Enerji və nəqliyyat layihələrinin regionda qlobal təhlükəsizliyə təsiri

14:17 / 15.03.2021

 

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın qüdrətini bütün dünyaya bir daha göstərmiş oldu. Əldə olunan zəfər ölkəmizi artıq qarşıdurma yox, əməkdaşlıq məkanına çevirdi. Tarixən starteji əhəmiyyətli xətlərin keçdiyi Cənubi Qafqaz regionu üçün yeni imkanlar yaranmağa başladı. Yeni layihələrin formalaşması öz təsdiqini 2020-ci il 10 noyabr tarixində Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyev, Rusiya Prezidenti V.Putin və Ermənistan Baş Naziri N.Paşinyan tərəfindən imzalanmış üçlü bəyanatda əksini tapdı. Həmin bəyanatın 9-cu maddəsinə əsasən: “Bölgədəki bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri bərpa edilir. Ermənistan Respublikası vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hər iki istiqamətdə maneəsiz hərəkətinin təşkili məqsədilə Azərbaycan Respublikasının qərb rayonları və Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqəsinin təhlükəsizliyinə zəmanət verir. Nəqliyyat əlaqəsi üzrə nəzarəti Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin sərhəd xidmətinin orqanları həyata keçirir. Tərəflərin razılığı əsasında Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Azərbaycanın qərb rayonlarını birləşdirən yeni nəqliyyat kommunikasiyalarının inşası təmin edilir”.

Bəyanatdan göründüyü kimi, Ermənistanın Mehri rayonundan keçərək Naxçıvan Muxtar Respublikasını Azərbaycanın digər rayonları ilə birləşdirəcək dəhliz Azərbaycan və regionun digər ölkələri üçün, o cümlədən regional nəqliyyat layihələri üçün əlverişli şərait yaradacaq. Bu dəhlizin əhəmiyyətinə gəldikdə, Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirən quru nəqliyyatı imkanı yaranır, Azərbaycan İran və Gürcüstan yollarına alternativ olaraq, Türkiyəyə birbaşa çıxış əldə edir. Müqayisə üçün, Naxçıvan dəhlizindən keçəcək yol Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttindən 340 km daha qısa olacaq. Bu da öz növbəsində nəqliyyat məsafəsini və xərcləri azaltmaqla yanaşı, Türkiyə-Azərbaycan arasında turzmi canlandıracaq, ikitərəfli və çoxtərəfli ticarət əlaqələrinin inkişafına zəmin yaradacaq.

Qurulacaq yeni infrastruktur və dəmir yol xətləri Rusiya tərəfindən də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, Rusiyadan gələn qatarlar Naxçıvan dəhlizinə çataraq oradan asanlıqla İran, Emənistan və Türkiyəyə gedən xətlərə birləşdiriləcək.

Belə bir tranzit dəhlizin yaranması İranın iqtisadi maraqlarına da fayda verəcək. Regionda mövcud olacaq sabitlik İranın Cənubi Qafqazda reallaşacaq yeni layihələrdə iştirakını təmin edəcək.

Türkiyə Prezidenti R.T.Ərdoğanın da qeyd etdiyi kimi, əgər Ermənistan yeni formalaşacaq 6 ölkədən ibarət platformada (Azərbaycan, Ermənistan, İran, Gürcüstan, Rusiya və Türkiyə dövlətləri nəzərdə tutulur) iştirakı qəbul edərsə, regionda yaranmış yeni reallıqda özünə faydalı bir yer tuta bilər.Bununla da Ermənistan bütün regional fürsətlərdən yararlanmqala yanaşı, iqtisadi sabitliyə qovuşar  və Qərbdən asılılığı azala bilər.

Enerji təhlükəsizliyi məsələsinə gəldikdə isə, şübhəsiz ki, Azərbaycan regional və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında aparıcı rola sahibdir. Uzun illərdir ölkəmiz Qərbin enerji təhlükəsizliyinin güclənməsinə dəstək verir. TANAP layihəsinin uğurla reallaşması buna nümunə ola bilər. Azərbaycanın və Türkiyənin sıx əməkdaşlığı, qardaşlıq və dostluq fəaliyyətləri bu strateji layihəni uğurla həyata keçirməkdədir. Heç kimə sirr deyil ki, Xəzərin enerji resurslarının dünya bazarlarına nəqli Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan əməkdaşlığın, faydalı iş əmsalının, iqtisadi inkişaf dinamikasının göstəricisidir. Azərbaycanın enerji strategiyası regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsi və qonşu dövlətlərlə münasibətlərinin daha da inkişaf etdirməsinə müsbət təsir göstərir. 21 yanvar 2021-ci il tarixində Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalandı və bununla bağlı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov arasında videokonfrans formatında görüş keçirildi. İmzalanmış saziş regionun inkişafına müsbət təsir göstərəcək mühüm beynəlxalq sənəddir. Azərbaycan və Türkmənistan ilk dəfə olaraq Xəzər dənizindəki yatağın mənimsənilməsi üzrə birgə işə başlayır və bu yataq ölkələrimizi və xalqlarımızı daha da yaxınlaşdıracaq. Qeyd etmək lazımdır ki, Türkmənistanın təbii qaz ehtiyatları ümumdünya ehtiyatlarının 3,8 %-nı təşkil edir və bu göstərici ilə Türkmənistan dünyada Rusiya, İran, Qətər, ABŞ, Səudiyyə Ərəbistanından sonra altıncı yeri tutur. Türkmənistan Azərbaycanın vasitəsilə əsas istehlak bazarı olan Avropaya çıxış imkanı əldə edir. Bu isə neft və qaz ixracatçısı olan Azərbaycanın həm də tranzit ölkə kimi əhəmiyyətini daha da artıracaq.

Ümumiyyətlə, belə dəhlizlərin yaranması və enerji layihələrinin həyata keçirilməsində əsas məqsəd ölkələrin öz iqtisadi risklərini, xüsusilə lojistika, nəqliyyat məsələlərində risklərini minimuma endirməkdir. Bütün əldə olunan yeni razılışmalar, imzalanan müqavilələr Azərbaycanın regionda sabitliyə indekslənmiş siyasətinə, enerji və nəqliyyat layihələrinin regionda qlobal təhlükəsizliyə öz töhfəsini verir.

Hüseyn Hüseynli

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru,

BDU-nun Tarix fakültəsinin müəllimi

 


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
09.05.2021

Ukraynanın “Kiyev diplomatik” jurnalında Ulu Öndər haqqında məqalə dərc edilib

08.05.2021

Prezident İlham Əliyev Şuşada yeni ümumtəhsil məktəbinin tikintisinə üç milyon manat ayırdı

08.05.2021

Şuşada istilik təchizatının qurulması üçün bir milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM

08.05.2021

Müdafiə Nazirliyi 9 May münasibətilə keçiriləcək tədbirləri açıqlayıb

08.05.2021

Heydər Əliyev uzaqgörənliyinin və İlham Əliyev dühasının təntənəsi

08.05.2021

“Azeri Light” neftinin bir bareli 68 dollardan baha satılır

08.05.2021

Bu yay çimərliklərə icazə verilə bilər - AÇIQLAMA

08.05.2021

TARİXİMİZİN ƏN PARLAQ SƏHİFƏSİ

07.05.2021

Pilot Rəşad Atakişiyevə şəhid statusu verilib

07.05.2021

İtkin düşən kapitanın şəhid olduğu müəyyənləşdi

07.05.2021

Şuşa şəhəri Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı elan edilib - SƏRƏNCAM

07.05.2021

HEYDƏR ƏLİYEV - MÜASİR AZƏRBAYCAN TARİXİNİ YARADAN LİDER

07.05.2021

Şuşaya yeni su kəmərinin tikintisinə başlanılıb

07.05.2021

Azərbaycan neftinin bir bareli 68,39 dollara satılır

07.05.2021

Keçmiş nazir müavininin cinayət işi məhkəməyə göndərildi

07.05.2021

AVRO-2020-nin kuboku Prezident İlham Əliyevə təqdim olunub 

07.05.2021

ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı son sutka ərzində 847 mindən çox artıb

07.05.2021

Xalq artisti Arif Quliyev vəfat edib

06.05.2021

Buraxılış imtahanlarının nəticələri ilə bağlı müraciətlərə baxılması üçün apellyasiya təşkil ediləcək

06.05.2021

Prezident İlham Əliyev Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinə rəis təyin edib 

06.05.2021

Dövlət Vergi Xidmətininə rəis təyin olundu - SƏRƏNCAM

06.05.2021

Azərbaycanda koronavirusa ən çox yoluxma halı 30-59 yaş arasında müşahidə olunur

06.05.2021

Bayram günlərində məhdudiyyətlər olacaq? - Operativ Qərargah AÇIQLADI

06.05.2021

Təhsil naziri bu direktorları vəzfiəsindən azad edib

06.05.2021

10 noyabr Bəyanatının yerinə yetirilməsi ilə bağlı narahatlığa əsas yoxdur - Ramil Usubov

06.05.2021

Neft qiymətləri bahalaşıb

06.05.2021

Baydenlə Putin Bakıda görüşə bilər

05.05.2021

Putinlə Ərdoğan Qarabağı müzakirə edib

05.05.2021

Daha bir şəhidimizin nəşi tapılaraq ailəsinə təhvil verilib

05.05.2021

Gürcüstanın Baş naziri İrakli Qaribaşvili Azərbaycana səfərə gəlib

05.05.2021

Bakı-Xırdalan-Sumqayıt qatarı ilə sərnişin daşımaları bərpa edilir

05.05.2021

Azərbaycan neftinin bir bareli 68,56 dollara satılır

05.05.2021

Bakıda ən çox yoluxma bu rayonlarda olub

05.05.2021

Dünyada ötən sutka koronavirusa yoluxanların sayı 644 mindən çox olub

05.05.2021

Binəqədi rayonundakı yanğında 12 ağac məhv olub

05.05.2021

Mayın 5-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

05.05.2021

Fikrət Qoca vəfat edib

04.05.2021

“Azərsu”nun sədri vəzifəsindən azad edildi

04.05.2021

“Türk dünyası coğrafiyası və etnosu” üçcildliyi geniş ictimaiyyətə təqdim edilib

04.05.2021

Ombudsman beynəlxalq təşkilatlara azərbaycanlılara qarşı nifrət cinayətlərinə dair hesabat ünvanlayıb

04.05.2021

Dövlət Neft Fondunun səhm alışı artıb

04.05.2021

DTX əməkdaşları “Heydər zirvəsi”nə yürüş təşkil edib

04.05.2021

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə Moskvada iftar süfrəsi açılıb

03.05.2021

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

03.05.2021

Xəzər dənizi akvatoriyasında gözlənilən hidrometeoroloji hadisə haqqında XƏBƏRDARLIQ

03.05.2021

Azərbaycan Prezidenti: Türkiyə-Azərbaycan dostluğu, qardaşlığı bu gün ən yüksək zirvədədir

03.05.2021

Bu gün Azərbaycanda Ramazan ayının ikinci Qədr gecəsidir

03.05.2021

Neft qiymətləri ucuzlaşıb

03.05.2021

Neft Fondu apreldəki valyuta hərraclarında 509,9 milyon dollar satıb

03.05.2021

Prezident İlham Əliyev Türkiyənin Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib