Məmməd Arazın Azərbaycan dünyası

14:46 / 22.04.2020

Səməd Vəkilov

Hüquqşünas, Hüquq mədəniyyəti jurnalının baş redaktoru

Millətin, xalqın tərbiyəsində, onun kultivasiya olunmasında ədəbiyyatın və şairin rolu danılmazdır. Dünyada özünəməxsusluğu bənzərsizliyi ilə tanınan türk millətinin formalaşmasında nəhəng fikir adamı olan Ziya Göyapla bərabər Mehmet Akif Ərsoyun da rolu danılmazdır. Məmməd Araz poeziyası təsir gücü M.A.Ərsoyla müqayisə edilə bilən səviyyədədir. M.Araz poeziyası müdriklik timsalı, vətənpərvərlik nümunəsidir.

Məmməd Arazın şeir çələnginin hər gülü Azərbaycan boyda bir dünyadır. "Azərbaycan dünyam mənim" - deyən şair dünyaya məhz Azərbaycan dünyasından baxır. Onun poetik dünyasının sərhədləri də məhz şimallı-cənublu bütöv Azərbaycanı mənəvi aurası ilə çulğalaşır:

Azərbaycan - qayalarda
bitən bir çiçək,
Azərbaycan - çiçəklərin içində qaya.
Mənim könlüm bu torpağı
vəsf eləyərək,
Azərbaycan dünyasından
baxar dünyaya.

M.Araz yaradıcılığının əsas qayəsini Azərbaycan idealına sədaqət təşkil edir. O, bütün yaradıcılığı boyu öz idealına sadiq qalır.
"Azərbaycan!" deyiləndə
ayağa dur ki,
Ana yurdun ürəyinə toxuna bilər. -

söyləyən şairin vətənə olan sevgisi kor-koranə sevgi deyil. O, öz idealını sevməklə bərabər onun naqisliklərini poetik dillə sərt şəkildə tənqid etməkdən çəkinmir. Şairin bu cəhəti onun özünəməxsusluğunu şərtləndirən əsas amilə çevrilir. M.Araz millətin bütün naqisliklərini sərt şəkildə tənqid etməklə onun milli fəlakətinin səbəblərini göstərir. Xalqı naqisliklərdən xilas etməyə onu islah etməyə çalışır. Onun yaradıcılığının əsas leytmotivini də məhz bu cəhət təşkil edir. M.Araz xalqı sevərək tənqid etmənin bir örnəyidir. O xalqı sevərək ürək ağrısı ilə tənqid edir, ancaq heç vaxt xalqa yuxarıdan aşağı baxmır.

 

Məmməd Araz milli laqeyidliyə qarşı üsyan edir

Səs ver mənim səsimə sən:

Sənə gələn, səndən ötən nəydi belə?
Səndən ötüb qardaşına dəydi belə?

Məmməd Araz yerliçiliyə qarşı üsyan edir
O zamanmı bitdi bizim dilimizin
"sənin", "mənim" qabarı da?
O zamanmı bitdi bizim dilimizin
"haralısan" damarı da?..


Məmməd Araz laqeydliyi milli fəlakətin bəlası hesab edir

Xalqa gələn bir qəzadan
Öz başını yana əydi.
O qəza bir topa dönüb
Səttarxanın tifaqına yaman dəydi,
Məndən ötdü!...
Məndən ötdü!..


Məmməd Araz şəxsi mənini milli mənindən uca tutanlara etraz edir
"Mən-mən" dedi bir ölkədə nə qədər xan.
Onlar "mən-mən" deyən yerdə
Sən olmadın, Azərbaycan!


Səndən ötən mənə dəydi,
Məndən ötən sənə dəydi.
Səndən, məndən ötən zərbə
Vətən, Vətən, sənə dəydi...

 

Məmməd Araz yaradıcılığının məhsuldar dövrü sovet dövrünü əhatə edir. M.Araz poetik fikrinin orijinallığı və özünəməxsusluğu yeknəsəkliyin hökm sürdüyü sosialist cəmiyyəti tərəfindən qəbul edilə bilməzdi və qəbul edilmədi də. M.Araz ədəbi mühiti silkələyən birinci şeiri xalq şairi Səməd Vurğunun altmış illik yubileyinə həsr etdiyi "Səməd Vurğunla söhbət" adlanır. S.Vurğuna xüsusi münasibət bəsləyən şair şeir rübabını dilləndirən, onu poyeziyaya gətirən S.Vurğun şeiriyyatına heyranlığını gizlətmir. M.Araz öz məqaləsində qeyd edir ki, o məhz S.Vurğunun "Yenə səni gördüm, Dilican dərəsi" şeirindən təsirlənərək poeziya aləminə gəlmişdir.

"Səməd Vurğunla söhbət" şeirindən sonra M.Araza qarşı təzyiqlər başladı. Nə idi bu şeirdə xoşa gəlməyən və o dövrlə səsləşməyən nəsnə. M.Araz bu şeirdə təkcə şairin şəxsiyyətinə hörmət və məhəbbəti ifadə etmir, eyni zamanda ədəbi mühitin bütün eybəcərliyini üzə çıxardır.

Diqqət etdin, əslində üzdə ədəbi mühitdə hər şeyin rəvan getdiyi fikri cəmiyyətə aşılandığı bir vaxta qəfildən məhz M.Araz poetik düşüncəsi ədəbi mühiti silkələyir, onun intriqaları və riyakarlığını üzə çıxarır. M.Araz böyük cəsarətlə bunu dilə gətirir.

 

Sənə məchul həqiqətdən sənə deyim:

Səndən sonra səni bir az silkələdik,

Çox aradıq, çox çevirdik, çox ələdik.

Böyüklərin faciəsi böyük olur.

Böyüklərin nöqsanları

Çiyinlərdən çətin enən bir yük olur.

Sağ olsaydın çox nidalı sətrini sən,

Çırpıb yerə, ayaqlardın.

 

M.Araz tənqid etmənin ən gözəl örnəyini yaradan şair adlandırsaq mübaliğəyə yol vermiş olmarıq. Bəli, M.Arazın sevərək, dəyərləndirərək tənqid etmə üslubu ədəbi tənqidə çox böyük tövhədir. M.Araz sevdiyi şairi tənqid edir, ancaq bu tənqiddə aşağılamaq xor görmək yoxdur. Amma xəbisləri qorxaqları isə onlara layiq şəkildə çox sərt formada tənqid edir.

 

Sən gəlmədin bu axşama, səsin gəldi,

Səsin əzəl qulağıma həzin gəldi,

Sonra bir az nəfəsinə qüvvət gəldi,

Çox xəbislər elə bildi Səməd gəldi:

Ön sırada titrədilər,

Ön sırada büdrədilər.

 

Bu şeirdən sonra "Qəribə mülahizələr" adlı məqalədə M.Araz ədəbi mühiti düzgün qiymətləndirməməkdə günahlandırıldı. Sonra M.Araza qarşı təzyiqlər, haqsızlıqlar davam etdi. M.Araz sərt şəkildə tənqid etdiyi xəbisliyin və laqeydliyin qurbanına çevrildi.

 

Məmməd Araz milli vətənpərvərlik poyeziyasının şah əsəridir. O vətəni sevməyin poetik ifadəsinin ən yüksək bədii inikasını təcəssüm edən şairdir. Məmməd Araz və Azərbaycan adlı məmləkətlə münasibəti doğma ata oğul münasibətinə çevrilir.

Vətən mənə oğul desə, nə dərdim,

Mamır olub qayasında bitərdim.

deyən şair vətənin oğlu olmağı şəxsi və ictimai həyatın zirvəsi hesab edir.

Şair haqqında yazı yazarkən onun tədqiqatçılarını da xatırlayırlar adətən. M.Araz poyeziyasının ən gözəl tədqiqatçısı onun həyat yoldaşı Gülxanım Fətəli qızıdır desək yanılmarıq. O, illərlə xəstəhal şairin fiziki və mənəvi cəhətdən qayğısını çəkməklə bərabər onun fikirlərini də oxumağı bacarıb. Şairin fiziki baxımdan ifadə edə bilmədiyi nitqini M.Araz təfəkküründən duymaqla Azərbaycan poeziyası qarşısında böyük bir missiyanı həyata keçirmişdir.

Məmməd Araz dünyası Azərbaycan dünyasıdır. Məmməd Arazı sevmək Azərbaycanı sevməkdir.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
25.10.2020

Düşmənin atəş nöqtələri məhv edilib - MN (VİDEO)

25.10.2020

Ermənistanda əsgər çatışmazlığı: terrorçular, muzdlular, yaşlılardan sonra uşaqlar da döyüşlərə cəlb olunur

25.10.2020

Azərbaycanda COVID-19-a daha 946 yoluxma faktı qeydə alınıb, 228 nəfər sağalıb

25.10.2020

Prezidentin köməkçisi: Ermənistan ərazisindən Azərbaycana hərbi hücumlar BMT Nizamnaməsində təsbit edilmiş təcavüz aktıdır

25.10.2020

Azərbaycan Ordusu düşmənə qarşı yüksək dəqiqlikli silah növünü tətbiq edir - MN (VİDEO)

25.10.2020

Prezident: Bizim mövqeyimiz ondan ibarətdir ki, region ölkələri və bütün ölkələr münaqişədə birbaşa iştirakdan kənarda qalmalıdırlar

25.10.2020

MN xəbərdarlıq edir: Düşmənə hərbi sirr vermə! (FOTO)

25.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Trampın münaqişənin həlli ilə bağlı gördüyü işlər beynəlxalq münasibətlərə tam uyğundur

25.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Əgər müharibəyə mən başlamışamsa, niyə 17 il gözləyirdim

25.10.2020

Prezident: Vasitəçilər Dağlıq Qarabağa müstəqillik, yaxud muxtariyyət verilməsi ilə bağlı bizə heç bir plan təqdim etməyib

25.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Razılaşma beynəlxalq hüquqa əsaslanmalıdır

25.10.2020

Düşmən itkilər vərərk geri çəkilib

25.10.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı

25.10.2020

“Bayraktar” PUA-sının yaradıcısından Azərbaycana dəstək - FOTO

25.10.2020

Həbib Nurməhəmmədov üçüncü dəfə UFC çempionu titulunu qorudu

24.10.2020

Ermənilər müharibədə uşaqlardan da istifadə edirlər - VİDEO

24.10.2020

MN: Təslim olan erməni hərbi əsirlərin, mülki şəxslərin üçüncü dövlətlərə keçməsi üçün lazımi şərait yaradılacaq

24.10.2020

Düşmənin bölmələrimizə hücum cəhdinin qarşısı alınıb - MN

24.10.2020

Paşinyanın ardınca Mnatsakanyan da CNN-də özünü biabır etdi

24.10.2020

İşğal olunmuş ərazilərdəki dinc əhaliyə hərbi obyektlərdən uzaq durmaq tövsiyə edilir

24.10.2020

Artilleriya bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirməyə davam edir - VİDEO

24.10.2020

Şəhid olmuş hərbçilərin və müharibədən zərər çəkmiş şəxslərin kreditləri silinəcək

24.10.2020

Azərbaycan əsgəri beynəlxalq hüquqla müəyyən edilmiş normalar çərçivəsində davranır - Müdafiə Nazirliyi

24.10.2020

Düşmənin döyüş təyyarəsi məhv edilib

24.10.2020

Ermənistan Azərbaycan torpaqlarının qanunsuz işğalına son qoymalıdır - Türkiyə Müdafiə Nazirliyi

24.10.2020

Ermənistan ordusu Goranboyda yaşayış məntəqəsinə iki ədəd "Smerç" raketi atıb

24.10.2020

BMT-nin adındakı yanlışlığın mahiyyətinə mənfi təsiri - Vətən müharibəsi dərsi

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Türkiyə ilə münasibətlərimiz kimi, Gürcüstanla münasibətlərimiz də mehriban qonşuluğun yaxşı nümunəsi ola bilər

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Bizi hərbi avadanlıqla ən çox təchiz edən Türkiyə və İsrail deyil, Rusiyadır

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Ermənistan hökuməti başa düşməlidir ki, indi onlar diktə etmək vəziyyətində deyillər

24.10.2020

Qubadlı rayonu Ermənistan ərazisindən artilleriya atəşinə tutulur - Müdafiə Nazirliyi

24.10.2020

Düşmən yaşayış məntəqələrimizi raket atəşinə tutur

24.10.2020

Cəbhədə son vəziyyət: Əhəmiyyətli kommunikasiya xətləri nəzarətə götürülüb və vacib yüksəkliklər azad edilib

24.10.2020

Erməni işğalçıları Kəlbəcərdəki faydalı qazıntı yataqlarını istismar ediblər

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Türkiyə əsla münaqişəyə cəlb edilməyib

24.10.2020

Düşmən Goranboy-Naftalan istiqamətindəki ərazilərimizi atəşə tutur

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi hücumunun siyasi məqsədlərindən danışıb

23.10.2020

Azərbaycan PUA-ları Ermənistan ərazisi üzərində uçuşlar həyata keçirmir - MN

23.10.2020

Xocavənd və Füzuli istiqamətlərində düşmənin könüllü dəstələri məhv edilib

23.10.2020

Azərbaycan Ordusu Xankəndi və Xocavənd şəhərlərini atəşə tutmur - MN

23.10.2020

XİN Ceyhun Bayramovun ABŞ Dövlət katibi ilə görüşünə dair məlumat yaydı

23.10.2020

Bu ərazilərə giriş-çıxış dayandırılır - Nazirlər Kabineti

23.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan Ordusu Xocavəndin 2, Cəbrayılın 5, Zəngilanın 2 kəndini işğaldan azad edib

23.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Qubadlının Zilanlı, Kürd Mahrızlı, Muğanlı və Alaqurşaq kəndlərini işğaldan azad edilib

23.10.2020

Münaqişənin Ermənistanda deyil, Qarabağda getdiyi vaxt KTMT-nin köməyindən danışmaq düzgün deyil - Rusiya XİN

23.10.2020

Milli Qəhrəman Şükür Həmidovun adı Qubadlıda əbədiləşdiriləcək

23.10.2020

Prezident İlham Əliyev şəhid olmuş Milli Qəhrəman Şükür Həmidovun atası ilə telefonla danışıb

23.10.2020

Azərbaycan MN: Ermənistan ordusunun qüvvə və vasitələri darmadağın edilib

23.10.2020

İşğal ərazilərindəki qanunsuz fəaliyyət göstərənlərlə bağlı istintaq davam edir

23.10.2020

Ürəyin şeir yükü