzçilik, paxıllıq kimi qiymətləndirilə bilər.

  Mən bu fikirdəyəm ki, kiminsə çörəyinə bais olmaq ən zərərli adətlərdəndir. Məni bu tənqddən çəkindirən həm də M.Əliyevin yazılarını müşayət edən portreti idi. Mən bu portretdə Müştəba Əliyevi həm cənfakeş, həm də əzabkeş tədqiqatçı rolunda görürdüm.

 Ərəb qrafikalı yazıları oxuyanlar bilir ki, bu iş cəhənnəm əzabıdır. Mənim gözlərimi korlayan ərəb qrafikalı yazılar olub.

 Mən "Əkinçi"ni də, "Ziya"nı da, "Kəşkül"ü də orijinalından oxumuşam. O vaxtlar tranliterasiya olunmuş variantlar yox idi.

 Müştəba Əliyev transliterasiya əzabına dözdü, pis işləmədi, "Tərəqqi" medalına layiq görüldü. Amma məsələ burasındadır ki, transliterasiya bir nəfərin işi olmamalıdır. Bu iş kollektiv yaradıcılıq işi olmalıdır. Mənə elə gəlir ki, Müştəba Əliyevin nəşrə hazırladığı "Ziya" da, bu qəzetin Akademiyanın diqqətindən yayınmış 46 nömrəsi də yeni nəşrdə ciddi redaktə olunmalıdır.

M.Əliyevin "Ziya"nın davamı olan "Ziyayi -Qafqasiyyə" qəzetinə aid hazırladığı transliterasiya materialları da ciddi şəkildə yoxlanılmalı, redaktə olunandan sonra nəşr olunmalıdır.

  İnanıram ki, bu iş mətbuatımızın unudulmaz tədqiqatçısı Müştəba Əliyevin yaradıcı dostları tərəfindən uğurla görüləcəkdir.

Yazımın sonunda bir təklifimi də söyləmək istəyirəm.

 Ərəb qrafikalı mətbu orqanların tarixini, dil və üslub xssusiyyətlərini öyrənən alimlərə, tədqiqatçılara Müştəba Əliyev adına  mükafat verilməsi barədə düşünmək gərəkli görünür.

 

Təbriz,
26.08.2017.


