Multikulturalizmin etnosiyasi çalarları

12:21 / 30.03.2016

Səməd Vəkilov

Hüquqşünas

İnsan hüquqları kateqoriyasına aid olan milli məsələ hər zaman dünyanın diqqətini cəlb edib. Beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən müxtəlif illərdə qəbul edilən Konvensiya və onlara Əlavələrdə milli məsələ hər zaman öndə olmuş və üzv dövlətlərə onların tətbiqi ilə bağlı tövsiyələr təqdim olunmuşdur. Azərbaycan da dünyanın bir parçası olduğundan bu prosesdən kənarda qalmamışdır.

Ötən illərdə Azərbaycan multikulturalizminin öyrənilməsi ilə bağlı təşşəbüslər olsa da  sistemli şəkildə bu fenomenin öyrənliməsi hələ bir neçə il  əvvəldən tədqiqatçı jurnalist Niyaz Niftiyev tərəfindən başlanmış və uğurla başa çatdırılmışdır. Odur ki  bu yazıda milli məsələlər üzrə ixtisaslaşan uzun  illərdir mətbuatda oxucuları bu sahədə maarifləndirən Niyaz Niftiyevin “Azərbaycanda birgəyaşayış və multikulturalizm”  kitabından bəhs edəcəyəm.

Ədalət naminə qeyd edim ki, tədqiqatçı-jurnalist Niyaz Niftiyevin “Azərbaycanda birgəyaşayış və multikulturalizm” adlı kitabı Azərbaycanın etnosiyasi mənzərəsini qanunvericilik təminatlarını geniş şəkildə tədqiq edən bitkin bir əsərdir.

Monoqrafiya müstəqil Azərbaycanın multikulturalizm siyasətinin bütün sahələrini özündə ehtiva edir. Biz bu kitabın 12 bölümünün hər birində birgəyaşayışın Azərbaycan modelinin çox məharətlə qələm alındığını müşahidə edirik.

Elə məhz bu məntiqdən çıxış edərək, kitabın "Milli azlıqların xarakteristikası və multikultralizm", "Azərbaycançılıq ideologiyası milli birliyin əsası kimi", "Azərbaycanda milli azlıqlar", "Azərbaycan dövlətçiliyinə qəsdlər və onların qarşısının alınması", "Azərbaycanda birgəyaşayış naminə  həyata keçirilən milli siyasət" sərlövhəli yazılarında  müəllif  konkret faktlar və arqumentlərə istinad etməklə ilk növbədə tədqiqat predmeti ilə bağlı ayrı-ayrı anlayışların mahiyyətini açmış, bu məsələlərlə bağlı təkcə yerli və xarici tədqiqatçıların elmi yanaşmalarını təhlil etməmiş, həm də problemə münasibətdə öz subyektiv baxışını da ortaya qoya bilmişdir.

Görünür ki, araşdırmanın əsas məqsədi milli azlıqların tədqiq edilməyən, yaxud da araşdrımaya az cəlb olunan tərəflərinin öyrənilməsi və daha dolğun şəkildə geniş oxucu kütləsinə catdırılması olmuşdur.

Təqdim olunan araşdrımada “milli azlıq” anlayışının xarakteristikası və multikulturalizm istər dünya, istərsə də Azərbaycan alimlərinin baxış bucağından öyrənilmiş, həmçinin, birgəyaşayışda azərbaycançılıq ideologiyası milli birliyin əsası kimi göstərilmiş, bu sahədə Azərbaycan da həyata keçirilən dövlət siyasəti diqqətə çatdırılmışdır.

Əsərdə ilk növbədə Azərbaycanda yaşayan əksər azsaylı xalqlar haqqında dəyərli məlumatlar var. Niyaz Niftiyev tarixçi kimi ölkəmizdə  məskunlaşmış  avarlar, axaxlar, Axsıxa türkləri, almanlar, buduqlar, gürcülər, xınalıqlar, inqiloylar, kürdlər, qrızlar, ləzgilər, malakanlar, ruslar, rutullar, saxurlar, talışlar, tatarlar, tatlar, udilər, yəhudilər haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar verməklə, həmin xalqların Azərbaycanda  məskunlaşmasının  mənşəyi,  Azərbaycan xalqı ilə birgəyaşayışı haqqında kifayət qədər zəngin məlumatlar vermişdir.

Müəllif əsəri Azərbaycanın etnosiyasi palitrasını məharətlə canlandırmaqla bərabər, elmi informasiya baxımından da zənginləşdirir. O cümlədən müəllif uzun illər bu əsər üzərində işlədiyindən çoxsaylı mənbələrə istinad etmişdir.

Əsərdə Azərbaycan dövlətçiliyinə qəsdlər və onların qarşısını alınması bölməsində  separatçılıq fəaliyyəti ilə bağlı istintaq materiallarından istifadə etməklə həmin bölməni daha da zənginləşdirmişdir. Separatşılıq fəaliyyətinin milli birlik üçün nə dərəcədə dağıdıcı bir xəstəlik olduğunu vurğulayan müəllif o virusun daşıyıcılarını ifşa etməyi bacarmışdır.

Bütün bunlarla yanaşı, Niyaz Niftiyevin “Azərbaycanda birgəyaşayış və multikulturalizm” əsərində iki fəsil diqqətimi xüsusi ilə cəlb etdi .

1. Beynəlxalq Konvensiyalar və onların milli qanunvericlikdə təsbit olunması. 

2. Milli Azlaqıların dini etiqad azadlığının təmin edilməsi. 

Yuxardıda qeyd olunan birinci fəsildə multikulturalizm Beynəlxalq Konvensiyalarda təsbit olunması Konvensiyaların ayrı-ayrı müddəalarında əks olunmuş  milli azlıqların mədəni müxtəlifliyini din, dil və digər atributlarının qorunması ilə bağlı sitatlar bu sahədə vacib bir mənbə rolunu oyanayır.

Müəllif dünyanın böyük  bir coğrafiyasını öz yuridiksiyası altına alan BMT-nin qəbul etdiyi Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi, Mülki Siyasi Hüquqlar Haqqında Pakt, Millli Azlıqların Çərçivə Konvensiyası və digər vacib beynəlxalq sənədlərə istinadən azsaylı xalqların milli özünü ifadə formalarının qorunmasında   beynəlxalq hüququn prinsiplərini önə çəkmişdir.

Yuxarıda qeyd edilən ikinici bölmədə isə  milli azlaqıların dini etiqad azadlığının təmin olunmasında milli qanunvercilikdən və həmin qanunverciliyin pozulmasına dair cəza sanksiyalarını nəzərdə tutan normalar geniş şərh edilmişdir.

Müəllif milli birlik və birgəyaşayış nümunələrini önə çəkərək milli azlıq nümayəndəsi olan milli qəhrəmanların Azərbaycanın milli azadlığı uğrunda canlarından keçmələrini önə çəkərək dövlətçiliyimizin qorunmasının həyati əhəmiyyətini aşılamağa çalışmışdır. 

Ümumiyyətlə əsər Azərbaycanın etnosiyasi mənzərəsi ilə yanaşı, ölkəmizdə birgəyaşayış modelinin öyrənilməsi baxımından ciddi mənbədir.  

Strategiya.az


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
15.12.2019

Müsavat AKM-in bütün üzvlәrinin Almaniyada istintaqa çağırılmasına başlanıb - Mühacir qalmaqalı dərinləşir

15.12.2019

Cahana sığmayan mütəfəkkirin 650 illiyi

15.12.2019

Elçin Əhmədov: Xocalı soyqırımını yada salmayan bəzi dirələr “erməni soyqırımı”nı Türkiyəyə qarşı siyasi təzyiq vasitəsinə çeviriblər

15.12.2019

Sabah Bakıda hava dumanlı olacaq, şimal və qərb rayonlarına yağış yağacaq

15.12.2019

Növbəti metrostansiyada tikinti işləri yekunlaşdı - AÇILIŞ vaxtı bəlli oldu

15.12.2019

Bələdiyyə seçkiləri ilə əlaqədar bildirişlərin seçicilərə paylanması prosesi başa çatır

