İran iqtisadiyyatının böhrandan çıxış yolu varmı?

08:04 / 17.09.2018

İran ilə ABŞ-ın münasibətlərinin gərginləşməsi və iqtisadi qadağaların bərpa edilməsi rəsmi Tehranı çıxış yolları axtarmağa vadar edib. Bəzi xarici informasiya vasitələri çox bədbin proqnozlar verərək İranda rejimin dəyişməsinin baş verə biləcəyini bildirirlər. Lakin proseslərə nəzərə saldıqda hadisələrin heç də bu səviyyəyə çatmayacağını görərik.

Düzdür, İranın milli valyutasının dollara nisbətdə xeyli zəifləməsi ilkin tələbat mallarının qiymətlərinin yüksəlməsinə səbəb olub. Lakin eyni prosesləri yaşayan Argentina və Venesuela kimi dövlətlər ilə müqayisədə İranda ərzaq, dərman qıtlığı müşahidə edilmir ki, bu da İranın güclü iqtisadi potensialı və istehsal həcminin böyük olması ilə bağlıdır. Misal üçün, cari ilin ötən 5 ayında İranın xam neft ixracından əldə etdiyi gəlir 60,7 faiz artıb. Xam neftin əsas alıcıları Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya olub. İranın Türkmənistan ilə ticarət dövriyyəsi 60 milyard, Əfqanistan ilə isə 13,4 milyard dollara yüksəlib. İraqa ixrac olunan malların həcmi isə 1,777 milyard dollara çatıb. Göründüyü kimi, iqtisadi sanksiyalara baxmayaraq, İranın ixrac potensialı normal səviyyədə qalır və bu, ölkəyə valyuta axınını təmin edir.

Digər tərəfdən, İran birinci dəfə deyil ki, iqtisadi sanksiyalar ilə qarşılaşır. Bu ölkənin iqtisadiyyatı artıq beynəlxalq qadağalara uyğunlaşıb. Hələ 1980-ci ildən tətbiq edilən sanksiyaların nəticəsi olaraq, İranda bütün növ istehsalın həcmi artıb. Ərzaq məhsulları, tibbi ləvazimatlar, avtomobil, neft məhsulları yerli istehsaldan ibarətdir və bütün ölkəni təmin edir. Bu gün bölgə ölkələri arasında yanacağın ən ucuz qiyməti İrandadır.

Enerji, neft-qaz, avtomobil sənayesinə, yeni texnologiyalar sahəsinə investisiya qoymağa hazırlaşan Qərb şirkətləri sanksiyalar ucbatından İranı tərk etsələr də, perspektivdə digər sahələrin inkişafı üçün imkanlar var. Misal üçün, Yaponiyanın Turizm Agentlikləri Assosiasiyasının prezidenti Tadoşi Şimura İranın səfiri Mütəzir Rəhmani ilə görüşündə bildirib ki, yaponlar Yəzd, Persapolis, Şiraz, İsfahan, Həmədan kimi şəhərlərə səyahət etmək istəyirlər. Turizm sahəsində iki ölkə arasında əlaqələrin qurulmasının əhəmiyyətini vurğulayan T. Şimura bunun hər iki ölkənin iqtisadiyyatının inkişafına təkan verəcəyini bildirib. Turizm isə elə bir sahədir ki, onun inkişafı büdcəyə valyuta axınını təmin edir. Sadəcə olaraq, İranın müvafiq sahəyə məsul olan məmurları bu şansdan səmərəli istifadə edərək ölkədə infrastruktur yaratmalıdırlar.

