Yaxın Şərqdə “türk marşı”: üçüncü əməliyyat başlayır

09:10 / 15.12.2018

Dünya mediasının gündəmini yeni aktual mövzu zəbt edib. Ankara Suriyada növbəti hərbi əməliyyat keçirəcəyini bəyan edib. Bu informasiya ölkə başçısı səviyyəsində yayıldığından, həqiqət olduğuna şübhə yoxdur. R.T.Ərdoğan siyasi lider kimi sözünün üstündə duran və onu tam reallaşdıran şəxs olaraq tanınır. Digər tərəfdən, belə ciddi məsələ haqqında məlumatı əsas olmadan yaymazlar. Bunun nəticəsidir ki, Qərbdə və Rusiyada məsələ ciddi reaksiya yaradıb. Vaşinqton dərhal etirazını bildirib. Moskva isə loyaldır. Hiss olunur ki, Kreml Türkiyənin öz təhlükəsizliyini təmin etmək haqqını daha yaxşı anlayır. Ekspertlər proseslərin bu istiqamətdə inkişaf edəcəyi halda, hansı geosiyasi faktorların önə çıxa biləcəyini proqnozlaşdırmağa çalışırlar. Bu kontekstdə məsələnin üzərində geniş dayanmağa zərurət gördük.

Ərdoğanın siyasi xətti: türk dövlətçiliyinin gücləndirilməsi

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın dekabrın 12-də verdiyi bəyanat dünya mediası və ekspert dairələrində bomba kimi partladı. Ankara yaxın günlərdə Fərat çayının şərq sahilində genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlayacağını bəyan etdi. R.T.Ərdoğan bu əməliyyatın türk ordusunun Suriyada həyata keçirdiyi "Fərat qalxanı" (Əl-Bab) və "Zeytun budağı" (Afrin) antiterror əməliyyatlarının davamı olduğunu ifadə edib. Yəni, burada başlıca məqsəd Fəratın şərqində kök salmış terror qruplarıdır. Orada yerləşən ABŞ hərbi kontingenti ilə heç bir problem yoxdur.

Dövlət başçısının bu fikirlərini jurnalistlər və ekspertlər geniş şərh edirlər. Artıq məsələyə Amerikadan da reaksiya olub. Pentaqon və Dövlət Departamenti Türkiyənin təkbaşına hərbi əməliyyat keçirməsinə qarşı olduqlarını bəyan ediblər. Pentaqon sözçüsü konkret deyib ki, amerikan əsgərlərinin yaxınlığında olduğu hər hansı yerə hərbi zərbə olsa, bunu çox “qayğıverici hal” kimi qiymətləndirəcəklər.

Bu diplomatik ibarələr altında gizlənən həqiqət ondan ibarətdir ki, Vaşinqton Suriyada terror qruplarına dəstək verməyə davam etməkdə qərarlıdır və bundan regionun bir sıra dövlətlərinə qarşı istifadə etmək niyyətindən əl çəkməyib. Məsələnin məhz bu tərəfi geosiyasi aspektdə son dərəcə ciddi narahatlıq yaradır. Həm də bu, yalnız Türkiyəyə qarşı olan proses deyil. Suriya, İran, İraq və hətta Rusiya üçün təhlükələr meydana gəlib. Ekspertlər hesab edirlər ki, Sergey Lavrovun Soçidə Putin- Ərdoğan görüşündən sonra "əsas təhlükə Fəratın şərqindən yüksəlir" deməsi həmin mövqenin ifadəsidir.

Məsələ ABŞ ordusunun Baş Qərargah rəisi Cozef Danfordun "Vaşinqton Post" qəzetinə "YPG bölgəsində 35-40 min silahlının yerləşdirilməsi və təlim verilməsini proqnozlaşdırırıq" fikrini ifadə etməsi ilə daha da konkretləşdi (bax: İlk hedef Arap Bölgeleri… Resulayn’a TSK, Tal Abyad’a ÖSO yığınağı… / "Habertürk", 13 dekabr 2018). Ankarada olduğu kimi, Moskvada da hesab edirlər ki, bu, amerikalıların Suriyanın şimalında etnik faktor əsasında yeni dövlət yaratmaq cəhdindən başqa bir şey deyil. Təbii ki, ilk öncə bu prosesə Türkiyə müdaxilə etməlidir. Çünki birbaşa Türkiyə sərhədi yaxınlığında terror xislətli yeni bir dövlət yaratmağa çalışırlar ki, bu da cənub istiqamətdən ciddi təhlükələrdən xəbər verir. Nəzərə alınsa ki, Türkiyənin şimal sərhədləri yaxınlığında Ermənistan adlı terrorçu dövlət yaradılıb, İraqda bir sıra qruplar (məsələn, PKK) faktiki olaraq Türkiyə ilə müharibə aparır, onda Suriyanın şimalında baş verənlərə Ankaranın həssas yanaşmasının səbəbi aydın olar.

Bütün bunlar Türkiyənin Suriyada yeni hərbi əməliyyat keçirməsi üçün tam əsasının olduğunu təsdiq edir. Onu vurğulayaq ki, bir sıra dairələr bunu "türk-kürd qarşıdurması" kimi təqdim etməyə çalışırlar. Ancaq faktlar başqa reallığı göstərir. PYD Fəratın şərqindən 260 min kürdü sürgün edib. İndi onlar Türkiyəyə sığınıblar. Kürdlərlə yanaşı, ərəblər, türkmənlər və digər xalqlar da terrorçuların təzyiqi ilə həmin bölgəni tərk ediblər. Deməli, Türkiyə etnik kimliklə deyil, terrorla mübarizə aparır və bunu özünün təhlükəsizliyini təmin etmək üçün edir. Bölgədəki əhali də Türkiyəni xilaskar kimi görür. Məsələn, əsas olaraq ərəblərin yaşadığı Tel-Abyad əhalisi Ankaranın xilaskarlığını səbirsizliklə gözləyir.

Bir neçə gün öncə Münbicdəki 11 əşirət rəhbəri bir araya gələrək Ankara ilə danışıqlar aparıb və terrordan xilas olmaq istədiklərini bəyan ediblər. Ancaq bölgədə Amerikanın maliyyə dəstəyi ilə terrorçularla birgə hərəkət edən əşirətlər də yox deyildir. Onlar əsasən ərəb, erməni və assuriyalılardır. Lakin həmin insanlar da hədəf yox, terrorun və yalançı təbliğat kampaniyasının qurbanlarıdır. Yerli əhalidən kimsə Türkiyə ordusunun hədəfi deyil.

Regional geosiyasət və böyük dövlətlər: Ankaranın planına münasibətlər

Beləliklə, yaxın günlərdə hərbi əməliyyatın başlaması ehtimalı yüksəkdir. Ankara planın başlıca məqamlarını da açıqlayıb. Əsas məqsəd PKK-nın düşərgəsi hesab olunan Qəndil bölgəsi ilə Suriyanın əlaqəsini kəsməkdir. Hazırda Qəndil-Sincar-Münbic xəttində "terror dəhlizi" yaradıblar. Bu dəhlizlə silah, ərzaq, informasiya əlaqələri saxlanılır. Yeni hərbi əməliyyatla bu xətt dağıdılır və təhlükəli planlara son qoyulur. Türk silahlı qüvvələri Suriyanın şimalını terrorçulara bağlayır, sonra Sincar xəttini kəsir və nəhayət, son hədəf olaraq Qəndili terrorçulardan təmizləyir. Bununla Türkiyənin şərq və cənub sərhədləri tamamilə terror təhlükəsindən xilas olur.

Əlbəttə, heç bir dövlətə ziyan verməyən və yalnız Türkiyənin dövlət olaraq təhlükəsizliyini təmin etməyə istiqamətlənmiş bir addımdır. BMT üzvü olan hər bir dövlətin belə hərəkət etməyə haqqı var. Lakin reallıqları nəzərə almaqla Ankaranın bu addımının mümkün geosiyasi nəticələri üzərində düşünmək gərəkdir. Hər kəsdən öncə, ekspertlər ABŞ-ın münasibətini proqnozlaşdırmağa çalışırlar. Yuxarıda vurğuladığımız kimi, Amerika hərbi dairələri və Dövlət Departamenti ciddi etirazını ifadə edib. Ancaq real olaraq Amerikanın hansısa müqavimət göstərməsi ehtimalı azdır.

Birincisi, Türkiyə ordusu heç bir amerikan əsgərinə yönəlik addım atmır. Onun hədəfi YPG/PKK-dır. Əgər amerikan əsgəri onların yanında duracaqsa, bu, artıq onların problemidir. İkincisi, Türkiyə NATO üzvü kimi hərbi sferada ABŞ-ın müttəfiqidir. Əgər Vaşinqton beynəlxalq hüquq norması çərçivəsində özünün qanuni müttəfiqinə qarşı hərəkət edəcəksə, yenə də məsuliyyəti öz üzərinə düşəcək. Üçüncüsü, İŞİD-lə mübarizə adı altında region dövlətləri üçün təhlükə olan yeni terror təşkilatı yaratmaq böyük bəşəri cinayətdir. Statistik məlumata görə, Amerikanın ən müasir silah-sursat, texnika ilə təmin etdiyi terrorçuların sayı 70 minə çatıb. Bu, orta səviyyəli ölkə üçün normal silahlı birləşmədir. Sual olunur: bu qədər güc nəyə lazımdır və kimlərə qarşı yönəldilib? Cavab, bizcə, aydındır.

Region dövlətlərinin bu əməliyyata necə münasibət göstərə biləcəyi də maraqlıdır. Proqnozlara görə, İran ciddi etiraz etməyəcək. Bunun öz səbəbləri var. Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin də səsini çıxarma ehtimalı azdır. Ola bilsin ki, Misir sözdə nəsə desin, lakin ciddi müqavimətdən söhbət gedə bilməz. İsrail həmişə olduğu kimi, "səssiz qalır". İraqa gəldikdə, bu ölkə başının hayına qalıb və yaxşı anlayır ki, radikal əhval-ruhiyyəli kürdlər ona daimi baş ağrısıdır. Yaxın keçmişdə baş verənlər bunu bir daha təsdiqlədi. Bu səbəbdən Türkiyə həm də İraq üçün xilaskar rolunu oynayır.

Suriya hökumətinə gəldikdə isə... Bəşər Əsəd Türkiyəni sevməsə də, Amerika və Rusiyaya görə səsini çıxarmayacaq. Amerikanın regionda olmasını Dəməşq arzulamır. Digər səbəblərlə yanaşı, həm də ona görə ki, Vaşinqtonun dəstəklədiyi 70 min terrorçu həm də Suriyanın torpaq bütünlüyünə təhlükədir. B.Əsəd ölkənin parçalanmasını istəmir. Rusiya faktoru da burada böyük rol oynayır. Çünki Suriyada qondarma yeni bir dövlətin yaranması dolayısı ilə Rusiyada yaşayan xalqları da oyada, həm də Yaxın Şərqdə Amerikanın mövqeyini daha da gücləndirə bilər.

Beləliklə, Türkiyə müasir tarixinin bəlkə də ən vacib hərbi əməliyyatlarından birini reallaşdırmaq qərarına gəlib. Burada iki məqam önəm daşıyır. Onlardan biri hərbi-təhlükəsizlik aspektidir. Ankara öz təhlükəsizliyini təmin etmək qüdrətində olduğunu dünyaya sübut etməlidir. Məlumdur ki, dünyada ancaq barmaqla sayılan ölkələr bu imkana malikdir. Xüsusilə söhbət supergüclərin maraqlarının toqquşduğu bir situasiyadan gedirsə, vəziyyət çox mürəkkəbdir.

İkinci məqam Türkiyənin siyasi-hərbi təsirini genişləndirmək iqtidarında olduğunu nümayiş etdirmək zərurəti ilə bağlıdır. Son yüz ildə siyasi dairələr Türkiyəyə barmaqarası baxırdılar. Artıq bu ədalətsiz və haqsız tendensiya Türkiyə rəhbərliyinin qətiyyəti və cəmiyyətin əzmi ilə sındırılır. Son dövrlərdə Türkiyə hərbi cəhətdən əsas olaraq öz daxili imkanları ilə inkişaf edir, dünya səviyyəsində yeni silahlar istehsal edə bildiyini sübuta yetirir. Növbəti mərhələdə Türkiyə dünyada söz sahiblərindən biri olduğunu təsdiqləmək amacındadır. Qardaş ölkəyə uğurlar olsun!

 

Newtimes.az



Strategiya.az

Xəbərlər
20.07.2022

Xarici valyutaların manata qarşı bugünkü məzənnəsi

20.07.2022

Ceyhun Bayramov ölkəmizin Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynadığını bildirib

20.07.2022

İmtahanın nəticələri ilə əlaqədar müraciətlərə baxılması üçün Apellyasiya Şurasına ərizə qəbuluna başlanılıb

20.07.2022

Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov NATO-nun Baş katibi Yens Stoltenberq ilə görüşüb

20.07.2022

Avropa İttifaqı münaqişədən sonrakı dövrdə mühüm rol oynayır - Ceyhun Bayramov

20.07.2022

"Qarabağ" İsveçrə çempionuna qalib gəldi

20.07.2022

Tehranda Rusiya və Türkiyə prezidentlərinin görüşü olub

16.07.2022

Ceyhun Bayramov Gürcüstanın Baş naziri ilə bölgədə sülh prosesini müzakirə edib

16.07.2022

Mikayıl Cabbarov: Sənaye zonalarında istehsal 53 faiz, ixrac isə 2 dəfə artıb

16.07.2022

Ağalı kəndinə köçürülən ailələrin tibbi müayinələrinə başlanılıb

16.07.2022

Prezident İlham Əliyev: Bizim Xəzər dənizi kimi çox nəhəng bir enerji mənbəyimiz var

16.07.2022

Qubada içərisində 125 min manat olan seyf oğurlanıb

14.07.2022

İrəvan Dövlət Azərbaycan Dram Teatrının 140 illiyi qeyd edilləcək - SƏRƏNCAM

14.07.2022

Azərbaycan tarixinin şanlı səhifələrindən biri - 14 iyul 1969-cu il

14.07.2022

Şuşada Vaqif Poeziya Günləri başlayıb

14.07.2022

Təhsil Nazirliyi: 204 məktəbdə elektron jurnal və gündəlik sistemi tətbiq edilib

14.07.2022

Təhsil Nazirliyi məlumat yaydı

14.07.2022

FHN: Zəngilan rayonunda ağaclıq ərazidə baş verən yanğının tam söndürülməsi istiqamətində tədbirlər görülür

14.07.2022

Azərbaycan neftinin qiyməti 114 dolları ötüb

14.07.2022

Azərbaycan Ordusunun əsgəri həlak olub

14.07.2022

Baş Prokurorluq rəis müavininin intiharı ilə bağlı məlumat yaydı

13.07.2022

Respublika üzrə pensiyaların iyulun 15-də tam ödənilərək yekunlaşdırılması nəzərdə tutulub

13.07.2022

Qızıl təpə abidəsində arxeoloji tədqiqatlar davam edir

13.07.2022

Azərbaycan neftinin bir bareli 113,91 dollara satılır

13.07.2022

Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft boru kəmərinin tam istismara verilməsindən 16 il ötür

12.07.2022

Partlayış zamanı “Baktelecom”un rabitə infrastrukturuna ziyan dəyməyib

12.07.2022

Dünyada "Premium Euro-95" benzinin bahalaşması gözlənilir - Azərbaycana necə təsir edəcək?

12.07.2022

Azərbaycan nefti ucuzlaşıb

12.07.2022

Böyük Britaniyanın yeni baş nazirinin adı sentyabrın əvvəlində açıqlanacaq

12.07.2022

Tovuz döyüşlərindən iki il ötür

12.07.2022

Bakının mərkəzində partlayış baş verib

12.07.2022

Cüdoçularımız Xorvatiyada Qran-Pri turnirində iştirak edəcəklər

12.07.2022

Ərdoğan yaxın zamanda Venesuelaya səfər edəcək - Maduro

11.07.2022

Türkiyə və Ukrayna prezidentləri arasında telefon danışığı olub

11.07.2022

Xaçmazdakı meşə yanğınının söndürülməsinə iki helikopter və amfibiya tipli təyyarə cəlb olunub 

11.07.2022

Ərdoğan və Paşinyan arasında telefon danışığı olub

11.07.2022

Saatlı stansiyası yaxınlığında qəzaya uğrayan qatar Gürcüstana məxsusdur - ADY

11.07.2022

FHN Xaçmazdakı meşə yanğınları ilə bağlı məlumat yayıb

11.07.2022

Vahid əlaqələndirmə mərkəzlərində 41 min şəxsə xidmətlər göstərilib

11.07.2022

Kino Agentliyi Mədəniyyət Nazirliyinin tabeliyində olan qurumların siyahısına əlavə edilib

09.07.2022

Gələn ilin sonunda Şuşa ilk sakinlərini qəbul edəcək - Aydın Kərimov

09.07.2022

Azərbaycan Ordusunun hərbçisi həlak olub

09.07.2022

DİN: Ötən gün ölkə ərazisində qeydə alınan cinayətlərdən 52-nin açılması təmin olunub

09.07.2022

Xocavənd rayonu ərazisində yeni hərbi hissənin açılışı olub

09.07.2022

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Qurban bayramı münasibətilə xalqımızı təbrik edib

09.07.2022

Abeyə atəş açan şəxs əməlinin səbəbini açıqlayıb

09.07.2022

Zakir Həsənov Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan Ordusunun şəxsi heyətini təbrik edib

09.07.2022

XİN Azərbaycanın diplomatik xidmət orqanlarının əməkdaşlarını peşə bayramı münasibətilə təbrik edib

09.07.2022

Bu gün Azərbaycanda Qurban bayramı qeyd edilir

08.07.2022

Bərdədə avtomobil yolunun tikintisi ilə bağlı 3,1 milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM