Qlobal güclər: yeni münasibətlər mərhələsinə keçid

22:28 / 05.07.2019

Siyasi təhlilçilər dünyanın böyük gücləri olan ABŞ, Rusiya və Çin arasında münasibətlərdə dəyişikliklərin müşahidə edildiyindən yazırlar. Osakada "Böyük iyirmilər" (G20) qrupunun sammitində ifadə edilən fikirlərin işığında bu iddia maraqlı görünür. Orada Amerika, Rusiya və Çin rəhbərləri düşündürücü mesajlar veriblər. Onların sırasında V.Putinin liberalizm haqqında dedikləri daha çox əks-səda doğurub. D.Tramp da Çinlə ticarət müharibəsinin sona çata biləcəyi barədə fikir bildirib. O, ayrıca, Çin mallarına əlavə verginin tətbiq edilməyəcəyini bəyan edib. Türkiyə haqqında da ədalətli fikirlər ifadə edib. Amerika Prezidenti, faktiki olaraq, Vaşinqtonun Yaxın Şərqin bu böyük dövlətinə qarşı haqsız davrandığını və öz səhvini aradan qaldırmalı olduğunu ifadə edib. Bunlardan Vaşinqton administrasiyasının xarici siyasətdə müəyyən düzəlişlər etdiyi barədə fikir formalaşır. Onların prizmasından ABŞ-Rusiya və ABŞ-Çin münasibətlərinin dinamikasının geosiyasi konteksti maraq kəsb edir. Məsələnin bu aspekti üzərində geniş dayanmağa ehtiyac görürük.

Liberalizmin tənqidi: Putin dünyanı heyrətləndirdi

G20 ölkələrinin Osakada keçirilən sammiti göstərdi ki, dünyanın böyük geosiyasi gücləri arasında mübarizə yeni çalarlar alır. Bu, daha çox ABŞ, Rusiya və Çin arasında olan münasibətlərə aiddir. Bu ölkələrin rəhbərlərinin Yaponiyada apardıqları müzakirələrin məzmunundan ekspertlər belə bir nəticə hasil edirlər. Əlbəttə, qiymətləndirmələr fərqlidir. Ekspertlər bir sıra hallarda simpatiya və ya antipatiyalarını cilovlaya bilməyib, hansısa bir tərəfin xeyrinə fikir yürüdürlər. Ancaq bütövlükdə, qlobal miqyasda yeni qüvvələr nisbətinin formalaşmaqda olduğu aydın şəkildə görünməkdədir.

Ekspertlər daha çox V.Putinin Qərb liberalizmi ilə bağlı dediklərini analiz edirlər. Rusiya Prezidenti "The Financial Times" qəzetinə verdiyi müsahibədə artıq Qərb liberalizminin ideoloji konsept olaraq köhnəldiyini ifadə edib. Bunu bir sıra Rusiya ekspertləri "böyük aşağılama" kimi qiymətləndiriblər. Bütövlükdə isə, Rusiya Prezidentinin mediamüharibəni udmaqda olduğunu iddia edirlər (bax: Большое унижение от Путина: кажется, он выигрывает медиавойну / "Россия сегодня", 29 iyun 2019).

Doğrudan da, Qərb mətbuatı V.Putinin bu fikrinə geniş yer verməkdədir. Siyasətçilər də münasibət bildirirlər. Onların bir qismi həmin tezislə razılaşır, digərləri isə əksini söyləyirlər. V.Putinin D.Trampı liberalizmin böhranı fonunda "ağıllı siyasətçi" kimi xarakterizə etməsi xüsusi müzakirə mövzusuna çevrilib. Daha maraqlısı odur ki, Rusiyanın dövlət başçısı miqrantlara qarşı Avropa cəmiyyətlərində olan sərt mövqeni müdafiə edib. Konkret olaraq, V.Putin deyib ki, əgər miqrant qanunu pozursa, cəzasını almalıdır, ona niyə güzəşt olmalıdır?.

Belə görünür ki, V.Putinin müsahibədə ifadə etdiyi fikirlər xüsusi texnologiya ilə təbliğ edilir və bu zaman Qərb cəmiyyətinin ictimai rəyinə təsir etmək məqsədi güdülür. Aydın görünür ki, Rusiya Qərbin əsas ideoloji sistemini silkələyən fikirlər ifadə edib. Bunu SSRİ dağılandan sonra Qərbə qarşı aparılan ən güclü ideoloji həmlə hesab etmək olar. Çünki Avropada "soyuq müharibə"nin məhz liberal dəyərlər hesabına udulduğu fikri beyinlərə tam yerləşdirilib. Əgər bu məqamda hansısa şübhə yaranacaqsa, bu, dolayısı ilə SSRİ üzərində ideoloji qələbənin sadəcə miraj olduğu anlamına gəlir. Yəni reallıqda Qərb uduzub, özünü mənəvi uçuruma sürükləyir.

Bu fikri söyləməklə, əslində, V.Putin informasiya müharibəsində başqa bir cəbhə açır. Belə ki, o, D.Trampı tərifləyir. Qərbdə isə Amerika Prezidentini sağ populist olaraq qiymətləndirir və ona qarşı kəskin mübarizə aparmağa çalışırlar. Hesab edilir ki, sağ populizmin Avropada yayılmasına ilham verən məhz D.Trampdır. Avropalı analitiklərin qənaətlərinə görə, bu istiqamət Avropanı mənəvi və ideoloji aspektlərdə parçalayır, avropasentrizmi inkar edir ki, bu da, təbii olaraq, Avropada inteqrasiya prosesinə ciddi maneə törədir.

İndi V.Putinin fikirlərinə məhz bu kontekstdə nəzər salaq. Belə məlum olur ki, Rusiyanın dövlət başçısı D.Trampı ideoloji kontekstdə tərifləməklə Avropada müəyyən siyasi qüvvələrə mesaj verir, onları hazırkı Qərb siyasi elitasına qarşı daha geniş və qətiyyətli mübarizə aparmağa çağırır. Bu da, faktiki olaraq, Avropa İttifaqı daxilində siyasi-ideoloji mübarizəni qızışdırmaq deməkdir. Maraqlıdır ki, Avropa ekspertləri bu məqamı dəfələrlə vurğulayırlar, ancaq, görünür, qəbul edənlər azdır.

Oyun qaydaları: əməkdaşlıq, yoxsa gərginlik naminə?

Hər bir halda, Rusiya Prezidenti Qərb siyasi və ekspert dairələri üçün geniş müzakirə mövzusu ortaya atıb. Proseslər bu istiqamətdə davam etsə, irəlidə daha dərin çatlar meydana gələ bilər. Bunun Aİ üçün nə demək olduğunun izahına ehtiyac yoxdur. Deməli, ekspertlərin iddia etdiyi kimi, Rusiya informasiya müharibəsində son 25 ildə müşahidə edilməyən bir mərhələyə başlayır. İndi Kreml sosialist ideologiyasını məğlub edən ideoloji sistemin özünü çətin vəziyyətə salır. Maraqlıdır ki, bu prosesdə D.Tramp da Rusiya üçün müsbət rol oynamaqdadır. Və ya ola bilsin ki, sadəcə, belə bir görüntü vardır.

Rusiyanın ideoloji sferada atdığı bu addımın fonunda ABŞ-Rusiya və ABŞ-Çin münasibətlərinin geosiyasi dinamikası da maraq doğurur. Amerika Prezidenti rusiyalı həmkarını xeyli tərifləyib. Hətta ona "əla oğlandır" deyib. Lakin müzakirələrdə konkret razılıq barədə informasiya yox dərəcəsindədir. Məsələn, İranla əlaqədar Kreml öz mövqeyini müdafiə edir və Ağ Evə güzəştə getmək fikrində deyil. Nüvə silahları ilə bağlı imzalanmış üçüncü müqavilə ilə əlaqədar da hər hansı razılıq əldə edilməyib.

Osaka görüşündən öncə Qərb rəsmi dairələri ultimatum xarakterli fikir bildirmişdilər: Rusiya orta və qısamənzilli silahlarını məhv etməlidir, əks halda, cavabını alacaqdır. İndi isə aydın olur ki, tərəflər müzakirələri davam etdirməkdən başqa bir şeydə ortaq fikrə gəlməyiblər. Deməli, verilən vədlərə baxmayaraq, ABŞ-Rusiya münasibətləri müəyyən deformasiyaya uğrayıb. İndi onlar daha açıq formada mübarizə aparmağa hazırlaşırlar. Bunun daha çox geosiyasi və ideoloji müstəvidə özünü göstərəcəyini proqnozlaşdırmaq olar.

Moskvanın addımlarından aydın olur ki, o, daha açıq və qətiyyətli mövqe tutmaqda qərarlıdır. Artıq o, bütün istiqamətlərdə hücuma keçib. Deyilənlərin fonunda V.Putinin dünya KİV-lərində populyarlığının getdikcə artması maraqlı təsir bağışlayır. D.Trampın da xarakterini nəzərə alsaq, mübarizənin gərgin olacağını təxmin etmək mümkündür. Konkret desək, dünyanın müxtəlif regionlarında və qlobal ticarətdə ABŞ-Rusiya qarşıdurmasının daha da kəskinləşəcəyini proqnozlaşdırmaq mümkündür.

Amerika-Çin münasibətləri də kifayət qədər maraqlı ssenari üzrə dəyişir. D.Trampla S.Szinpinin Osaka görüşündən sonra ticarət müharibəsinin olmayacağı haqqında informasiyaların yayılması və üstəlik, Amerika Prezidentinin Şimali Koreya ərazisində Kim Çen Inla görüşməsi ekspertlər tərəfindən qlobal geosiyasətin ciddi məqamları kimi təqdim edilir. Bunu həm ABŞ-Çin münasibətlərində yeni dinamika, həm də bütövlükdə, ABŞ-ın dünya siyasətinə təsirinin yeni məzmun kəsb etməsi kimi qiymətləndirirlər. Görünür, Vaşinqton intriqalardan çox, qarşı tərəfi ələ almaqla nüfuzunu artırmaq istəyir. Bu baxımdan, Pekinlə ticari problemləri yoluna qoya bilsə, Amerika kifayət qədər şans əldə etmiş olar. Təbii ki, Çin də böyük bir çətinlikdən yaxa qurtarmış olar.

Ancaq bunlar daha çox ehtimallardır. Reallıqda nələrin olacağını zaman göstərəcək. Bununla yanaşı, qüvvələr nisbətinin bu tərzdə dəyişməyə başlamasının nəticələri üzərində düşünmək olar. Deyək ki, bir sıra məsələlərdə həssaslıq nümayiş etdirən supergüclər Yaxın Şərqdə real barışın əldə edilməsi üçün konkret addımlar atmırlar. Əksinə, orada vəziyyəti daha da kəskinləşdirən proseslər özünü göstərməkdədir. Türkiyə Prezidentinin bununla bağlı təkliflərinə rəğmən, Vaşinqton və Moskva susur. Belə çıxır ki, ikili standartlar qalmaqdadır. Ümumilikdə, qlobal miqyasda qüvvələr nisbətinin hansı konfiqurasiyada dəyişməsinə baxmayaraq, dünya rahat nəfəs almaq məqamından uzaq görünür.

Bunun fonunda Osakada verilən bəyanatlar geosiyasi mübarizənin daha aktual məqamlar üzrə davam edəcəyi ehtimalını artırmış olur. O cümlədən müxtəlif regionlarda münaqişələrin həlli ilə bağlı təsirli addımların atılmasına inam azalır. Cənubi Qafqazda, Gürcüstanda baş verənlərin və Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqedə qalmasının fonunda geosiyasi risklərin azalmadığı qənaəti yaranır. Bu baxımdan, qlobal güclərin yeni səviyyədə mübarizəyə start verməsinin arxasında bu region üçün nələrin dayandığını proqnozlaşdırmaq asan deyil. Sülh, yoxsa müharibə? Barış, yaxud qarşıdurma? Bu suallara Cənubi Qafqazda cavab hələlik aydın deyil.

Newtimes.az


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
17.07.2019

Bərdədə pendir sexində acınacaqlı görüntülər

17.07.2019

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan silahlı bölmələri mülki traktoru snayper atəşinə tutub, itki yoxdur

17.07.2019

Baş Prokurorluq: Məktəblinin vəfatı ilə əlaqədar istintaq tədbirləri davam etdirilir

17.07.2019

Yay Olimpiya Festivalı zamanı xüsusi avtobuslar ayrılacaq, bəzi marşrutların hərəkət sxemi müvəqqəti dəyişdiriləcək

17.07.2019

Bu ərazilərdə gecəyə qədər su olmayacaq

17.07.2019

Günəş şüaları infarkt yaranmasına səbəb olur. Ehtiyatlı olun!

17.07.2019

Alimlərdən İNANILMAZ ARAŞDIRMA - Beyini gücləndirən qida tapıldı

17.07.2019

"Qarabağ"ın oyununa nə qədər bilet satılıb?

17.07.2019

Marşall adalarında radiasiyanın səviyyəsi Çernobıl və Fukusimadan yüksəkdir

17.07.2019

Yay aylarında bu qidalara xüsusi diqqət edin

17.07.2019

DİN Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalı zamanı QADAĞALARI açıqladı

17.07.2019

Külli miqdarda dələduzluq edən şəxsə 8 il cəza verildi

17.07.2019

"Avroviziya"nın növbəti yeri Rotterdam və ya Maastrixt ola bilər

17.07.2019

Beynəlxalq maliyyə institutu manatda istiqraz buraxır - İLK DƏFƏ

17.07.2019

Heydər Əliyev Fondu ürək qüsurlu uşaqların əməliyyatına dəstək oldu

17.07.2019

Gürcüstandan Azərbaycana qanunsuz yolla siqaret və spirtli içki keçirilməsinin qarşısı alınıb

17.07.2019

Azərbaycanda mübahisələrin məhkəməyə qədər həlli ilə bağlı XİDMƏT HAQLARI müəyyən edildi

17.07.2019

"Meyvəli"də kütləvi zəhərlənmə olub

17.07.2019

API: ABŞ-ın neft ehtiyatları yenidən azalıb

17.07.2019

SOCAR istiqrazları üzrə növbəti ödəniş həyata keçirilib

17.07.2019

Azərbaycan, Rusiya, İran və Türkiyənin rabitə nazirləri Tehranda görüşəcək

17.07.2019

Sabah 39 dərəcə isti olacaq

17.07.2019

Gələn həftə yol polisi gücləndirilmiş iş rejmində çalışacaq

17.07.2019

Hərbi liseylərə qəbul imtahanının nəticələri açıqlanıb

17.07.2019

İxtisas seçimi edəcək abituriyentlərin nəzərinə! - Seçim zamanı nələrə diqqət yetirməli?

17.07.2019

Müharibə şəraitində mediamız

17.07.2019

Bakıda bu məktəbləri söküb yenidən tikiləcəklər 

17.07.2019

Azərbaycanda heyvan xəstəliklərinə nəzarətin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı yeni layihəyə başlanılır

17.07.2019

Rusiya Gürcüstana uçuş qadağasının ləğvini nəzərdən keçirəcək

17.07.2019

Qoruqların ərazilərini idarə etmək üçün yeni sistem yaradılacaq

17.07.2019

Bakıda qanunsuz heyvan kəsiminin qarşısının alınması məqsədilə reydlər keçirilib

17.07.2019

Xəzərin sahilboyu torpaqlarının 76 qanunsuz zəbti halı ilə bağlı DİN-ə müraciət olunub

17.07.2019

Şəkidəki bədbəxt hadisədə xəsarət alanların son durumu - Səhiyyə Nazirliyi

17.07.2019

ÇL-də birinci mərhələyə yekun vurulur

17.07.2019

Hərbi birlikdə təlim-metodiki toplantı keçirilib

17.07.2019

Azərbaycan nefti ucuzlaşıb

17.07.2019

Şəmkirdə yol qəzasında ölən və xəsarət alanların adları məlum oldu

17.07.2019

İbtidai sinif müəllimi olmaq istəyən daha 3280 namizəd imtahan verir

17.07.2019

Aİ Komissiyasında ilk qadın prezident

17.07.2019

Tramp S-400 məsələsinə görə Obamanı günahlandırdı

17.07.2019

Neft yenidən ucuzlaşıb

17.07.2019

“MeqaFon” Dağlıq Qarabağla bağlı yanlış informasiyaya görə daxili təhqiqat aparır

17.07.2019

Avroliqada üç vəsiqənin sahibi müəyyənləşdi

17.07.2019

Tramp Türkiyənin “S-400”ləri haqqında: Biz çətin vəziyyətdə qalmışıq

17.07.2019

Təmas xəttində nisbi sakitlik müşahidə olunub

17.07.2019

İyulun 17-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

17.07.2019

Çimərliklərdə 5 xarici vətəndaş xilas olunub

17.07.2019

Teymur Rəcəbov Riçard Rapportla heç-heçə edib

17.07.2019

Azərbaycanda qoruqlarla bağlı YENİ QAYDALAR təsdiqlənib

17.07.2019

“Google” casusluq iddialarına cavab verdi