Yenə də Seyid Əzim Şirvaninin maarifçilik  fəaliyyəti haqqında  bir neçə söz

09:25 / 30.10.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

1879-cu ildə Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının müsəlman şöbəsi açılanda orada dərs eyəcək azərbaycanlı müəllimlər axtarılmağa başlandı. Seminariyanın yeni şöbəsində oxuyacaq tələbələrə ana dili və şəriətdən iki müəllimin dərs deyəcəyi müəyyənləşdirildi. Onların biri sünniməzhəb tələbələrə, digəri isə şiəməzhəb tələbələrə dərs deməli idi. Bu məqsədlə görkəmli şərqşünas, 1851-ci ildə Sankt-Peterburq Universitetinin Şərq fakültəsini  bitirmiş - A.P.Berjenin rəhbərliyi ilə namizədlərin axtarışına başlanılır. Sünniməzhəb tələbələrə Zaqafqaziya  Əhli-Təsənni İdarəsinin katibi Hüseyn Əfəndi Qayıbovun namizədliyi irəli sürülür. H.Ə.Qayıbov A.P.Berjenin yaxşı tanıdığı qələm sahiblərindən biri idi. 1869-cu ildə Almaniyanın Leypsiq şəhərində A, P.Berjenin kitabı nəşr olunmuş, orada  müsəlman 

(Azərbaycan- N.N.) şairlərinin şeirləri toplanmışdı. M.F.Axundovun xahişi ilə bu şeirlərin toplanmasında Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinin katibi H. Ə. Qayıbov  böyük  xidmət  göstərmişdi.  Zaqafqaziyada təhsil sisteminə nəzarət işində əhəmiyyətli rol oynayan A.P.Berje birgə ədəbi-şərqşünaslıq işi sayəsində yaxından tanıdığı H. Ə. Qayıbovun  zəhmətini  onun  vəzifəsini artırmaqla qiymətləndirmişdi.  


Belə ki, A.P.Berjenin zəmanəti ilə H.Ə.Qayıbov asanlıqla Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasına 

Qafqaz Təhsil Dairəsinin popeçiteli K.P.Yanovskidən təyinat almışdı.

Seminariyanın şiəməzhəb tələbələrinə ana dili və şəriətdən dərs demək üçün iki namizədin 

sənədləri araşdırılır. Onlardan biri Zaqafqaziya Ruhani İdarəsinin üzvü  Əbdüssəlam Axundzadə, digəri isə Şamaxı şəhər məktəbinin ana dili və şəriət müəllimi 

Hacı Seyid Əzim Seyid Məhəmməd oğlu Şirvani idi.


Bu barədə Tiflisdə nəşr olunan “Ziya” qəzetinin 6 sentyabr 1879-cu il tarixli 

33-cü nömrəsində “ Seminariya barəsində “ ətraflı məlumat verilir:


 “Əhli-təsənni tərəfindən əqaidi-diniyyənin təlimi müsəlman müəllimlərinin bu halda Tiflisdə cənab müfti həzrətlərinin təhti-nəzarətində olan müsəlman məktəbininmüəllimi Qayıbova həvalə olunur. Və əhli-şiyə tərəfindən ancaq ehkam şəriyyəni təlim etməklik şeyxülislam həzrətlərinin təhti-nəzarəti alilərində olan məktəbmüəllimi  Axundzadəyə və ya ki, Şamaxı rus məktəbinin və Məclis 

Məktəbinin müsəlman müəllimi olan  Hacı Seyid Əzim Şirvaniyə həvalə olunacaqdır.Buməsələnin həlli Popeçitel İdarəsində (Qafqaz Təhsil İdarəsində-N.N.) həll olunacaqdır.Yuxarıda göstərilən məktəblərin əhvalatından bir növ xəbərdar olduğumuzdanzikr olunan müəllimləri təbrik və təhnit ( mübarəkdarlıq-N.N.)   zəminində acizanəmiz oldur ki,onlara etibar olunan darülmüəllimün mədrəsəsinin... pişrəftində sai(çalışan,səyli-N.N.) və cahid (cəhd edən -N.N. ) olalar”.


Müəllimlik müsabiqəsində iştirak etmək üçün S.Ə.Şirvani Tiflisə yola düşür. Lakin müsabiqədə dövrünün görkəmli din xadimi, hakim dairələrinə daha yaxın olan  Əbdüssəlam Axundzadəyə uduzub, geri qayıdır.  S.Ə.Şirvani Tiflisdən Şamaxıya qayıdarkən yolüstü Gəncədə Nizaminin məqbərəsini ziyarət edir. Nizaminin o zaman  baxımsızlıq  ucbatından  ürək ağrıdan uçuq-sökük məqbərəsi Seyid Əzimi narahat edir.  Seyid Əzim şeirə, sənətə göstərən bu biganəliyi öz halı ilə müqayisə edib,məşhur rübaisini söyləyir:  

 

Ey Şeyx Nizami, ey nizamı dağılan,

Ey Gəncədə izzü ehtişamı dağılan,

Olmuşmu səninlə mən kimi aləmdə

Beyti, evi, məktəbi, kəlamı dağılan?

 

S.Ə.Şirvani Şamaxıya qayıdır və əvvəlki kimi iki məktəbdə pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir.

 Zəmanəsinin dövri mətbuatında - Tiflisdə Azərbaycan dilində nəşr olunan “Ziya” qəzetinə 

yazılar yazır, başladığı təzkirə üçün yeni-yeni materiallar toplayır, ölkəşünaslıq materialları üzərində işləyir, Şamaxı ədəbi məclisininm   məşğələlərində maraqlı poeziya nümunələri ilə çıxış edir, məktəb yaşlı uşaqlar üçün nəsihətamiz əsərlər yazır, həm Azərbaycan, həm də fars dillərində yüksək poetik  dəyərli  mənzumnamələr   yaradır. 


Bu illərdə S.Ə.Şirvaninin beynəlxalq şeir müsabiqələrində fəal iştirakı da diqqəti cəlb edir. Müxtəlif vaxtlarda üç dəfə Türkiyənin maarif naziri olan Minif Paşanın Tiflisdə Azərbaycan  dilində çıxan “Ziyayi-Qafqasiyyə”  qəzetində  açdığı  “Ey bülbül”  adlı  Ezop  maneralı  şeir  müsabiqəsinə qoşulan Azərbaycan şairlərindən biri dəSeyid Əzim Şirvani olur. 

S.Ə.Şirvani zəmanəsinin bəyənilən işıqlı fikir adamlarından biri idi.Onun ayrı-ayrı  tarixi  şəxsiyyətlərə, şair və din xadimlərinə yazdığıqəsidələr hələ də öz ciddi elmi təhlilini  tapmamışdır.


S.Ə.Şirvani rəmzlər ustası idi. Onun rəmzlərini, adi söz içində dediyi sözləri başa düşmək, anlamaq üçün ədəbiyyatşünaslarımız hələ çox işləməlidirlər. Cəmiyyətdə S.Ə.Şirvaninin mövqeyini hamıya tanıtmaq üçün dövrün dini rəhbərləri səmərəli  işlər görürdülər. Onlar Seyid Əzimin maarifçilik fəaliyyətinin kölgədəqalmasına heç cür razı ola bilmirdilər.


 Zaqafqaziya şeyxülislamı Əhməd bəy Hüseynzadə, müftilər Əbdülhəmid Əfəndizadə 

və Hüseyn Əfəndi Qayıbov S.Ə.Şirvaniyəhəmişə qayğıkeşlik etmişlər. Məhz onların qayğısı 

nəticəsində 1886-cı ilin noyabr ayında Seyid Əzim Şirvaninin maarifçilik və müəllimlik 

fəaliyyətini dövlət  səviyyəsində qiymətləndirmək haqqında ciddi addımlar atıldı. 


Qafqaz Təhsil Dairəsi 27 dekabr 1886-cı il tarixində  11795 nömrəli məktubu ilə Zaqafqaziya Şiə İdarəsinin rəhbərliyinə müraciət edərək, Hacı Seyid Əzim Seyid Məhəmməd oğlu Şirvaniyə Stanislavski lenti üzərinə sancaqlanan “Za userdie”  (“Səylərinə görə”) gümüş medalı verilməsi barədə material hazırlayır.  Bakı- Dağıstan  Xalq  Məktəbləri  müdiriyyətinin adından da Qafqaz Təhsil Dairəsinin popeçiteli  K.P. Yanovskiyətəqdimat  məktubu göndərilir.


 Veriləcək gümüş medal barədə həm Zaqafqaziya Şiə İdarəsinin, həm də digər qurumların münasibəti öyrənilir. Heç kəs S.Ə.Şirvaniyə maarifçilik fəaliyyətinə görə “Za userdie”

 gümüş medalının  verilməsinə mane olacaq fikir söyləmir. 

Təəssüf ki, S.Ə.Şirvani Stanislavski lenti üzərindəki bu gümüş medalı 7 manat 50 qəpiklik poçt rüsumuna görə uzun müddət ala bilmir. 

Medal sahibinə çatdırılanda isə şairin ölümünə 10 gün qalırdı.

 


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
02.06.2020

Bu yerlərdə maskadan istifadə edilməlidir - SİYAHI

02.06.2020

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsində dəyişiklik edildi

02.06.2020

Azərbaycanda daha 273 nəfər koronavirusa yoluxdu, 56 nəfər sağaldı, 3 nəfər öldü

02.06.2020

Prezident İlham Əliyev uşaqlarla bağlı 2020-2030-cu illər üçün Strategiyanı təsdiq etdi

02.06.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

02.06.2020

Nazirlik: Azərbaycanın 34 rayonunda çəyirtkə qışlaqları qeydə alınır

02.06.2020

Tramp orduya təlimat verdi: "Bunlar daxili terror aktlarıdır"

02.06.2020

Mərkəzi Bankdan dollarla bağlı AÇIQLAMA

02.06.2020

Koronavirusdan ölənlərin sayı 371 mini keçdi - ÜST

02.06.2020

Azərbaycanda COVID-19-a yoluxma hallarının müəyyənləşdirilməsi məqsədilə aparılan testlərin sayı 300 mini ötüb

01.06.2020

Prezident İlham Əliyev: Biz sosial layihələrin heç birini ixtisara salmamışıq

01.06.2020

SALAM, SERGEY YESENİN! (II hissə)

01.06.2020

Azərbaycanda daha 168 nəfər koronavirusa yoluxdu, 80 nəfər sağaldı, 5 nəfər öldü

01.06.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

01.06.2020

Asiya İnkişaf Bankının təşəbbüsü ilə Prezident İlham Əliyevlə bu bankın rəhbərləri arasında videokonfrans keçirilib 

01.06.2020

Nikol Paşinyan koronavirus infeksiyasına yoluxub

01.06.2020

İmtahan iştirakçılarının hərarəti yoxlanılacaq

31.05.2020

Azərbaycanda daha 248 nəfər koronavirusa yoluxdu, 101 nəfər sağaldı, 2 nəfər öldü

31.05.2020

Müdafiə Nazirliyi: Silah gücü düşmənlə danışılacaq yeganə dildir

31.05.2020

Azərbaycana 90 günədək səfər edən Türkiyə vətəndaşları üçün viza ləğv olunub

31.05.2020

Həvəsləndirmə yerlərinin tətbiq olunduğu müəllim yerlərinin sayı açıqlandı

31.05.2020

Bu gündən Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminə dair məhdudiyyətlərin bir qismi aradan qaldırılıb

31.05.2020

Mayın 31-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

30.05.2020

Gənc riyaziyyatçılara çağırış - BDU-da Elmi Konfrans olacaq

30.05.2020

Azərbaycanda daha 257 nəfər koronavirusa yoluxdu, 202 nəfər sağaldı, 3 nəfər öldü

30.05.2020

Azərbaycan-Rusiya sərhədindəki sıxlıqla bağlı DGK açıqlama yaydı

30.05.2020

 SALAM, SERGEY YESENİN!

30.05.2020

Azərbaycan neftinin qiyməti 37 dolları ötüb

30.05.2020

Neftin qiyməti bahalaşır

30.05.2020

Vətəndaşların nəzərinə! Kafe və restoranlar bu qaydalar əsasında işləyəcək

29.05.2020

Azərbaycanda xüsusi karantin rejiminin müddəti uzadıldı

29.05.2020

Dövlət qurumlarında işçilərin say həddinin məhdudlaşdırılması ləğv olunur

29.05.2020

İyunun 15-dək uzadıldı

29.05.2020

Müştəri ilə təmasın minimuma endirilməsi məqsədilə ofisiantların çağırılması üçün onlayn idarəetmə sisteminin yaradılması vacibdir

29.05.2020

Cavanşir Feyziyev öz seçiciləri ilə görüşüb - Fotolar

29.05.2020

“Millət dininə, dilinə sahib çıxmalıdır...Torpağımızı, millətimizi sevməliyik”

29.05.2020

Ləğv prosesində olan bankların kreditorlarına yenidən müraciət edildi

29.05.2020

“Azeri Light”ın bir barreli 35,84 dollara satılır

29.05.2020

Dünyada COVID-19-dan sağalanların sayı 2,5 milyonu ötüb

28.05.2020

Prezident İlham Əliyev: Dağlıq Qarabağ probleminin həlli tarixi məsələdir və biz bu məsələni birdəfəlik və tam həll etməliyik

28.05.2020

Azərbaycanda daha 191 nəfər koronavirusa yoluxdu, 125 nəfər sağaldı, 2 nəfər vəfat etdi

28.05.2020

AİHM erməni “zinvor”un həyatına 15 min funt qiymət qoyub

28.05.2020

Rusiya portalı Paşinyanın babasına görə özünə bəraət qazandırmaq üçün göstərdiyi uğursuz cəhdlərdən yazır

28.05.2020

Sona Vəliyevanın miniatür şeirlər kitabı çap olunub

28.05.2020

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva məcburi köçkünlər üçün salınmış “Qobu Park-3” yaşayış kompleksinin açılışında iştirak ediblər

28.05.2020

“Azeri Light”ın bir barreli 35,13 dollara satılır

28.05.2020

Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin şərəfinə ucaldılmış abidəni ziyarət edib

28.05.2020

Birjalarda neftin qiyməti

28.05.2020

Azərbaycan Respublika Gününü qeyd edir

28.05.2020

Milli dövlətçilik tariximizin qürur mənbəyi: Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti