Avropa-Rusiya münasibətləri: Almaniyadan sensasiyalı bəyanat

09:05 / 19.09.2017

Almaniyanın xarici işlər naziri Ziqmar Qabriel Avropa İttifaqı-Rusiya münasibətləri ilə bağlı sensasiya kimi qəbul edilə biləcək bəyanat verib. O, Moskva ilə Brüsselin geosiyasi əməkdaşlığa məhkum olduqlarını söyləyib. Bunun səbəbini Rusiyanın iki məqamı dərk etməsi ilə əlaqələndirib. Onlardan biri Çinin Rusiyanı supergüc kimi qəbul etməməsi, digəri isə ABŞ-ın yeni administrasiyasının Kremlin ümidlərini doğrultmamasıdır. Nəticədə, Moskva seçim etməlidir. Onun üçün ən yaxşısı isə Avropa ilə yaxınlaşmaq olardı. Məsələnin bu cür qoyuluşu qlobal geosiyasət baxımından maraqlı və düşündürücüdür. Çünki əslində burada Aİ-nin geosiyasi iddiası ortaya qoyulub. Görünür, Aİ əvvəlki kimi ABŞ-la bir yerdə olmağı artıq arzulamır. Bir qədər əvvəl kansler Angela Merkel də ifadə etmişdi ki, Avropa təhlükəsizliyini kənara etibar edə bilməz. Əgər bu xətt davam edirsə, onda alman nazir ciddi siqnal vermiş olur. Qlobal geosiyasətin hazırkı reallıqları prizmasından bu gediş nəyi dəyişə bilər?

Putinin iki səhvi: boşa çıxan ümidlər

AFR-in xarici siyasət idarəsinin başçısı Ziqmar Qabriel sensasiyalı sayıla biləcək bəyanat verib. O, "Stern" nəşrinə verdiyi müsahibədə Rusiyanın xarici siyasət kursunda düzəlişlər etməyə başladığını bildirib. Onun fikrincə, söhbət prinsipial məqamlardan gedir. Bu tezisi əsaslandırmaq üçün Z.Qabriel konkret arqumentlər gətirir. Onların nə dərəcədə reallığı əks etdirdiyni dəqiq demək çox çətindir. Lakin Almaniya kimi böyük bir dövlətin xarici işlər nazirinin fikirləri maraqlıdır. O, cəmi bir neçə tezis irəli sürüb.

Alman nazir jurnalistə deyib ki, "Rusiyanın iki şeyi anladığını hiss edirəm. Vladimir Putin Çinlə bərabərhüquqlu tərəfdaşlığa can atırdı, ancaq onun ümidləri boşa çıxdı. Çinlilər aydın dedilər: yalnız iki supergüc var – onların özləri və amerikalılar. Rusların ikinci ümidi olan ABŞ-la münasibətləri yeni administrasiya dövründə yaxşılaşdırmağa bəslədikləri ümid də... özünü doğrultmadı. Buna görə ruslar ehtiyatla üzlərini Avropaya tərəf çevirirlər" (bax: Глава МИД ФРГ: Россия вновь осторожно поворачивается лицом к Европе / "eadaily.com", 16 avqust 2017).

Sözsüz, Almaniyanın xarici işlər naziri Moskvaya qarşı ciddi fikir bildirir. Çünki o, faktiki olaraq, Kremlin uzun müddətdir yeritdiyi siyasətin reallığı əks etdirmədiyini ifadə edib. Bu, daha çox Rusiyanın özünü supergüc kimi təqdim etməsi ilə əlaqəlidir. Konkret olaraq isə Amerika deyil, Moskvanın strateji tərəfdaş hesab etdiyi Çin rusların yanıldığını göstərməyə çalışdılar. Pekinin beynəlxalq miqyasda atdığı addımlar onu nümayiş etdirdi ki, o, supergüc kimi yalnız ABŞ-ı qəbul edir.

Doğrudan da Pekin bir sıra məqamlarda Rusiyanı ciddi nəzərə almadan Vaşinqtonla münasibətlərinin çərçivəsini müəyyənləşdirməyə çalışır. Pekin bunu çox ehtiyatla və Şərq müdrikliyi ilə reallaşdırır.

Məsələn, Şimali Koreya, kibertəhlükəsizlik, Cənubi Çin dənizi, Mərkəzi Asiya, yeni beynəlxalq bankların yaradılması kimi məsələlərdə Pekin Rusiyanı özünə bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi təqdim etmir. O cümlədən "Yeni İpək Yolu" layihəsinin reallaşmasında Çin üçün Rusiya bərabərhüquqlu tərəfdaş deyil. Hətta nəqliyyat xəttinin Rusiyanın ərazisindən keçməsində belə Moskvaya üstünlük verilmir.

Bunlarla yanaşı, Pekin strateji qüvvələrin balanslaşdırılmasında, qlobal təhlükəsizliyin təminində Moskva ilə yaxından əməkdaşlıq edir. Bir sıra mühüm məqamlarda bu əməkdaşlıq Qərbin üstünlüyünü neytrallaşdırmağa yönəlib. Maraqlıdır ki, Rusiya Çinin bu təşəbbüslərinə qarşı demək olar ki, heç nə ortaya qoymur və ya bunu istəmir.

Bunların fonunda ABŞ-ın da Rusiyanı supergüc kimi qəbul etməməsi xüsusi mənzərə yaradır. Belə çıxır ki, Şərqi Avropa və Yaxın Şərqdə əldə etdiyi hərbi-geosiyasi uğurlara baxmayaraq, Amerika və Çin Rusiyanı özlərinə tay hesab etmirlər. Hansı əsaslarla? Bu sualı Z.Qabriel geniş şərh etməyib, onu daha çox təsdiq olunmuş fakt kimi qəbul edir.

Həm də artıq tarixin təkrar olunmayacağına işarə edir. Biz keçən əsrin 70-80-ci illərində amerikan diplomatiyasının SSRİ ilə Çinin arasına girərək, Moskvanı özünə yaxınlaşdıra bilməsini nəzərdə tuturuq. Almaniyanın xarici işlər naziri indi bəyan edir ki, Rusiya ABŞ-la deyil, Avropa ilə yaxınlaşmağa üstünlük verir. Və bunu bir neçə arqumentlə izah etməyə çalışır.

Doğrudur, "Rheinische Post" qəzetinə yazdığı məqalədə alman nazir Avropa-Rusiya münasibətlərinin bir sıra gərgin məqamlarından da bəhs edib. O cümlədən Krımın zəbti və Donbasdakı müharibə Rusiya ilə Avropa arasındakı etimadı dağıtdı (bax: əvvəlki mənbəyə). Buna baxmayaraq, Avropa Rusiyanın addımlarına reaksiya verərkən yalnız qorxuducu üsullardan istifadə etməməlidir.

Həmin məqalədə Z.Qabriel yazır: "XXI əsrdə hərbi münaqişələr Almaniyaya yaxınlaşıb. Beynəlxalq hüquqa zidd olan Krımın zəbti və Ukraynanın şərqindəki vəziyyət etimadı çox güclü zədələdi. Və NATO-nun buna reaksiya verməsi düzgün idi" (bax: əvvəlki mənbəyə).

Taktiki və strateji dəyişiklik: Aİ-Rusiya əməkdaşlığının gələcəyi

Buna baxmayaraq, əgər Avropa qorxutmaq üsulunda davam etsə, gərginlik artacaq. Silahlanmaya nəzarət üzrə birgə səylər lazımdır. Bu həm Avropanın, həm də Rusiyanın xeyrinədir (bax: əvvəlki mənbəyə). Deməli, alman nazirə görə, əsas problem silahlanma ilə bağlıdır. Bu prosesin qarşısını almaq mümkün olsa, müsbətə doğru dəyişiklik etmək olar. Yəni Avropa Rusiyanı qorxutmaq, silahla çəkindirmək, güc tətbiqi ilə hədələmək əvəzinə, gərginliyi və qarşıdurmanı azalda biləcək silahsızlaşmanı həyata keçirməlidir.

Belə başa düşülür ki, Avropa İttifaqında artıq Amerika ilə Rusiya arasında silahlanma yarışının şiddətlənməsindən narahatdırlar. Bunun iki tərəfi var. Birincisi, Aİ onlardan geri qalmamaq üçün silahlanmaya külli miqdarda vəsait xərcləməli və müvafiq müdafiə infrastrukturu yaratmalıdır. Bu isə hazırkı maliyyə böhranı şəraitində böyük xərclər deməkdir. İkincisi, Almaniya Aİ sərhədləri yaxınlığında silahlı münaqişənin olmasını arzulamır. Bu, gec və ya tez ixtilafların onun ərazisinə keçməsinə səbəb ola bilər. Nə qədər ki, silahlı toqquşma var, onun yayılması ehtimalı da yüksək olacaq.

Həmin kontekstdə Almaniya üçün əhəmiyyətli olan məsələ – Ronald Reyqanla Mixail Qorbaçov arasında imzalanmış orta və kiçik mənzilli raketlərin ləğv edilməsi ilə bağlı müqavilənin təhlükə altına düşməsi narahatlıq doğurur. Ziqmar Qabrielin yazdığına görə, Rusiya sübut etməlidir ki, bu müqaviləni pozmur. Lakin Rusiya Avropadakı qeyri-strateji nüvə silahları ehtiyatını artırır.

Amerikalılar isə strateji sabitlik haqqında dialoqa getməli və "silahlara mövcud nəzarət arxitekturasını xilas etmək üçün mümkün olan hər bir şeyi etməlidirlər" (bax: əvvəlki mənbəyə).

Bunlardan aydın görünür ki, Almaniyanı Aİ-nin böyük dövlətlərindən biri kimi ABŞ-Rusiya qarşıdurmasında başlıca olaraq silahlanma problemi narahat edir. Bunun fonunda münaqişələrin Avropa sərhədlərinə yaxınlaşmasını təhlükəli sayır. Bəs bunların Çin-Rusiya, yaxud ABŞ-Çin münasibətlərinə nə aidiyyəti var? Görünür, burada Almaniya Rusiyaya siqnal verir ki, əsas tərəfdaş Aİ-dir. Yaranmış çətin vəziyyətdən məhz Avropa ilə birgə çıxış yolu tapmaq mümkündür. Nə Amerika, nə Çin! Ancaq Avropa!

Belə bir təklifin meydana gəlməsinin arxasında təhlükəli bir məqam dayanır. Avropa İttifaqı həm yeni silahlanma yarışının başlanmasından, həm də ABŞ-Rusiya-Çin üçbucağında gərginliyin artmasından narahatdır. Bu prosesdə çətinliyə düşən tərəflərdən biri də Rusiyadır. Bu səbəbdən Almaniyanın xarici işlər naziri Aİ-Rusiya yaxınlaşmasının bütövlükdə qlobal geosiyasətdəki əsas gərginliyi aradan qaldıracağına inanır.

Təbii ki, bütün bunlar müəyyən məntiqə dayanır. Lakin məsələnin başqa bir tərəfini də nəzərdən qaçırmaq olmaz. Məsələ ondan ibarətdir ki, hazırda dünyada qüvvələr nisbəti sürətlə dəyişir. Və bu prosesdə yalnız Rusiya, ABŞ və Çin iştirak etmir. Hindistan, Braziliya, Türkiyə, Meksika, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniyanın hər biri özlüyündə söz sahibidirlər. Bunları nəzərə almadan çoxqütblü dünyadan bəhs etməyin mənası yoxdur.

Deməli, hansısa dövləti deyil, beynəlxalq hüququ təmin edən beynəlxalq təşkilatları, ilk növbədə BMT-ni əsas götürmək lazımdır. Təəssüfedicidir ki, bu barədə danışan yoxdur. Görünür, siyasətçilər özləri beynəlxalq təşkilatlara inanmayıb daha çox güc tətbiqindən, hədələrdən bəhs edirlər. Bunun dünya üçün müsbət nəticə verə biləcəyini düşünmək çətindir.

Newtimes.az


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
28.07.2021

Azərbaycan MN: Ermənistan atəşkəs rejiminin tələblərinə əməl etmir

28.07.2021

Mustafa Şentopla Ceyhun Bayramov görüş keçirib

28.07.2021

Tələbə təhsil kreditini 10 ilə qaytara bilər

28.07.2021

Mustafa Şəntop: Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə əlaqələri üçün çox əhəmiyyətlidir

28.07.2021

Ərazi bütövlüyümüzə qarşı atılacaq hər hansı addımlar qətiyyətlə cavablandırılacaq - XİN

28.07.2021

Kəlbəcər istiqamətində gərginlik davam edir - MN

24.07.2021

“Qənərçay” qum-çınqıl yatağı hərrac qaydasında istifadəyə verilib

24.07.2021

Hazırda Ermənistan-Azərbaycan dövlət sərhədinin Kəlbəcər sahəsində vəziyyət sabitdir - MN

24.07.2021

Son 24 saatda dünyada koronavirusa 573 mindən çox yoluxma qeydə alınıb

24.07.2021

Bölmələrimiz tərəfindən havaya heç bir PUA qaldırılmayıb 

23.07.2021

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

23.07.2021

“Ltv 7” kanalının direktoru və bir neçə əməkdaşı barəsində cinayət işi başlanılıb

23.07.2021

Jerom Lamber: Qarabağ müharibəsinin əsas səbəblərindən biri Minsk qrupunun diplomatik uğursuzluğudur

23.07.2021

Prezident İlham Əliyev: Bu gün Ermənistanın siyasi gündəliyini müəyyən dərəcədə biz formalaşdırırıq və bu, həqiqətdir

23.07.2021

Prezident İlham Əliyev: Müharibədən ən çox əziyyət çəkən ölkə Azərbaycandır, amma pulu Ermənistana verirlər

22.07.2021

Rezidenturaya qəbul imtahanının 1-ci mərhələsinin 2-ci cəhdində iştirak etmək üçün qeydiyyat başa çatır

22.07.2021

22 iyul Azərbaycanda Milli Mətbuat Günüdür

22.07.2021

Prezident İlham Əliyevin adından Kəlbəcərdə şəhid olmuş jurnalistlərin ailələrinə mənzil sənədləri təqdim edildi

20.07.2021

Toya dəvət edilən qonaqlar içərisində koronavirus xəstəsi aşkarlandı 

20.07.2021

Qurban bayramı ilə əlaqədar bayram namazı qılınıb

20.07.2021

“Azeri Light” neftinin bir bareli 69,33 dollara satılır

20.07.2021

Zərdabda karantin qaydalarının pozulduğu toy məclisləri aşkarlanıb

20.07.2021

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Qurban bayramı münasibətilə xalqımızı təbrik edib

20.07.2021

Ermənistan XİN-in Azərbaycanı tarix və ərazi iddialarında ittiham edən açıqlaması növbəti cəfəngiyyatdır

20.07.2021

Naxçıvan istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub, hərbi qulluqçumuz yaralanıb

16.07.2021

Ermənistan Naxçıvanda Azərbaycan Ordusunun mövqelərini atəşə tutub

16.07.2021

Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsinin İdarə Heyətinə sədr təyin edilib - SƏRƏNCAM

16.07.2021

Rusiya ilə Azərbaycan arasında sığorta Memorandumu imzalanıb

16.07.2021

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları üçün nəzərdə tutulan güzəştlər məlum olub - SİYAHI

16.07.2021

Ağdamda növbəti yeni hərbi hissənin açılışı olub

15.07.2021

Prezident İlham Əliyev Türkiyədə 15 iyul dövlət çevrilişi cəhdinin beşinci ildönümü ilə bağlı Ərdoğana məktub ünvanlayıb

15.07.2021

Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar üzrə İşçi Qrupunun növbəti iclası keçirilib

15.07.2021

Səfirlik Azərbaycan vətəndaşlarını qısa zamanda Rusiya ərazisində hüquqi vəziyyətlərini tənzimləməyə çağırıb

15.07.2021

Prezident İlham Əliyevdən Ermənistana xəbərdarlıq: Sonra gec ola bilər

15.07.2021

Şükürbəyli-Cəbrayıl-Hadrut avtomobil yolunun tikintisi davam etdirilir

15.07.2021

Azərbaycan Ordusunun Şuşa ətrafındakı mövqeləri atəşə tutulub

13.07.2021

Leyla Abdullayeva: Azərbaycanın beynəlxalq sərhədləri çərçivəsindəki ərazisinə edilən hər hansı səfər Ermənistan tərəfindən şərh belə oluna bilməz

13.07.2021

İlin ikinci yarısında qlobal neft tələbatı sutkada 4,6 milyon barel artacaq

13.07.2021

Azərbaycana gələn 31 nəfərdə "Delta" ştammı aşkarlanıb

13.07.2021

Prezident İlham Əliyev-Qlobal səhiyyə böhranı fonunda “peyvənd millətçiliyi” narahatlıq doğurur

13.07.2021

COVID-19 sertifikatları artıq “myGov”da

13.07.2021

Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiyasının Baş nazirinin müavinini qəbul edib

13.07.2021

Hərbi qulluqçunun özünü öldürməsi ilə bağlı cinayət işi açıldı

13.07.2021

HEYDƏR ƏLİYEV - YENİ MİLLİ İNTİBAHIN VƏ MÜSTƏQİL DÖVLƏTÇİLİYİN ƏSASINI QOYMUŞ TARİXİ LİDER

11.07.2021

İtkin düşən daha bir hərbi qulluqçunun şəhid olduğu müəyyənləşdi - Hərbi Prokurorluq

10.07.2021

DİN narkotikə qarşı təbliğat üçün vətəndaşlara müraciət edib

10.07.2021

Ermənistan Gədəbəy istiqamətində mövqelərimizi atəşə tutub - MN

10.07.2021

Azərbaycan neftinin qiyməti 77 dollara çatır

09.07.2021

Qəbul imtahanlarında bu suallar salınmayacaq 

09.07.2021

Qubadlı və Laçın rayonlarında Dövlət Sərhəd Xidmətinin iki yeni hərbi hissəsi xidməti istifadəyə verilib