Yüksək səviyyəli əməkdaşlıq: Ərdoğanın Moskva səfərinin nəticələri

08:10 / 12.04.2019

Türkiyə dövlət başçısı Rəcəb Tayyib Ərdoğanı Rusiya paytaxtında mehribanlıqla qarşılayıblar. Prezident Vladimir Putinlə aparılan danışıqlar da konstruktiv ruhda keçib. Tərəflər bir sıra məsələlər üzrə razılıq əldə ediblər. Rusiya dövlət başçısının etiraf etdiyi kimi, söhbət bir-birini tərifləməkdən getmir – dövlət başçıları kifayət qədər işgüzar şəraitdə real müzakirələr aparıblar. Bəzi məsələlərdə, məsələn, təbii qazın qiymətində ortaq mövqe formalaşdırmaq mümkün olmayıb. Lakin bu istiqamətdə müzakirələr davam etdirilir və tərəflər ortaq nəticəyə gələ bilərlər. Bu kontekstdə V.Putin Türkiyənin Rusiya üçün əhəmiyyətli tərəfdaş olduğunu bir daha vurğulayıb. Eyni zamanda, tərəflər digər məsələlər üzrə də faydalı müzakirələr aparıblar. İqtisadiyyat, ticarət, energetika, turizm kimi sahələrlə yanaşı, mədəniyyət, humanitar sferalarda da əməkdaşlığa olan ehtiyac vurğulanıb. Aparılan danışıqların fonunda bu səfərin geosiyasi əhəmiyyəti üzərində geniş dayanmağa ehtiyac görürük.

Daha geniş əlaqələr: Ankara-Moskva xəttində fəallıq artır

Rusiya mətbuatı Türkiyə Prezidentinin Moskvaya səfərinə xüsusi diqqət yetirib. Qərblə böyük geosiyasi mübarizə aparan Kreml üçün Türkiyə faktoru ciddi rol oynayır. İki böyük dövlət arasında müxtəlif sferalarda əməkdaşlığın inkişaf etməsi hər iki tərəfə müəyyən ümidlər verir. Bu dəfə də iki Prezident Yüksək Əməkdaşlıq Şurası çərçivəsində əlaqələrin mümkün inkişaf imkanlarını müzakirə etməli idilər.

Bununla yanaşı, hazırda dünya siyasətinin gündəmində olan məsələlərin də masa üzərinə qoyulacağı məlum idi. Həmin çərçivədə isə regional əhəmiyyətli problemlər haqqında fikir mübadiləsi gözlənilirdi. Təbii ki, həmin kontekstdə Suriya məsələsinin üzərindən sükutla keçmək olmazdı. Bütün bu proqnozlar özünü doğruldub. İki Prezident səmərəli müzakirələr aparıb.

Putin-Ərdoğan görüşlərində iqtisadiyyat, energetika və ticarət sahələrində əlaqələr həmişə geniş müzakirə edilir. Bu dəfə də tərəflər hər üç sfera ilə bağlı ətraflı danışıqlar aparıblar. Hazırda Rusiya ilə Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsi 26 milyard ABŞ dolları həcmindədir. Bu rəqəmin 100 milyard dollara çatdırılması nəzərdə tutulur. Maraqlıdır ki, hər iki ölkə ticarətdə milli valyutaya keçiddə maraqlı olduqlarını da vurğulayıblar. Bu prosesin necə aparılacağının detalları məlum deyil. Lakin tərəflər həmin istiqamətdə fəaliyyət göstərməklə bağlı razılığa gəliblər.

Rusiya-Türkiyə əməkdaşlığında kənd təsərrüfatı məhsulları və turizm ayrıca yer tutur. Türkiyə Rusiyaya xeyli məhsul ixrac edir. Vladimir Putin bu istiqamətə mövcud maneələrin aradan qaldırılmasının zəruri olduğunu qeyd edib. O cümlədən türk sürücülər üçün vizasız gediş-gəliş məsələsi müzakirə edilib. Rusiya Prezidentinin dediyinə görə, yaxın zamanlarda bu məsələ öz həllini tapacaq.

Bunun fonunda, təbii ki, turizm sahəsi ayrıca aktuallıq kəsb edir. Hazırda Rusiya Türkiyəyə gedən turist sayında birinci sıradadır – 6 milyondan çox adam Türkiyəyə turist kimi gedib. Tərəflər bu sayı daha da artırmaq niyyətindədirlər. Həmin sahədə də gediş-gəliş üçün daha əlverişli şərait yaratmaq planı vardır. O cümlədən rusiyalıların milli pasportlarla maneəsiz Türkiyəyə səfər edə bilməsi üzərində iş gedir.

Prezidentlər ənənəvi olaraq enerji sahəsində əməkdaşlığa daha çox diqqət yetiriblər. Rusiyadan qaz ixracının üzərində dayanılıb. Rusiya mediasının yaydığı informasiyaya görə, qiymət məsələsində hələlik ortaq fikrə gəlinməyib. Türkiyə tərəfi konkret müəyyən edilmiş qiymət üzərində dayanır, Rusiya tərəfi isə bazarın tələbatına uyğun davranmağa üstünlük verir. V.Putinin dediyinə görə, indi ortaq mövqe olmasa da, Moskva Türkiyə ilə bu sahədəki əlaqələrə xüsusi önəm verir. Çünki Türkiyə böyük bazardır və həm də Avropaya çıxışdır. Türkiyə üçün də Rusiya ilə etibarlı tərəfdaşlıq əhəmiyyətlidir (bunu Moskva deyir, lakin o da məlumdur ki, Avropa daim Rusiyanın enerji faktorundan geosiyasi və siyasi məqsədlərlə istifadə etdiyindən şikayətçidir).

Rəcəb Tayyib Ərdoğan və Vladimir Putin “Türk axını” layihəsi ilə bağlı əraflı müzakirə aparıblar. Onlar bu layihə çərçivəsində boru çəkmə prosesinin yeni mərhələsinə qədəm qoyulduğunu vurğulamaqla yanaşı, işi sürətləndirməyi də zəruri hesab ediblər. Maraqlıdır ki, Türkiyə qaza olan ehtiyacının 50 faizini Rusiyanın hesabına təmin edir. Bu rəqəmin artacağı gözlənilir. Bu o deməkdir ki, yaxın perspektivdə Türkiyə əhəmiyyətli dərəcədə qaz məsələsində Rusiyadan asılı ola bilər.

Geosiyasi aspekt: milli maraqların əhəmiyyəti

Prezidentlər nüvə enerjisi sahəsində əməkdaşlığa da diqqət yetiriblər. "Akkuyu" atom elektrik stansiyasının 2023-cü ildə işə salınması ilə bağlı razılıq əldə edilib. Həmin il Türkiyə Cümhuriyyətinin yaradılmasının 100 ili tamam olur. Rusiya ilə nüvə sahəsindəki əməkdaşlığa Ankara ciddi önəm verir.

Bunlarla yanaşı, ekspertlər iki ölkə arasında hərbi-sənaye və silah ticarəti üzrə əməkdaşlığın inkişafına da ciddi maraq göstəriblər. Bu sırada “S-400” zenit-raket kompleksləri üzrə sazişin yerinə yetirilməsi məsələsi gündəmdə idi. Türkiyə Prezidenti bu məsələnin bitdiyini və müzakirə olunmayacağını bəyan edib. Yəni Türkiyə bu silah kompleksini alır. Pullar ödənilir və indi həmin komplekslərin vaxtında təhvili baş tutmalıdır.

Bundan əlavə, tərəflər silah istehsalının digər istiqamətləri üzrə də ortaq layihələr üzərində işləyə bilərlər. Həmin məsələni V.Putin vurğulayıb. O, bu istiqamətdə müzakirələrin aparıldığını deyib. Ekspertlər də hesab edirlər ki, Rusiya və Türkiyə birgə silah istehsal edə bilərlər. Konkret olaraq bunun nə zaman baş tutacağı məlum deyil. Lakin danışıqlar aparılır.

Nəhayət, Suriyadakı vəziyyətin müzakirəsi də ekspertləri çox maraqlandırıb. Prezidentlər görüşdən sonra keçirdikləri brifinqdə deyiblər ki, Suriyanın ərazi bütövlüyünün təmini məsələsi bir daha müzakirə edilib və ortaq fikrə gəlinib. Bu çərçivədə Suriyada terrorla mübarizədə əməkdaşlığı davam etdirmək haqqında da razılığa gəlinib. Bu bağlılıqda Münbic və İdlib məsələləri üzərində dayanılıb. Moskva İdlibdə terror qruplarının məhv edilməsi zərurətini bir daha vurğulayıb. Türkiyə də PKK/YPG-yə qarşı mübarizənin önəmini xatırladıb. R.T.Ərdoğan YPG-nin zərərsizləşdirilməsi məsələsinin mütləq həll edilməsi gərəkliyini diqqətə çatdırıb. Bununla bağlı Türkiyə hərbi əməliyyat keçirməyə tam hazır olduğunu bir daha ifadə edib.

Ancaq həmin əməliyyatla bağlı Moskvanın mövqeyi haqqında konkret fikir bildirilməyib. Səfərdən öncə Türkiyə Prezidenti V.Putinlə bu məsələni müzakirə edəcəyini bildirmişdi. Hələlik konkret hansı qərarın qəbul edildiyi barədə informasiya verilmir. Lakin şübhə yoxdur ki, Türkiyə həmin məsələnin həlli üçün nə lazımdırsa, edəcək.

Bütün bunlar Türkiyə Prezidentinin Moskva səfərinin əhəmiyyətli geosiyasi hadisə olduğunu göstərir. R.T.Ərdoğan Türkiyə və Rusiyanın müstəqil dövlətlər kimi addım atdıqlarını bəyan edib. Yəni onların aldıqları qərarlarda ilk növbədə milli maraqlar üstünlük təşkil edir. Bu səbəbdən həm "S-400"lərlə bağlı layihə, həm də Suriya məsələsində kimsə ilə məsləhətləşməyə ehtiyac yoxdur. Bu o deməkdir ki, Ankara Amerikanın etirazlarına baxmayaraq, öz siyasətini davam etdirəcək. Bir sıra ekspertlər bunu Qərb-Türkiyə münasibətlərində problem yarada biləcək amil kimi qiymətləndirirlər.

Eyni zamanda, Türkiyənin seçdiyi kursdan çəkilməyəcəyi aydın hiss edilir. Deməli, gözləmək olar ki, hələ Türkiyə ilə Amerika və Avropa arasında münasibətlərdə müəyyən gərginlik qalacaq. Rusiya ilə əlaqələrin inkişaf etməsinə baxmayaraq, müəyyən sualların meydana çıxması istisna edilmir. Məsələn, Yaxın Şərq və Cənubi Qafqazda münaqişələrin həllində iki böyük dövlət arasında münasibətlər tam aydın deyil. Burada vəziyyət mürəkkəbdir. Bu səbəbdəndir ki, Ankara və Moskva münaqişələrlə bağlı ümumi sözlərdən başqa bir fikir bildirmirlər. Lakin bu, regionda geosiyasi gərginliyin azalması anlamına gəlmir. Bu istiqamətdə qeyri-müəyyənlik qalmaqdadır.

Vurğulanan çətinliklərə rəğmən, Rusiya-Türkiyə münasibətlərinin inkişafı region üçün müsbət hal sayılmalıdır. İki qüdrətli dövlətin ortaq fəaliyyət göstərməsi bir çox problemlərin həllinə nail olmaq şansını yaradır. Burada İran faktorunu da nəzərə almaq gərəkdir. Ankara ilə Moskvanın əməkdaşlığı Tehranın da əməkdaşlıq istiqamətində fəal olmasına əlavə imkan yaradır. Suriya məsələsində əməkdaşlıq buna nümunədir. Gözləmək olar ki, Türkiyə Prezidentinin Moskva səfəri həmin kontekstdə daha geniş miqyasda regional əməkdaşlığa yardım edəcək. Bu isə bütün region xalqları üçün faydalıdır.

Newtimes.az


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
19.06.2019

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva paytaxtın 4 və 3 nömrəli internat məktəblərində olub

19.06.2019

ABŞ-ın Federal Ehtiyyatlar Sistemi baza faiz dərəcəsini dəyişilməz saxlayıb: 2,25-2,5%

19.06.2019

Elmar Məmmədyarov Con Boltonla Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasını müzakirə edib

19.06.2019

Magistraturaya qəbul üçün keçirilmiş müsabiqənin nəticələri açıqlanıb

19.06.2019

Yaxın Şərq: dörd istiqamətdə geosiyasi gərginlik 

19.06.2019

"Kaspi" liseyi bu il növbəti məzunlarını buraxdı - VİDEO

19.06.2019

Bakıda 40 min manatlıq qızıl-zinət əşyaları oğurlanıb

19.06.2019

Məmməd Məmmədov idarə etdiyi “Vaz 2106” markalı avomobillə saxlanılıb

19.06.2019

Daxili İşlər Nazirliyi sürücülərə müraciət edib

19.06.2019

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan müxtəlif mədəniyyətlərin ahəngdar münasibətlərinə və humanitar əməkdaşlıq ideyalarına hərtərəfli dəstək verir

19.06.2019

Dövlət Taxıl Fondu üçün 2019-cu ildə ölkədə istehsal olunmuş yüksək keyfiyyətli ərzaqlıq buğdanın tədarükünü elan edilir

19.06.2019

Elman Nəsirov: Son sərəncamlar bir daha göstərdi ki, Prezidentin siyasətinin mərkəzində Azərbaycan vətəndaşının rifahı dayanır

19.06.2019

Baş prokuror Türkiyənin Baş Ombudsmanı ilə görüşüb

19.06.2019

"Facebook"dan YENİLİK: maliyyə sektorunu silkələyəcək

19.06.2019

Sona Vəliyeva ilə "Könül Dünyamız" - Video

19.06.2019

Artilleriya rəisləri ilə toplanış keçirildi - VİDEO

19.06.2019

Azərbaycanda 3 palçıq vulkanının püskürməsi gözlənilir

19.06.2019

Bu avtobusların hərəkətində dəyişiklik edilib

19.06.2019

İŞİD taktika dəyişir: yeni terror dalğası mümkündür

19.06.2019

Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin baş direktoru Rusiyada elmi jurnalın redaksiya heyətinə üzv seçilib

19.06.2019

Notarisu yardılar

19.06.2019

Amerikalı milyarder Oksford Universitetinin hesabına 188 milyon dollar köçürüb

19.06.2019

Bakı neft maşınqayırma zavodu yenidən qurulacaq

19.06.2019

Müəllimlərin maaşı artımdan sonra necə hesablanacaq?

19.06.2019

ABŞ “Taliban”la sayca yeddinci sülh danışıqlarına hazırlaşır

19.06.2019

Baş prokuror iyunun 28-də Astara rayon prokurorluğunun inzibati binasında vətəndaşların qəbulunu keçirəcək

19.06.2019

""Qarabağ kartı" yenidən aktuallaşır"

19.06.2019

Məmmədyarov Vaşinqtondadır: erməni həmkarı ilə görüşəcək

19.06.2019

Qaradağda ölümlə nəticələnən yol-nəqliyyat hadisəsini törədən sürücü tutulub

19.06.2019

“Partizani”nin baş məşqçisi “Qarabağ” haqda – “Yaxşı olacaq”

19.06.2019

Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan hərbçiləri arasında RAZILAŞMA

19.06.2019

Tramp Türkiyəyə qarşı sanksiya tətbiq etmək istəyir

19.06.2019

Gömrük İdarəsinin qarşısında hər hansı şəxsin özünü yandırma faktı qeydə alınmayıb

19.06.2019

OPEC+ ölkələri növbəti görüşün VAXTINI açıqlayıb

19.06.2019

Maaşlar yaxın vaxtlarda yenə qalxacaq - Milli Məclisdən ANONS

19.06.2019

Vyanada "Dinlərarası və sivilizasiyalararası əməkdaşlıqdan bəşəri həmrəyliyə" mövzusunda beynəlxalq konfrans işə başlayıb 

19.06.2019

Azərbaycan Prezidenti Administrasiyasının rəhbəri Ramiz Mehdiyev təhlükəsizlik məsələləri üzrə beynəlxalq görüşdə iştirak edib

19.06.2019

Azərbaycan nümayəndə heyəti Vyanada Avstriya hökumətinin və parlamentinin üzvləri ilə görüşüb

19.06.2019

Gürcüstandan Azərbaycana qanunsuz yolla gətirilən siqaretlər aşkarlanıb

19.06.2019

Avropa gənc alimləri arasında Qarabağla bağlı təqdimat və kitab sərgisi  keçiriləcəkdir

19.06.2019

Sabah hava necə olacaq?

19.06.2019

Azərbaycanda 1700-dən çox müəllim iş yerini dəyişdi

19.06.2019

Zakir Həsənov: Tabeliyinizdə olan şəxsi heyəti Vətənə sevgi və düşmənə nifrət ruhunda tərbiyə etməlisiniz

19.06.2019

Oktyabrın 1-dən pensiyalar 40 manat artırılır

19.06.2019

Bakıda içərisində külli miqdarda pul və qızıl-zinət əşyaları olan seyf oğurlanıb

19.06.2019

Axtarışda olan 34 nəfər saxlanılıb

19.06.2019

Tramp rəsmən ELAN ETDİ: 2020-ci il noyabrın 3-də...

19.06.2019

Masazırda bu gün elektrik enerjisi fasilələrlə veriləcək

19.06.2019

160 minə yaxın müəllimin maaşları artırılacaq

19.06.2019

Şabranda 21 yaşlı qız itkin düşüb