Müəllifin digər yazıları

  1. Mən niyə SSRİ Ali Sovetinin deputatı ola bilmədim?
  2. Təbrizdən kənd məktubları
  3. "Təbriz məktubları silsiləsi"ndən növbəti yazı
  4. Nazim Nəsrəddinov: "Təbriz məktubları" silsiləsindən
  5. Dünya yaman dünyadır
  6. Görkəmli maarifçilər Ünsizadələr haqqında təzə xəbər və şəkillər və yaxud Tütk soyad Kanunu - ARKÜNLƏR VƏ BERKSANLAR
  7. "Strategiya.az"ın yeni layihəsi-Səhiyyə tariximizin unudulmuş səhifələri
  8. Abdulla Şaiqin Bülbül Məmmədova həsr olunmuş fransız soneti - "Centlmen bir xanəndəyə"
  9. Dünya türkologiyasının Fərhadı və yaxud dünyanın ən işıqlı adamlarından biri
  10. Qüdrət Piriyevlə birlikdə Azərbaycana tanıtdığımız İqor Səməd oğlu Mehmandarov
  11. Sözgəlişi, ola bilər düzəlişi...
  12. 16 il bundan əvvəl imzalanmış Fərmanın işığı
  13. Bu Dünya- Şirin Dünya.....
  14. Göz görür,ağıl kəsir....
  15. Tərcüməsiz başa düşülən tatar bayatıları
  16. M.Ə.Sabirin türk dili müəllimliyinə gedən əzablı və əziyyətli yolları… - Tədqiqat
  17. Türk dünyasının Bakıda işləyən ilk məşhur qadın həkimlərindən biri- Batırşina Amina xanım
  18. Mənim nəğməli bibim - Foto
  19. Sən yazmasan,mən yazaram
  20. Araşdırmaçı araşdırıcıya deyirlər və yaxud Bir daha Səid Ünsizadə (1825,Şamaxı-1905.,İstanbul) haqqında
  21. Dörd yaşlı lal-dinməz uşağın dili açılacaq!!!
  22. 20 yaşlı Cəfər Cabbarzadənin "Bakı müharibəsi"
  23. Qulam Məmmədli-120
  24. General Hacı Zeynalabdin Tağıyevin tələbə qızlara novruz bayramı təbriki
  25. Türkiyənin "Ordu marşı" və "Çanakkala döyüşçüsü Mustafanın anasına məktubu"
  26. Səid Ünsizadənin (1825-1905) məktəb yaşlı uşaqların təlim və tərbiyəsinə aid dərsliyi - "Təlimül ətfal, təhzibül - əxlaq"
  27. Türk dünyasının 99 yaşlı "El həyatı" (1918) məcmuəsi
  28. Təhsilimizin dostu, dilçiliyimizin generalı Qəzənfər Kazımov
  29. Bu tarix ki var, qəliz məsələ imiş......
  30. SÖZ KİMİNDİR?
  31. Bu dünyada yerin yoxdur, yağı düşmən,
  32. Mənim dualarım
  33. Hələ qışdır bu yerlərdə və yaxud Şəkilli salamın şeirlə cavabı
  34. Təzadlar, ay təzadlar....
  35. Türk dünyasının "Tərcüman"dan əvvəlki "Ziya"sı və yaxud Qaranlığı və alatoranlığı işıqlandıran insanlar
  36. Adını dəyişdiyim retro yazı və ya "Strategiya.az" saytının 106159 nəfər oxucusunun maraq dünyasının sualı - Foto
  37. Riyaziyyat alimlərinin çoxunun tanımadığı dərslik və yaxud, türk dünyasının ilk türkdilli hesab dərsliklərindən biri
  38. Azərbaycan çocuq mətbuatı tarixinin "Qırmızı günəş"i...
  39. İsmayıl ibn Mustafanın (İsmayıl bəy Qasprinskinin) "Ziyayi -Qafqasiyyə"(Qafqazın ziyası) adlı məqaləsi. Tiflis,1881
  40. Səid Ünsizadənin (1825-1905) dərsliklərindən biri - nəzmlə yazılmış "ƏQAİD və NƏSAYİH"
  41. Testdən qəsdən danışmırıq
  42. Ah....Dərslik, dərslik, yenə də dərslik, bir az da ...
  43. Dərsliklərimizin halı və vəziyyəti
  44. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Bakı şəhər müsəlmanlarının müraciətinə cavabı
  45. Bir daha Cəmo bəy Cəbrayılbəyli (1887-1965) və onun 130 yaşını gözləyən yubileyi haqqında
  46. İsmayıl bəy Qaspıralı:" Qəzetə- millətin lisanıdır "
