Qlobal güclər: yeni münasibətlər mərhələsinə keçid

22:28 / 05.07.2019

Siyasi təhlilçilər dünyanın böyük gücləri olan ABŞ, Rusiya və Çin arasında münasibətlərdə dəyişikliklərin müşahidə edildiyindən yazırlar. Osakada "Böyük iyirmilər" (G20) qrupunun sammitində ifadə edilən fikirlərin işığında bu iddia maraqlı görünür. Orada Amerika, Rusiya və Çin rəhbərləri düşündürücü mesajlar veriblər. Onların sırasında V.Putinin liberalizm haqqında dedikləri daha çox əks-səda doğurub. D.Tramp da Çinlə ticarət müharibəsinin sona çata biləcəyi barədə fikir bildirib. O, ayrıca, Çin mallarına əlavə verginin tətbiq edilməyəcəyini bəyan edib. Türkiyə haqqında da ədalətli fikirlər ifadə edib. Amerika Prezidenti, faktiki olaraq, Vaşinqtonun Yaxın Şərqin bu böyük dövlətinə qarşı haqsız davrandığını və öz səhvini aradan qaldırmalı olduğunu ifadə edib. Bunlardan Vaşinqton administrasiyasının xarici siyasətdə müəyyən düzəlişlər etdiyi barədə fikir formalaşır. Onların prizmasından ABŞ-Rusiya və ABŞ-Çin münasibətlərinin dinamikasının geosiyasi konteksti maraq kəsb edir. Məsələnin bu aspekti üzərində geniş dayanmağa ehtiyac görürük.

Liberalizmin tənqidi: Putin dünyanı heyrətləndirdi

G20 ölkələrinin Osakada keçirilən sammiti göstərdi ki, dünyanın böyük geosiyasi gücləri arasında mübarizə yeni çalarlar alır. Bu, daha çox ABŞ, Rusiya və Çin arasında olan münasibətlərə aiddir. Bu ölkələrin rəhbərlərinin Yaponiyada apardıqları müzakirələrin məzmunundan ekspertlər belə bir nəticə hasil edirlər. Əlbəttə, qiymətləndirmələr fərqlidir. Ekspertlər bir sıra hallarda simpatiya və ya antipatiyalarını cilovlaya bilməyib, hansısa bir tərəfin xeyrinə fikir yürüdürlər. Ancaq bütövlükdə, qlobal miqyasda yeni qüvvələr nisbətinin formalaşmaqda olduğu aydın şəkildə görünməkdədir.

Ekspertlər daha çox V.Putinin Qərb liberalizmi ilə bağlı dediklərini analiz edirlər. Rusiya Prezidenti "The Financial Times" qəzetinə verdiyi müsahibədə artıq Qərb liberalizminin ideoloji konsept olaraq köhnəldiyini ifadə edib. Bunu bir sıra Rusiya ekspertləri "böyük aşağılama" kimi qiymətləndiriblər. Bütövlükdə isə, Rusiya Prezidentinin mediamüharibəni udmaqda olduğunu iddia edirlər (bax: Большое унижение от Путина: кажется, он выигрывает медиавойну / "Россия сегодня", 29 iyun 2019).

Doğrudan da, Qərb mətbuatı V.Putinin bu fikrinə geniş yer verməkdədir. Siyasətçilər də münasibət bildirirlər. Onların bir qismi həmin tezislə razılaşır, digərləri isə əksini söyləyirlər. V.Putinin D.Trampı liberalizmin böhranı fonunda "ağıllı siyasətçi" kimi xarakterizə etməsi xüsusi müzakirə mövzusuna çevrilib. Daha maraqlısı odur ki, Rusiyanın dövlət başçısı miqrantlara qarşı Avropa cəmiyyətlərində olan sərt mövqeni müdafiə edib. Konkret olaraq, V.Putin deyib ki, əgər miqrant qanunu pozursa, cəzasını almalıdır, ona niyə güzəşt olmalıdır?.

Belə görünür ki, V.Putinin müsahibədə ifadə etdiyi fikirlər xüsusi texnologiya ilə təbliğ edilir və bu zaman Qərb cəmiyyətinin ictimai rəyinə təsir etmək məqsədi güdülür. Aydın görünür ki, Rusiya Qərbin əsas ideoloji sistemini silkələyən fikirlər ifadə edib. Bunu SSRİ dağılandan sonra Qərbə qarşı aparılan ən güclü ideoloji həmlə hesab etmək olar. Çünki Avropada "soyuq müharibə"nin məhz liberal dəyərlər hesabına udulduğu fikri beyinlərə tam yerləşdirilib. Əgər bu məqamda hansısa şübhə yaranacaqsa, bu, dolayısı ilə SSRİ üzərində ideoloji qələbənin sadəcə miraj olduğu anlamına gəlir. Yəni reallıqda Qərb uduzub, özünü mənəvi uçuruma sürükləyir.

Bu fikri söyləməklə, əslində, V.Putin informasiya müharibəsində başqa bir cəbhə açır. Belə ki, o, D.Trampı tərifləyir. Qərbdə isə Amerika Prezidentini sağ populist olaraq qiymətləndirir və ona qarşı kəskin mübarizə aparmağa çalışırlar. Hesab edilir ki, sağ populizmin Avropada yayılmasına ilham verən məhz D.Trampdır. Avropalı analitiklərin qənaətlərinə görə, bu istiqamət Avropanı mənəvi və ideoloji aspektlərdə parçalayır, avropasentrizmi inkar edir ki, bu da, təbii olaraq, Avropada inteqrasiya prosesinə ciddi maneə törədir.

İndi V.Putinin fikirlərinə məhz bu kontekstdə nəzər salaq. Belə məlum olur ki, Rusiyanın dövlət başçısı D.Trampı ideoloji kontekstdə tərifləməklə Avropada müəyyən siyasi qüvvələrə mesaj verir, onları hazırkı Qərb siyasi elitasına qarşı daha geniş və qətiyyətli mübarizə aparmağa çağırır. Bu da, faktiki olaraq, Avropa İttifaqı daxilində siyasi-ideoloji mübarizəni qızışdırmaq deməkdir. Maraqlıdır ki, Avropa ekspertləri bu məqamı dəfələrlə vurğulayırlar, ancaq, görünür, qəbul edənlər azdır.

Oyun qaydaları: əməkdaşlıq, yoxsa gərginlik naminə?

Hər bir halda, Rusiya Prezidenti Qərb siyasi və ekspert dairələri üçün geniş müzakirə mövzusu ortaya atıb. Proseslər bu istiqamətdə davam etsə, irəlidə daha dərin çatlar meydana gələ bilər. Bunun Aİ üçün nə demək olduğunun izahına ehtiyac yoxdur. Deməli, ekspertlərin iddia etdiyi kimi, Rusiya informasiya müharibəsində son 25 ildə müşahidə edilməyən bir mərhələyə başlayır. İndi Kreml sosialist ideologiyasını məğlub edən ideoloji sistemin özünü çətin vəziyyətə salır. Maraqlıdır ki, bu prosesdə D.Tramp da Rusiya üçün müsbət rol oynamaqdadır. Və ya ola bilsin ki, sadəcə, belə bir görüntü vardır.

Rusiyanın ideoloji sferada atdığı bu addımın fonunda ABŞ-Rusiya və ABŞ-Çin münasibətlərinin geosiyasi dinamikası da maraq doğurur. Amerika Prezidenti rusiyalı həmkarını xeyli tərifləyib. Hətta ona "əla oğlandır" deyib. Lakin müzakirələrdə konkret razılıq barədə informasiya yox dərəcəsindədir. Məsələn, İranla əlaqədar Kreml öz mövqeyini müdafiə edir və Ağ Evə güzəştə getmək fikrində deyil. Nüvə silahları ilə bağlı imzalanmış üçüncü müqavilə ilə əlaqədar da hər hansı razılıq əldə edilməyib.

Osaka görüşündən öncə Qərb rəsmi dairələri ultimatum xarakterli fikir bildirmişdilər: Rusiya orta və qısamənzilli silahlarını məhv etməlidir, əks halda, cavabını alacaqdır. İndi isə aydın olur ki, tərəflər müzakirələri davam etdirməkdən başqa bir şeydə ortaq fikrə gəlməyiblər. Deməli, verilən vədlərə baxmayaraq, ABŞ-Rusiya münasibətləri müəyyən deformasiyaya uğrayıb. İndi onlar daha açıq formada mübarizə aparmağa hazırlaşırlar. Bunun daha çox geosiyasi və ideoloji müstəvidə özünü göstərəcəyini proqnozlaşdırmaq olar.

Moskvanın addımlarından aydın olur ki, o, daha açıq və qətiyyətli mövqe tutmaqda qərarlıdır. Artıq o, bütün istiqamətlərdə hücuma keçib. Deyilənlərin fonunda V.Putinin dünya KİV-lərində populyarlığının getdikcə artması maraqlı təsir bağışlayır. D.Trampın da xarakterini nəzərə alsaq, mübarizənin gərgin olacağını təxmin etmək mümkündür. Konkret desək, dünyanın müxtəlif regionlarında və qlobal ticarətdə ABŞ-Rusiya qarşıdurmasının daha da kəskinləşəcəyini proqnozlaşdırmaq mümkündür.

Amerika-Çin münasibətləri də kifayət qədər maraqlı ssenari üzrə dəyişir. D.Trampla S.Szinpinin Osaka görüşündən sonra ticarət müharibəsinin olmayacağı haqqında informasiyaların yayılması və üstəlik, Amerika Prezidentinin Şimali Koreya ərazisində Kim Çen Inla görüşməsi ekspertlər tərəfindən qlobal geosiyasətin ciddi məqamları kimi təqdim edilir. Bunu həm ABŞ-Çin münasibətlərində yeni dinamika, həm də bütövlükdə, ABŞ-ın dünya siyasətinə təsirinin yeni məzmun kəsb etməsi kimi qiymətləndirirlər. Görünür, Vaşinqton intriqalardan çox, qarşı tərəfi ələ almaqla nüfuzunu artırmaq istəyir. Bu baxımdan, Pekinlə ticari problemləri yoluna qoya bilsə, Amerika kifayət qədər şans əldə etmiş olar. Təbii ki, Çin də böyük bir çətinlikdən yaxa qurtarmış olar.

Ancaq bunlar daha çox ehtimallardır. Reallıqda nələrin olacağını zaman göstərəcək. Bununla yanaşı, qüvvələr nisbətinin bu tərzdə dəyişməyə başlamasının nəticələri üzərində düşünmək olar. Deyək ki, bir sıra məsələlərdə həssaslıq nümayiş etdirən supergüclər Yaxın Şərqdə real barışın əldə edilməsi üçün konkret addımlar atmırlar. Əksinə, orada vəziyyəti daha da kəskinləşdirən proseslər özünü göstərməkdədir. Türkiyə Prezidentinin bununla bağlı təkliflərinə rəğmən, Vaşinqton və Moskva susur. Belə çıxır ki, ikili standartlar qalmaqdadır. Ümumilikdə, qlobal miqyasda qüvvələr nisbətinin hansı konfiqurasiyada dəyişməsinə baxmayaraq, dünya rahat nəfəs almaq məqamından uzaq görünür.

Bunun fonunda Osakada verilən bəyanatlar geosiyasi mübarizənin daha aktual məqamlar üzrə davam edəcəyi ehtimalını artırmış olur. O cümlədən müxtəlif regionlarda münaqişələrin həlli ilə bağlı təsirli addımların atılmasına inam azalır. Cənubi Qafqazda, Gürcüstanda baş verənlərin və Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqedə qalmasının fonunda geosiyasi risklərin azalmadığı qənaəti yaranır. Bu baxımdan, qlobal güclərin yeni səviyyədə mübarizəyə start verməsinin arxasında bu region üçün nələrin dayandığını proqnozlaşdırmaq asan deyil. Sülh, yoxsa müharibə? Barış, yaxud qarşıdurma? Bu suallara Cənubi Qafqazda cavab hələlik aydın deyil.

Newtimes.az


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
15.09.2019

Bakının erməni-bolşevik işğaldan azad edilməsinin 101-ci ildönümü tamam olur

15.09.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva İsmayıllı rayonunun İvanovka kəndindəki Mədəniyyət Sarayının əsaslı təmirdən sonra açılışında iştirak edib

14.09.2019

Prezident İlham Əliyev Latviya və Böyük Britaniyanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirlərinin etimadnamələrini qəbul edib

14.09.2019

Sabahın HAVA PROQNOZU açıqlandı

14.09.2019

“Azeri Light”ın bir barreli 63,74 dollara satılır

14.09.2019

Tovuzda keçmiş məhkəmə sədrinin qətli ilə bağlı məlumat

14.09.2019

Qorbaçovun “sarayı” satışa çıxarılıb

14.09.2019

DYP sürücülərə müraciət etdi: oktyabr ayının 1-dən...