15.12.2019

Fermerlərə aqrar kredit üçün müraciət imkanı yaradılacaq

15.12.2019

Finlandiyalı nazir “İnstagram” paylaşımına görə üzr istədi

15.12.2019

Klublararası dünya çempionatında yarımfinalçılar bəlli oldu

15.12.2019

“Boko Haram” Nigeriyada bir şəhərə hücum edərək 15 nəfəri öldürüb

15.12.2019

Cəbhədə atəşkəs yenə pozuldu - 21 dəfə

15.12.2019

ABŞ Əfqanıstandan ordusunun bir hissəsini çıxarmağa hazırlaşır

15.12.2019

Çavuşoğlu: “S-400”dən imtina etmirik, “Patriot” da ala bilərik

15.12.2019

Bakıda və Gəncədə kafelər yandı

15.12.2019

ABŞ Energetika Nazirliyi 2020-ci il üçün Azərbaycanda neft hasilatı ilə bağlı proqnozları açıqlayıb

15.12.2019

Bakıda 12 min manatlıq saat oğurlandı

15.12.2019

“Barselona” xal itirdiyi matçdakı hakimlikdən şikayət edəcək

15.12.2019

ABŞ İranın əsas nüvə obyektinə qarşı sanksiyalar tətbiq edir

15.12.2019

Mixail Zabelin yenidən Azərbaycan Rus İcmasının sədri seçildi

15.12.2019

ABŞ İranla “pis” sazişə alternativ təklif etdi

15.12.2019

Sürücülərə şad xəbər: Bu yollar işıqlandırıldı 

15.12.2019

FHN: 3-cü mikrorayon bazarında 280 kv.m sahə yanıb

14.12.2019

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva növbəti “Zima-2019” Beynəlxalq Uşaq Festivalının qala-konsertində iştirak edib

14.12.2019

Pompeodan İraqla bağlı Tehrana sərt - XƏBƏRDARLIQ

14.12.2019

Türkiyə hərbçiləri Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin təlim məşqlərini izləyib

14.12.2019

Xətaidə evlərdən külli miqdarda oğurluq edən şəxs saxlanılıb

14.12.2019

Növbədənkənar parlament seçkilərində iştirak etmək üçün müraciət edən siyasi partiyaların sayı 9-a çatıb

14.12.2019

Yeni il bayramı ilə əlaqədar yanğın təhlükəsizliyi tədbirləri gücləndirilməlidir - FHN

14.12.2019

Növbədənkənar parlament seçkilərində 71 nəfərin namizədliyi təsdiq olunub

14.12.2019

Sabah hava yağmursuz keçəcək

14.12.2019

Marşrut avtobusunun qəzaya uğraması barədə RƏSMİ

14.12.2019

Bakıda amansız qətlin təfərrüatı: Kişi doğmalarını öldürmək üçün Bakıya gəldi

14.12.2019

Morales Argentinada yaşayacaq

14.12.2019

Bakıda marşrut avtobusu qəzaya uğradı, 6 nəfər xəstəxanaya yerləşdirildi

14.12.2019

Neftin qiyməti bahalaşır

14.12.2019

Əmrə Can “Yuventus”dan PSJ-yə keçir

14.12.2019

Aqrar Sığorta Fonduna 2020-ci ilin dövlət büdcəsindən 5 milyon manat ayrılacaq

14.12.2019

Bakıda dəhşət: Ana və qızı yaşadıqları evdə qəddarcasına qətlə yetirildi

14.12.2019

Rus kosmonavtlar Aya çəkisinə görə göndəriləcək

14.12.2019

Trampın müşaviri Çinlə imzalanacaq ticarət sazişinin detallarını açıqlayıb

14.12.2019

Prezident İlham Əliyev Boris Consonu təbrik edib 

14.12.2019

“YouTube” son on ilin ən məşhur kliplərinin reytinqini tərtib etdi

14.12.2019

Bu mallar idxal gömrük rüsumundan azad edilib

14.12.2019

İsveçin Baş naziri Aİ ölkələrini Brexitə hazır olmağa çağırıb

14.12.2019

Atəşkəs rejimi 20 dəfə pozulub

14.12.2019

Son 10 ilin ən maraqlı kəşfləri

14.12.2019

Trampın telefon danışıqlarını dinləməyə icazəsi olanların sayı məhdudlaşdırıldı

14.12.2019

Britaniyanın İcmalar Palatası "Brexit"in müzakirəsinə başlayır

14.12.2019

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva “Study UK Alumni Awards 2019”un qaliblərinin elan olunması mərasimində iştirak edib

14.12.2019

Azərbaycanda qızıl ucuzlaşıb, gümüş isə bahalaşıb