Dünya iqtisadiyyatının nəhəngi hesab edilən Çin də İran ilə əməkdaşlığını davam etdirmək niyyətində olduğunu bildirib. Çin Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri Sun Tao İranın Beynəlxalq Əlaqələr Strategiyası Şurasının rəhbəri Kamal Xərrazi ilə görüşündə bildirib ki, hər iki ölkənin əməkdaşlığı yeni çağırışlara (təhdidlərə) yaxşı cavab olar. Çin İranın Çabahar limanının inkişafında maraqlıdır. Bu liman vasitəsilə Çin Fars körfəzi ölkələri ilə ticarət əlaqələrini genişləndirər. Belə olan halda isə İran tranzit gəlirləri əldə edə bilər. Yeri gəlmişkən, nəzərə çatdıraq ki, Hindistan da Çabahar limanının yenidən qurulması üçün İrana 2 milyard dollar həcmində kredit ayırıb. Rəsmi Dehli bu liman vasitəsilə Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinə qoşulub Avropa ölkələri ilə idxal-ixrac əməliyyatlarını həyata keçirmək fikrindədir. Bildiyimiz kimi, Hindistandan və digər Cənub-Şərqi Asiya ölkələrindən mallar İranın Çabahar və Bəndər Abbas limanlarına gətiriləcək, buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan ərazisindən Rusiya və Avropa ölkələrinə ixrac ediləcək. İdxal mallarının bu yolla əks istiqamətdə daşınacağını da nəzərə alsaq, tranzit gəlirin artacağına şübhə etməmək olar.

Bunlardan başqa, bu günlərdə Almaniya hökuməti bəyanat yayaraq İran ilə iqtisadi əlaqələri davam etdirmək üçün yeni variantlar üzərində iş aparıldığını bildirib. Reuters agentliyinin məlumatına görə, Almaniya ABŞ-ın sanksiyalarından yayınaraq İran bazarında fəaliyyətini davam etdirmək qərarına gəlib. Bunun üçün Almaniya, ilk növbədə, beynəlxalq ödəniş sistemindən kənarda xüsusi ödəniş sistemi yaratmaq niyyətindədir. Maliyyə vəsaitlərinin xüsusi sistemlə bank hesablarına köçürülməsi isə sanksiyalardan kənar olacaq.

Beləliklə cari il noyabrın 4-də ABŞ yeni və daha kəskin sanksiyalar tətbiq etmək niyyətini çoxdan açıqlayıb və bu sanksiyaları pozanları ciddi şəkildə hədələyib. Lakin göründüyü kimi, İranın iqtisadi böhrandan çıxış yolları var. Sadəcə olaraq, bu yollardan səmərəli istifadə etmək lazımdır.

Rabil Kətanov


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
27.09.2020

Anar Eyvazov: Ermənistan hərbi birləşməsinin komandanlığına təslim olmaq təklif edilib

27.09.2020

Hərbi vəziyyət elan edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

27.09.2020

Milli Məclis bəzi şəhər və rayonlarda hərbi vəziyyətin tətbiq edilməsi barədə qərar qəbul edib 

27.09.2020

Müdafiə Nazirliyi: Murov dağı silsiləsindəki Murov zirvəsi azad olunub

27.09.2020

Ermənistan hərbi birləşməsinin komandanlığına təslim olmaq barədə təklif edilib

27.09.2020

Zakir Həsənov cəbhədə baş verən düşmən təxribatının detallarından danışıb

27.09.2020

Səfərbərlik Xidməti: Ölkədə yaşayan azsaylı xalqların məcburi qaydada cəbhə bölgəsinə göndərilməsi yalandır

27.09.2020

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan vətəndaşları cəsarət göstərirlər, hər kəs öz yerindədir, ordumuza hər an dəstək verməyə hazırdırlar

27.09.2020

Rəcəb Tayyib Ərdoğan Prezident İlham Əliyevə telefonla zəng etdi

27.09.2020

Zakir Həsənov: Düşmənin ön xətti yarılıb, 7 kənd işğaldan azad olunub

27.09.2020

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi bəyanat yayıb

27.09.2020

Prezident İlham Əliyev: Ermənistan öz cəzasını alıb və alacaq

27.09.2020

Anar Eyvazov: Ermənistan tərəfinin çoxlu sayda canlı qüvvə itkisi var

27.09.2020

MN: İşğalı altında olan vacib yüksəkliklər uğrunda döyüşlər aparırlar

27.09.2020

MN: Bütün cəbhə boyu şiddətli döyüşlər gedir

27.09.2020

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan Ordusu hazırda düşmənin hərbi mövqelərinə atəşlər, zərbələr endirir