14.09.2019

Vakant dövlət qulluğu vəzifələri üzrə müsahibədə 245 nəfər uğur qazanıb

14.09.2019

Xalq rəssamı Tahir Tahirov vəfat edib

14.09.2019

DİN: Ötən gün törədilmiş 17 cinayətin üstü “isti izlər”lə açılıb

14.09.2019

Neft yenidən ucuzlaşıb

14.09.2019

Qusarda ana və qızı itkin düşüb - Ailəsi onları axtarır

14.09.2019

Səbrimiz daşarsa... - Ərdoğandan SƏRT XƏBƏRDARLIQ

14.09.2019

Məhəmmədrəsul Məcidov peşəkar boksda ilk döyüşdə nakautla qələbə qazandı

14.09.2019

Sentyabrın 16-na dolların məzənnəsi

14.09.2019

Güləşçimiz dünya çempionatına erməni ilə start verəcək

14.09.2019

Tramp Boltonun yerinə yeni namizədlə görüşüb

14.09.2019

Naməlum ölümcül xəstəlik aşkar edildi – Artıq ilk qurban var

14.09.2019

Azərbaycan güləşçiləri dünya çempionatına qələbə ilə başlayıb

14.09.2019

"Qarabağ" - "Sevilya" matçına maraq olduqca böyükdür

14.09.2019

Cəbhədən son xəbər

14.09.2019

Bu günün havası

14.09.2019

Sabiq məhkəmə sədri güllələndi - Tovuzda

14.09.2019

Tacikistanda elmə məlum olmayan rəsədxana aşkar olunub

14.09.2019

N.Paşinyan onu da birmənalı şəkildə dərk etməlidir ki...

14.09.2019

Şirvanda 1 nəfər kanalizasiya quyusuna düşərək ölüb

14.09.2019

Roma papasının səfəri Yaponiya ilə Vatikan arasında münasibətləri daha da möhkəmləndirəcək

14.09.2019

Şəhriyar Məmmədyarov dünya kubokunun növbəti mərhələsində qələbə qazanıb

14.09.2019

Bakıda mağazadan 2 min manatlıq oğurluq edən şəxs tutulub

13.09.2019

Əli Həsənov Türkiyədən Azərbacana gələn nümayəndə heyətini qəbul edib - FOTOLAR

13.09.2019

Ölən və yaralananlar var

13.09.2019

Xəzərdə zəlzələ olub

13.09.2019

DYP yük avtomobillərinin sahiblərinə və sürücülərinə müraciət edib

13.09.2019

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

13.09.2019

Xalq artistinə vəzifə verildi

13.09.2019

Ermənistan ordusunun hərbi qulluqçusu intihar edib

13.09.2019

2020-ci il üzrə dövlət büdcəsinin gəlirləri 24 milyard 484 milyon manat proqnozlaşdırılır

13.09.2019

Mərkəzi Seçki Komissiyasının iclası keçirilib

13.09.2019

Minsk qrupu Dağlıq Qarabağda keçirilən qanunsuz "seçkilər"ə etirazını bildirməlidir - Komitə sədri

13.09.2019

Sentyabrın 16-da Azərbaycanda televiziya və radio kanallarının yayımı dayandırılacaq

13.09.2019

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini 8%-ə dək azaltdı

13.09.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Kürdəxanıda yeni yaradılan istirahət parkı ilə tanış olub

13.09.2019

Ölkəyə qanunsuz “iPhone” keçirmək üçün unikal addım

13.09.2019

Dərs ili ilə bağlı Bakı Avtovağzalı gücləndirilmiş iş rejiminə keçdi

13.09.2019

Xaçmazda vergi islahatları mövzusunda maarifləndirmə tədbiri keçirilib

13.09.2019

Bakının “Sabiha” restoranında iyrənc mənzərə

13.09.2019

Əhməd Davudoğlu AKP-dən istefa verib

13.09.2019

"Qarabağ" - "Sevilya" oyununun biletləri satışda

13.09.2019

Səhiyyə Nazirliyi Tovuzda baş verən qətllə bağlı məlumat yayıb