  47. Hırsızın gözü əlyazmalara düşdü
  48. Bu sorğuya hələ də cavab verilməyib : Şotlandiyada H.Z.Tağıyevin yüzillik heykəli varmı? Və yaxud qaranlıqdan işıldayan işıqlar....
  49. Retro mövzularından biri: Midhat Cemal Kuntay :"Toprak, eger uğrunda ölən varsa, vatandır"
  50. I Nikolayın tiflisli nəvələrinin müəllimi Lev Nikolayeviç Modzalevskinin "Kəpənəy"i
  51. Dünyamızı Gələcəyə Tanıdan Rəssam - Fotolar
  52. Yenə də sözümüz-söhbətimiz Kürdəmirin ilk dövlət məktəbi haqqındadır
  53. Türk dünyasının tarixi məktəblərindən biri-- Kürdəmir,Köhnəbazar kənd orta məktəbi və yaxud üç əsrin məktəbi--09.02.1881
  54. Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə-191
  55. Təskinlik və toxtaqlıq və yaxud əbədi və həmişəlik mübarizə
  56. Avropada çap olunan latın qrafikalı 100 yaşlı ilk türk kitablarımızdan biri
  57. Ömür keçir, gün keçir və yaxud Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan birinin 100 illik yubileyini keçimək çətindirmi?
  58. Türkiyədə dərs alan azərbaycanlı söz ustası və yaxud Türkiyədə az tanınan Azərbaycan Şekspiri
  59. Bir daha Ünsizadələr haqqında
  60. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr və yaxud Ünsizadələrin nəsil şəcərəsi, soy ağacı
  61. Seyid Əzim Şirvani (1835-1888) və onun gümüş medalının tarixi məqamları
  62. İstiqlal Bəyannaməsini imzalayanlardan biri Kürdəmirli Mustafa Mahmudov
  63. Bizim Bəhicə müəllim - Xalid Səid yadigarı
  64. Karamanoğlu Mehmet Bey ( .... - 1280) və onun türkcəyə sevgisinin tarixi
  65. Sözümüz, savımız, dilimiz - Nazim Hikmətsiz keçən 53 ilimiz
  66. Mətbuat tariximiz-milli düşüncə tariximiz
  67. Bizə hansı elmlər lazımdır və yaxud ...
  68. TQDK-nın tarixdə qalacaq sənədlərindən biri və yaxud bəyənilən maarifçilik fəaliyyətinin təsdiqi
  69. Əməkdar müəllim, professor dünyasını dəyişdi
  70. Soyqırımı günündə dostumu itirmişəm
  71. Bu yaz bir başqa yazdır
  72. Ölümü ilə böyüyü də, kiçiyi də ağladan Vüsal Orucov üçün oxunan elegiya - VİDEO
  73. Xan qızı Natəvanın qocalıqda miras istəyi
  74. Türkiyəli tərbiyə doktoru XƏlil FİKRƏT və bilimsəl psixologiyanın qurucularından biri Ovide DECROLİ Bakıda
  75. Dinməyin,xamuş olun! Yaxud 1884-cü il fevralın 29-da dünyaya göz açan insan...
  76. Azərbaycan dilində yazılmış ilk coğrafiya dərsliyinin müəllifi Əsgər ağa Gorani Adıgözəlov (1857-1910) və yaxud qaranlıqdan və alatoranlıqdan işığa
  77. XIX əsr maarifçisi Səid Əfəndi Ünsizadənin dərsliklərindən biri
  78. Orta məktəbdə bütün fənlər eyni dərəcədə öyrənilməlidir
  79. HƏ, nə oldu, mən deyən oldu,olmadı?
  80. S.Ə.Şirvaninin bir şeirinin yazılma səbəbi və əks-sədası
  81. Rəşid bəy Əfəndizadənin İstanbuldakı "Uşaq bağçası"- 1898-ci il
  82. Dərgahdan başlanan yol
  83. Fikrin ifadə formalarından biri
  84. Təhsil nazirinin kabinetində yaradılan yerüstü bunker
  85. "Həyat"ın çağırışı nə üçün cavabsız qalır?
  86. Hacı Zeynalabdin Tağıyevin Əhmədli kəndindəki ibtidai məktəbin tarixi görüntülərinin iki yarpağı
  87. Tərbiyə doktoru Halil Fikretin oxucu və tədqiqatçıların çoxuna məlum olmayan nadir şəkilləri
  88. Təhsil tariximizin maraqlı səhifələri
  89. Təhsil tariximizdən maraqlı səhifələri
  90. Akademiklərin cərgəsindəki müəllim
  91. Yeni rahat avtobus marşrutu - Nərimanov metrosu - Dəmir yolu İdarəsi və yaxud müəllim, şagird və tələbələr üçün "İVECO" avtobusları
  92. Mübarizə bu gün də var,sabah da...
  93. Xalqımızın türkdilli ilk mətbuat nümunələri
  94. "Əkinçi" qəzeti-140
  95. Mustafanın Çanakkala məktubu
  96. Məktəbdə elm və texnologiya həftəsi
  97. Mübarizə bu gün də var, yarın da....
  98. Halil Fikret və şifahi türkdilli xalq ədəbiyyatımızın Avropadan başlanan təbliğatı
  99. Kim inanmırsa, bu daş, bu da tərəzi...
  100. Yazımızın tarixi-özümüzün tarixi
  101. Fikrət Sadıq -Dədə Qorqud
  102. Tədqiqatçı öz fikrində israrlıdır
  103. Avropa Azərbaycan Məktəbinin olimpiada komandası respublika bilik yarışına vəsiqə aldı
  104. Tarixdə izi və sözü olan insanlardan biri: Cəmo bəy Cəbrayılbəyli
  105. Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas - Mirzə Rəhimov-85
  106. "Dəbistan" jurnalının bir nömrəsinin biblioqrafiyası
  107. Xəlil Fikrət "Tərbiyə və tədris tarixi"
  108. Mirzə Həsən Əfəndi Əlqədari və Azərbaycan
  109. Latın qrafikalı ilk türk kitablarımızdan biri: Hans Stumme, Halil Fikret. "Türkische Lesestoffe…" Leipziq, 1916
  110. "Bağçasaraydan göndərilən məktub"
  111. Diqqət! Diqqət! Məktəb tariximizin qaranlıq səhifələrini işıqlandırırıq!
  112. İ.V.Miçurinin heykəli ucaldılan kənd - Qəbələ, Vəndam kəndi
  113. Maarifçiliyimizin və ədəbi dilimizin tarixi-“Ziya”(“Ziyayi-Qafqasiyyə”) qəzeti -135
  114. Dünya dərsliklərində yuva salan 150 yaşlı "Мотылек" və yaxud birgünlük kəpənəyin tərənnümü
  115. Səsimizə səs vermədikləri üçün ... - Fotolar
  116. Hər gün xatırlanan adam - Fərhad Zeynalov - 85
  117. Abdulla Şaiqin uşaq bağçası
  118. "Ziya"nın biblioqrafiyası
  119. Kasıblığın üzü qara olsun
  120. Bu gün M.Ə.Sabirin ad günüdür
  121. Keçən günə gün çatarmı ... - Fotolar
  122. Elmə yönələn yolun başlanğıcı - FOTO
  123. Bakı, ... küçəsi, Azərbaycan Mətbuat Muzeyi
  124. Otuz doqquz ildən sonra yazılan məktubun təəssüratı
  125. Ucundadır dilimin həqiqətin böyüyü ...
  126. İlk hesab dərsliyimiz
  127. Yusif Vəzirovun kölgədə qalan yazıları
  128. Dostluq etməyi bacaran adam - dostum İsa Əliyev
  129. “Tunğuç”məcmuəsi və ya açılmayan qapılar, pəncərələr…
  130. Mustafa Lütfi Şirvani İsmayılov (1876- ?) və onun Həştərxanda Azərbaycan dilində nəşr olunan "Bürhani-tərəqqi" qəzeti
  131. Dərslik, dərslik, yenə də dərslik...
  132. M.Ə.Rəsulzadənin bir məqaləsinin çağırışları və yaxud Əli bəy Hüseynzadənin sorğusu :"Anladınızmı?"
  133. "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkilərindən biri- Məhəmməd Əmin Rəsulzadə
  134. " Riyazi isbat və məntiqi təfəkkür " - FOTO
  135. "ZİYA"lı ziyalı - Foto
  136. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə nə vaxt anadan olmuşdur?
Şərh yaz




Enter Code*:

Son xəbərlər
 
Xəbər başlıqları
20-09-2017
19-09-2017

Bütün xəbərlər

 
© 2012 Strategiya.az
Proqramlaşdırma: Encoder.Az
1.4227 san