27.09.2020

Türkiyə Prezidenti Administrasiyası: Bölgədə sabitliyin pozulmasına görə Ermənistan məsuliyyət daşıyır

27.09.2020

MN: Azərbaycan Ordusu mülki əhalini atəşə tutmur

27.09.2020

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan tərəfinin guya Azərbaycan Ordusuna məxsus 3 tank, 2 helikopter və 3 PUA-nın vurulması barədə yaydığı məlumat yalandır və dezinformasiyadır

27.09.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhdəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı

27.09.2020

Erməni təxribatının qarşısını almaq üçün ölkə üzrə internetin verilməsi məhdudlaşdırılıb

27.09.2020

MN: Bütün cəbhə boyu qoşunlarımız əks-hücum əməliyyatına başlayıb

27.09.2020

MN: Ermənistan silahlı qüvvələrinin atəş nöqtələri susdurulur və döyüş fəaliyyətinin qarşısı alınır

27.09.2020

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan silahlı qüvvələri bütün cəbhə boyu genişmiqyaslı təxribat törədib

26.09.2020

Müdafiə Nazirliyinin Mətbuat Xidmətinə yeni mətbuat katibi təyin olunub

26.09.2020

10 şagirddə koronavirus aşkarlandı

26.09.2020

AZƏRBAYCANIN "HÜCÜM MODELİ" DİPLOMATİYASI VƏ ONUN TƏTBİQİ MEXANİZMLƏRİ

26.09.2020

Baş Prokuror və Hərbi Prokuror cəbhəboyu hərbi hissələrdə olublar 

26.09.2020

Birjalarda neftin qiyməti

26.09.2020

Bu yolda hərəkət məhdudlaşdırılır

26.09.2020

Ermənistan iriçaplı pulemyotlardan və snayper tüfənglərindən atəşkəsi 48 dəfə pozub

25.09.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

25.09.2020

İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov Gəncədə sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti ilə tanış olub (FOTO)

25.09.2020

Azərbaycanda 101 nəfər koronavirusa yoluxdu, 137 nəfər sağaldı, 2 nəfər vəfat etdi

25.09.2020

Azərbaycan Prezidenti: Ermənistan müharibəyə hazırlaşır

25.09.2020

Koronavirusla mübarizə aparan tibb işçiləri və könüllülərə iyul üzrə 359 min manat ödənilib

25.09.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı

25.09.2020

Prezident İlham Əliyev: Ermənistanda faktiki olaraq diktatura qurulub

24.09.2020

BDU Fransa Lyon Universiteti ilə birgə ikili diplom proqramını həyata keçirəcək

24.09.2020

Ali məktəblərə dövlət sifarişi üzrə yerlərin sayı artırılıb

24.09.2020

Sabiq prokurorun qaynı evində amansızlıqla öldürüldü

24.09.2020

İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov “Daşkəsən” dəmir filizi və “Çovdar” qızıl yataqları ilə tanış olub (FOTO)

23.09.2020

Azərbaycanda Kosmik Məsələlər üzrə Şura yaradılıb

23.09.2020

Təhsil müəssisələrində koronavirusa yoluxma ilə bağlı son vəziyyət açıqlandı

23.09.2020

Sahibə Qafarova: Paşinyanın açıqlamaları münaqişənin sülh yolu ilə həll üçün dünya birliyinin bütün səylərini puç edir

23.09.2020

Prezident İlham Əliyev: Balaxanıya turist axını qəsəbə sakinləri üçün yeni imkanlar yaradacaq

23.09.2020

Artilleriya bölmələrinin döyüş atışlı təlimləri keçirilib - VİDEO

23.09.2020

Azərbaycanın Rusiyadakı səfirliyi Dağıstanda saxlanılan vətəndaşlarımızla bağlı açıqlama yayıb

23.09.2020

Ermənistanın bu cür hərəkətləri diqqətdən kənarda qalmamalı və öz adekvat cavabını almalıdır

23.09.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı