Hökumət başçılarının Aşqabad sammiti: MDB-nin perspektivinin müzakirəsi

11:19 / 10.06.2019

Türkmənistanın paytaxtında MDB-yə üzv dövlətlərin hökumət başçılarının növbəti iclası keçirilib. Orada təşkilat üçün çox vacib olan məsələlər müzakirə edilib. Müzakirələr səmərəli olub və müxtəlif sahələr üzrə doqquz sənəd imzalanıb. Həmin sənədlərdə təşkilata üzv olan ölkələrin əməkdaşlığının bir sıra aspektləri öz ifadəsini tapıb. Onların sırasında ekspertlər üçün tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və intellektual mülkiyyətin qorunması xüsusi maraq kəsb edib. Bu məsələlər bütün dünya üçün aktualdır. MDB-yə üzv ölkələrin qarşılıqlı əlaqələrinin inkişafında isə onların daha böyük əhəmiyyəti vardır. Bütövlükdə iclas müsbət əhval-ruhiyyədə keçib. Onun bir sıra geosiyasi aspektləri üzərində geniş dayanmağa ehtiyac vardır.

Yeni əməkdaşlıq səviyyəsinə yüksəliş: üzv ölkələr üçün aktual olan məsələ

Müstəqil Dövlətlər Birliyinin Hökumət Başçıları Şurasının Aşqabad sammiti kifayət qədər səmərəli keçib. Gündəliyə çıxarılan bütün məsələlər üzrə anlaşma əldə edilib. Azərbaycanı Baş Nazir Novruz Məmmədovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti təmsil edib. Aparılan müzakirələrdə Azərbaycan nümayəndə heyəti fəal iştirak edib. Ölkənin milli maraqları əsas götürülüb. Ekspertlərin fikrinə görə, MDB hökumət başçıları təşkilatın gələcəyi baxımından əhəmiyyətli məsələləri müzakirə ediblər.

İlk növbədə, iştirakçılar MDB-nin gələcək taleyi haqqında fikir mübadiləsi aparıblar. Təşkilatın sürətlə dəyişən müasir geosiyasi şəraitdə daha çevik və əhatəli fəaliyyətə keçməsi zərurəti vurğulanıb. MDB dünya miqyasında mövqeyini möhkəmləndirmək istəyirsə, müasir tələbləri mütləq nəzərə almalıdır. Türkmənistan Prezidentinin fikrincə, bu kontekstdə təşkilat Şimal-Cənub və Şərq-Qərb istiqamətlərində nəqliyyat imkanlarını daha da genişəndirməlidir. Həmin bağlılıqda Azərbaycanın Mərkəzi Asiya-Xəzər dənizi-Qara dəniz xəttində inteqrativ proseslərə təkan verən təşəbbüsləri dəstəklənməlidir. Bu, bütövlükdə Asiya-Avropa əlaqələrinin yeni səviyyəyə yüksəlməsində ciddi rol oynaya biləcək təşəbbüsdür. MDB təşkilat kimi Bakının bu addımına geniş dəstək verməlidir.

MDB üçün geosiyasi və xarici siyasi aspektlərdə aktual olan digər məsələ beynəlxalq təşkilatlarda üzv dövlətlərin fəaliyyətlərinin koordinasiya edilməsi ilə bağlıdır. O cümlədən BMT və ATƏT kimi təşkilatlarda qarşılıqlı əlaqə prinsipi üzrə fəaliyyətə daha çox diqqət yetirilməlidir. Bu bağlılıqda terrorçuluq, ekstremizm, narkotik maddələrin qanunsuz dövriyyəsi, kibercinayətlərə qarşı mübarizə, informasiya təhlükəsizliyinin təmini kimi məsələlərdə ortaq hərəkət etməyin vacibliyi vurğulanıb. Məsələnin bu tərəfi Azərbaycan üçün də aktualdır.

Ancaq problem ondadır ki, Ermənistan təcavüzkar siyasətindən əl çəkməyincə, MDB daxilində yuxarıda arzulanan koordinasiyalı fəaliyyəti yaratmaq mümkün deyildir. Həm BMT, həm də ATƏT-in qəbul etdiyi sənədləri yerinə yetirməyən, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü pozan bir ölkə ilə xarici siyasətdə necə koordinasiyalı hərəkət etmək olar? Bu səbəbdən Aşqabadda səsləndirilən bu kimi xoş fikirlərin reallaşdırılması üçün real şəraitin yaradılması məsələsi daha aktualdır. Ermənistanın təcavüzkar siyasətini dayandırıb, işğal etdiyi Azərbaycan torpaqlarından silahlı dəstələrini çıxarması bu istiqamətdə ilk addım olardı. Təəssüf ki, Aşqabad sammitində bu barədə müzakirə aparılmayıb.

Hökumət başçılarının iclasında bir neçə vacib sənədin qəbul edilməsi təbii ki, müsbət haldır. Sammit çərçivəsində doqquz sənəd imzalanıb. Onlar gömrük orqanlarının fəaliyyəti, nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi, antiterror mərkəzində kadr dəyişikliyi, muzey işinin təşkilində əməkdaşlıq, fundamental tədqiqatlar sahəsində əməkdaşlıq, məhsulların gömrükdən keçidinə nəzarət qaydalarında dəyişiklik, intellektual mülkiyyət məhsullarına gömrük nəzarəti mexanizmini təkmilləşdirilməsi, innovasiya əməkdaşlığının inkişaf etdirilməsi və məhsul istehsal edən ölkələrin müəyyən edilməsi qaydaları ilə bağlı olub. Bu sahələrin hər biri təşkilatın funksional imkanlarının inkişaf etdirilməsi üçün aktuallıq kəsb edir. Onların yerinə yetirilməsi müsbət nəticələr verə bilər. Ekspertlər burada bir sıra məqamları ayrıca vurğulayırlar. Məsələn, fundamental tədqiqatlar üzrə və innovasiyalı əməkdaşlıq bu qəbildəndir. Hər iki məsələ müasir dövrün tələbləri ilə sıx bağlıdır.

İntellekt və innovasiya: iki vacib faktorun qorunması

Ekspertlərin rəyinə görə, innovasiyalı inkişafla bağlı proqramın hazırlanması onu göstərir ki, MDB ilə bağlı irəli sürülən bir sıra bədbin proqnozların əsası yoxdur. Belə ki, bu təşkilatın potensialının tükənməkdə, onun gələcəyinin isə şübhə altında olduğu kimi fikirlər səsləndirilirdi. 2030-cu ilə qədər innovasiyalı inkişafın nəzərdə tutulması bu proqnozun əsassız olduğunu təsdiq edir.

İnnovasiyalar müasir cəmiyyətlər üçün olduqca vacib bir faktordur. İnkişafın innovasiyalı olması isə tamamilə yeni bir yanaşma tələb edir. Bunun reallaşdırılması MDB ölkələrinin birgə fəaliyyətində təsirli yeniləşmələrin sayəsində mümkündür. Bu baxımdan innovasiyalı inkişafa diqqət yetirilməsi özlüyündə ciddi infrastruktur, təşkilati, tədqiqat və çevik fəaliyyət mexanizmlərinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Bu kimi vacib istiqamətlərin həyata keçirilməsi isə kompleks proqramların reallaşdırılması halında müsbət nəticə verə bilər.

Həmin bağlılıqda fundamental tədqiqatlar sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi əhəmiyyətli məqam kimi görünür. Bu, faktiki olaraq, MDB çərçivəsində elm sahəsində ortaq fəaliyyət mexanizminin yaradılması anlamına gəlir. Əlbəttə, onun reallaşdırılması asan məsələ deyil. Eyni zamanda, bunun üçün böyük maliyyə vəsaiti lazımdır. Ancaq ideya olaraq bu istiqamətdə ortaq fəaliyyət proqramlarının işlənib hazırlanması və konkret layihələrdə reallaşdırılması vacib bir özəllikdir. Təcrübə bu istiqamətdə üzv dövlətlərin nə dərəcədə qərarlı olduğunu göstərəcək.

Ekspertlər onu da vurğulayırlar ki, yuxarıda qeyd edilən məqamların işığında intellektual mülkiyyətin qorunması məsələsi xüsusi aktuallıq kəsb edir. Aşqabadda hökumət başçıları həmin məsələni iki aspektdə müzakirə ediblər. Onlardan birincisi birbaşa intellektual mülkiyyətin qorunmasına aiddir. Bu məsələ bütün dünya üçün aktualdır. MDB-yə üzv dövlətlərin intellektual mülkiyyətinin qorunması isə onların hər birində ixtiralar və kəşflərin müəlliflik hüququnun qorunmasına bağlıdır. Bu, həmin sahədə yeni texnologiyaların qanuni əsasda tətbiqi üçün də əlavə imkanlar yaradır.

Bu kontekstdə gömrük nəzarət-keçid məntəqələrində intellektual mülkiyyət kateqoriyasına daxil olan məhsullara nəzarət mexanizminin daha da təkmilləşdirilməsi zərurəti meydana çıxıb. Aşqabadda hər iki aspekt üzrə konkret sənəd qəbul edilib. Gözləmək olar ki, təşkilata daxil olan dövlətlər bu istiqamətdə addımlarını atacaqlar.

Təbii ki, Aşqabad sammitində aktual olan məsələlərdən biri kimi nəqliyyat-tranzit imkanlarının genişləndirilməsini vurğulamaq lazımdır. Görünür, təşkilata üzv olan dövlətlər bir sıra beynəlxalq layihələrdə daha fəal mövqe tutmaqda qərarlıdırlar. O cümlədən "Bir kəmər, bir yol" beynəlxalq layihəsi coğrafi olaraq MDB ölkələri ilə sıx əlaqəlidir. Çindən başlayıb Avropaya gedən yol üzərində bir neçə MDB ölkəsi var. Çinin irəli sürdüyü layihədə MDB-yə üzv dövlətlərin müstəqil iştirak etdiyi məlumdur. Lakin onlar həm də MDB-nin üzvləri olduqlarından, obyektiv olaraq, təşkilat üzvü kimi də müəyyən fəaliyyətləri koordinasiya etməli və hüquqi aspektdə tənzimləməlidirlər.

Beləliklə, hökumət başçılarının Aşqabad sammitinin səmərəli olduğunu demək olar. Orada qəbul edilən sənədlər reallaşdırılsa, təşkilat daha güclü struktura və funksional imkanlara malik olar. Ancaq bununla yanaşı, indidən diqqət yetirilməli və prinsipial xarakter daşıyan məqamların da olduğunu unutmaq olmaz. Bu sırada MDB-yə üzv olan ölkələr arasında münaqişələrin mövcudluğu xüsusi qeyd edilməlidir. Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll edilmədən, iki ölkənin MDB üzvü kimi əməkdaşlığı mümkün deyildir. Azərbaycan Ermənistanı təcavüzkar siyasətinə görə bütün regional layihələrdən təcrid edib. Erməni ordusu işğal etdiyi Azərbaycan ərazilərini tərk etməyənə qədər bu vəziyyət davam edəcək. Bu səbəbdən qəbul edilən sənədlər nə qədər aktual və perspektivli olsa da, münaqişələr həll edilməyincə onların həyata keçməsi imkansızdır.

Buradan məntiqi bir nəticə əldə edilir: Aşqabad sammiti bir daha təsdiq etdi ki, MDB məkanında mövcud olan münaqişələr mütləq həll edilməlidir. Bu istiqamətdə təşkilat fəallığını xeyli artırmalıdır. Onun bütün proqramlarının gələcəyi münaqişələrin taleyi ilə əlaqəlidir. Həmin məsələyə dair Aşqabadda sənəd imzalanmasa da, yazılmamış qanun kimi aktual olduğu bir daha aydın oldu.

Newtimes.az


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
05.06.2020

Azərbaycanda daha 338 nəfər koronavirusa yoluxdu, 134 nəfər sağaldı, 4 nəfər öldü

05.06.2020

Rusiyada ötən gün 8726 nəfər koronavirusa yoluxub

05.06.2020

Xəzərin suyu Kür çayına qarışdı - İçməli su təminatında problem yarandı

05.06.2020

Milli Məclis 2019-cu il dövlət büdcəsinin icrasını ilk oxunuşda təsdiq etdi

05.06.2020

Təhsil Nazirliyi tədrisin dayandırılması barədə: Bir çoxları tarixləri dəyişik salırlar

05.06.2020

icaze.e-gov.az portalının fəaliyyəti yenidən aktivləşdirilib

05.06.2020

Abşeron Dairəvi dəmir yolu fəaliyyətini müvəqqəti dayandırır

05.06.2020

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ GEOSİYASİ İNKİŞAF STRATEGİYASI

05.06.2020

Azərbaycan neftinin bir barreli 40,41 dollara satılır

05.06.2020

Neftin qiyməti bahalaşır

05.06.2020

Mətbuat Şurası həftəsonu məhdudiyyətlərlə bağlı jurnalistlərə müraciət etdi

05.06.2020

Həsən Ruhani: İranlılar koronovirusla birlikdə yaşamağı öyrənməlidirlər

04.06.2020

 Sərnişindaşımaları tam dayandırılacaq

04.06.2020

BDU-da “Azərbaycan regionlarının inkişafının coğrafi məsələləri” mövzusunda gənc tədqiqatçıların Respublika virtual elmi konfransı keçirilib

04.06.2020

DSX: Keşikçidağda təxribat xarakterli hər hansı hadisə qeydə alınmayıb

04.06.2020

Sabah qısa iş günü olacaq

04.06.2020

Su təsərrüfatı və meliorasiya işçilərinə fəxri ad verildi - SƏRƏNCAM

04.06.2020

Baş Nazir koronavirusa yoluxma hallarının kəskin artması ilə bağlı əhaliyə müraciət etdi

04.06.2020

Qalmaqal: Berlini solçu ekstremistlər idarə edirmi?

04.06.2020

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI DÖVLƏT SƏRHƏD XİDMƏTİNİN və HƏRBİ PROKURORLUĞUNUN MƏTBUAT XİDMƏTLƏRİNİN BİRGƏ MƏLUMATI

04.06.2020

“Azeri Light”ın bir barreli 40,45 dollara satılır

04.06.2020

İyunun 4-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

04.06.2020

Londonda minlərlə insan küçələrə axışıb

04.06.2020

Azərbaycanda içməli suyun tərkibi 24 saat yoxlanılır - "Azərsu"

04.06.2020

DSX sərhəddə təxribat xarakterli hərəkətlərin törədiləcəyi barədə məlumatlar əldə edib

03.06.2020

Prezident İlham Əliyev: Biz güc toplayırıq, daha da güclü olmalıyıq və olacağıq

03.06.2020

Bakı, Sumqayıt, Gəncə şəhərlərində və Abşeron rayonunda küçəyə çıxmaq qadağasının tətbiq olunması gözlənilir

03.06.2020

 Mağazalar da bağlana bilər

03.06.2020

Azərbaycanda daha 325 nəfər koronavirusa yoluxdu, 101 nəfər sağaldı, 5 nəfər öldü

03.06.2020

Prezident İlham Əliyevin Ağcabədi rayonuna səfəri

03.06.2020

Prezident İlham Əliyev Ağdam rayonu ərazisində yerləşən “N” saylı hərbi hissədə olub

03.06.2020

Tərtərin Xoruzlu kəndində yeni ümumtəhsil məktəbi tikiləcək - SƏRƏNCAM

03.06.2020

Tərtər Olimpiya İdman Kompleksinin açılışı olub

03.06.2020

Prezident İlham Əliyev Tərtər rayonuna səfərə gəlib 

03.06.2020

Azərbaycandan bu il Həcc ziyarəti olmaya bilər

03.06.2020

Koronavirusa qarşı peyvənd uzunmüddətli immunitet yaradaca biləcəkmi?

03.06.2020

DİM həftə sonunda imtahan verəcək abituriyentlərə müraciət edib

03.06.2020

Türkiyə və Azərbaycan vətəndaşları üçün 90 günlük viza tələbi aradan qaldırıldı

03.06.2020

Bibiheybət yolu gələn həftə açılır

03.06.2020

Azərbaycan neftinin qiyməti 40 dolları ötüb

03.06.2020

Sabunçuda gözətçini qətlə yetirib 40 min manat oğurlayan dəstə tutuldu

02.06.2020

Bu yerlərdə maskadan istifadə edilməlidir - SİYAHI

02.06.2020

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edildi

02.06.2020

Azərbaycanda daha 273 nəfər koronavirusa yoluxdu, 56 nəfər sağaldı, 3 nəfər öldü

02.06.2020

Prezident İlham Əliyev uşaqlarla bağlı 2020-2030-cu illər üçün Strategiyanı təsdiq etdi

02.06.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

02.06.2020

Nazirlik: Azərbaycanın 34 rayonunda çəyirtkə qışlaqları qeydə alınır

02.06.2020

Tramp orduya təlimat verdi: "Bunlar daxili terror aktlarıdır"

02.06.2020

Mərkəzi Bankdan dollarla bağlı AÇIQLAMA

02.06.2020

Koronavirusdan ölənlərin sayı 371 mini keçdi - ÜST