Ermənistan iqtisadiyyatının dramı – Təhlil

15:00 / 26.11.2020

Azərbaycanın Ermənistana qarşı əks-hücum əməliyyatlarına başladığı sentyabrın 27-də 1 ABŞ dolları 485,26 Ermənistan dramına (AMD), noyabrın 10-da Qələbə günümüzdə isə 1 ABŞ dolları 494,76 Ermənistan dramına bərabər idi. Kəlbəcərin işğaldan tam azad olunduğu gündə isə Ermənistan Mərkəzi Bankının məlumatlarına əsasən, 1 ABŞ dolları 511,69 dram dəyərində olub.

Strategiya.az İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin baş analitiki Günay Quliyevanın Ermənistan iqtisadiyyatında baş verən proseslərlə bağlı şərhini təqdim edir.

Bir avronun məzənnəsi 609,06 dram, bir funt sterlinqə nisbətən 682,7 dram və bir rus rublunun məzənnəsi ölkədə 6,78 dram təşkil edib.

Müharibənin başladığı tarixdən 2 ay müddətində Ermənistan milli valyutası digər valyutalara nisbətdə 6-7 faiz dəyər itirib. İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinin 2 ay öncədən proqnozlaşdığı kimi, erməni dramının devalvasiyası başlayıb. Çünki drama etimad azalıb.

Ermənistanın xarici valyuta ehtiyatlarında da yüksək azalma müşahidə edilib ki, möhkəm valyuta ehtiyatları 2,27 milyard dollara qədər azalıb. Azalma 2019-cu ilin oktyabr ayı ilə bu ilin eyni ayının müqayisəsində 7,4 faiz olub. Cari ilin yanvar-oktyabr ayları ərzində ümumi azalma 19,9 faiz təşkil edib. Ermənistanın Mərkəzi Bankının qızıl və SDR (Special Drawing Rights) nəzərə alınmadan ümumi valyuta ehtiyatları 1,8 milyard dollara düşüb.

Təkcə bu ilin oktyabr ayında xarici valyutadakı aktivlər 5,3 faiz azalıb, SDR-nin Beynəlxalq Valyuta Fondundakı payı 0,3 faiz əhəmiyyətsiz dərəcədə artıb.

Ermənistan Milli Statistika Xidmətinin son məlumatlarına görə, sürətlə yayılan COVID-19 pandemiyası və Azərbaycanla 6 həftəlik müharibədən sonra bu ilin üçüncü rübündə ÜDM-də ötən illə müqayisədə 9,1 faiz, keçən ilin eyni dövrü müqayisədə isə 13,7 faiz daralma müşahidə olunub. Bu, 2009-cu ilin üçüncü rübündən bəri iqtisadi fəaliyyətdəki ən kəskin daralma idi. İqtisadi daralmadan ən çox təsirlənən sektorlar tikinti (-39,5 faiz, birinci rüblə müqayisədə -12,1 faiz), dövlət idarəetmə sektorları (-52,4 faiz, birinci rüblə müqayisədə -3,1 faiz), su təchizatı (-37,3 faiz, birinci rüblə müqayisədə -28,4 faiz), nəqliyyat və saxlama (-32,9 faiz, birinci rüblə müqayisədə -8,7 faiz), topdansatış və pərakəndə ticarət (-19,9 faiz, birinci rüblə müqayisədə 1 faiz) sektorlarıdır.

Ermənistan Mərkəzi Bankının məlumatlarına əsasən, bu ilin ikinci rübündə cari hesablar balansının mənfi saldosu 143,56 milyon dollar təşkil edib. Ermənistanın 1991-ci ildən bəri fasiləsiz davam edən cari əməliyyatlar balansındakı defisit xroniki xarakter daşıyır.

Ermənistan iqtisadiyyatında hökm sürən əkiz kəsirlər - büdcə kəsiri və cari əməliyyatlar hesabı üzrə kəsir də Ermənistan milli valyutasına təzyiq göstərən əsas amillərdəndir.

Digər tərəfdən turizm sektoru Ermənistanın ÜDM-in 11,8 faizini formalaşdırır və ölkə üzrə mövcud işçi qüvvəsinin 12,5 faizi məhz bu sektorda çalışır. Keçən illə müqayisədə Ermənistanın turizm sektorunun dövriyyəsi cari ilin 6 ayı ərzində 90 faizdən çox azalıb. Bu da öz növbəsində Ermənistana gətirilən xarici valyutaların kəskin surətdə azalmasına gətirib çıxarıb.

Ermənistandakı dövlət borcu, bu ilin ikinci rübündə 3,7 trilyon drama yüksəlib. Hökumətin 2020-ci il üçün dövlət büdcəsi layihəsində xarici borcun ümumi daxili məhsulun 49,5 faizinə enəcəyi proqnozlaşdırılmışdı. Lakin gözləntilərin əksinə xarici dövlət borcu daha da artaraq ÜDM-in 66,5 faizinə bərabər olub.

Ölkə iqtisadiyyatına vurulan digər zərbə birbaşa xarici investisiyalarla (BXİ) bağlıdır ki, 2020-ci il Dünya İnvestisiya hesabatına əsasən, Ermənistan iqtisadiyyatına 2019-cu ildə qoyulan xarici sərmayə cəmi 254 milyon dollar olub. Müqayisə üçün bildirək ki, bu, Azərbaycana qoyulan sərmayədən 6 dəfəyədək aşağıdır. Müharibənin də Ermənistanın investisiya mühitinə mənfi təsiri qaçılmazdır, növbəti ildə də uzunmüddətli azalma davam edə bilər. 2019-cu ildə yerli birbaşa investisiya axınları cəmi 99 milyon dollar (2018-ci ildə 230 milyon dollar, 2017-ci ildə 193 milyon dollar) olub. Yerli investisiyaların da həcmində kəskin azalma müşahidə edilir.

Milli valyutanın dəyərinin dəyişməsi struktur və mövcud iqtisadi gözləntilərə əsaslanır. Hazırda Ermənistan iqtisadiyyatında milli valyutanın sürətlə dəyərdən düşməsi hər 2 amili özündə birləşdirir. Hərbi, siyasi və iqtisadi qeyri-sabitlik əhalinin əhval ruhiyyəsinə mənfi təsir göstərib və alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsinə səbəb olub. Digər tərəfdən əhalinin iqtisadiyyatın mənfi ssenarilərinə hazırlaşması, iqtisadi reallıqlara qarşı sığortalanma arzusu əldəki mövcud milli valyutanı da xarici valyutalara dəyişməyə, milli valyutalarda olan depozitlərini geri götürməyə və ya mövcud depozitlərini xarici valyutaya konvertasiya etməyə sövq edir. Bu da milli valyutanın sosial təzyiq nəticəsində dəyərsizləşməsini daha da sürətləndirir.

Valyutanın devalvasiyası özü ilə bərabər digər mənfi sosial-iqtisadi nəticələrə də səbəb olacaq. Dolların dəyərinin Ermənistan dramına nisbətən bahalaşması domino effekti ilə istehlak mallarının qiymətinin də artmasına şərait yaradacaq. Bu qısa müddətdə idxaldan asılı Ermənistanın istehlak bazarında inflyasiyaya və əhalinin həm yerli həm xarici məhsullarda alıcılıq qabiliyyətinin kəskin düşməsinə səbəb olacaq. Ermənistanda cari ilin yanvar-oktyabr aylarında daxili ticarət 2,3 trilyon dram səviyyəsinə düşüb (bir əvvəlki ilə nisbətən 12,5 faiz azalma), əvvəlki aya nisbətən isə bu göstərici 13,4 faiz azalıb.

İnflyasiyanın qarşısını almaq üçün Ermənistan hökuməti valyuta bazarına intervensiya siyasətindən istifadə edə bilər ki, bu da öz növbəsində Mərkəzi Bankın rezervlərinin azalmasını şərtləndirəcək.

Valyuta bazarında və ümumən Ermənistan iqtisadiyyatında baş verən proseslər daha böyük katastrofik nəticələrə, işsizliyin, yoxsulluğun kəskin surətdə artmasına, qiymətlərin sürətlə qalxmasına, kiçik biznesdə nağd pul çatışmamazlığına və sonda büdcə proqnozlarının yerinə yetirilə bilməməsinə gətirib çıxara bilər. Bu, milli valyuta ilə bərabər Ermənistan iqtisadiyyatının dramatik sonu ola bilər.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
15.01.2021

Azərbaycanda 494 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 349 nəfər yoluxub, 12 nəfər vəfat edib

15.01.2021

Prezident İlham Əliyev: Böyük qayıdış başlayır, bütün işlərə start verildi

15.01.2021

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Cıdır düzündə olublar (FOTO)

15.01.2021

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şuşa məscidini ziyarət ediblər (FOTO)

15.01.2021

Prezident İlham Əliyev Füzuli rayonunda Füzuli-Şuşa yolunun və hava limanının təməlini qoyub, Şuşa şəhərində səfərdə olub

15.01.2021

Hirkan Milli Parkında yanğının söndürülməsinə təyyarə cəlb olunub

15.01.2021

Prezident İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Şuşa şəhərinə səfər ediblər - VİDEO

15.01.2021

Ceyhun Bayramov Pakistanın Baş naziri ilə görüşüb

14.01.2021

XİN: Ermənistanın dövlət rəsmilərinin Azərbaycanın ərazilərinə qanunsuz səfərləri qəbuledilməzdir

14.01.2021

Azərbaycanda 1159 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 380 nəfər yoluxub, 14 nəfər vəfat edib

14.01.2021

Dəymiş ziyanın məbləği məlum oldu - - RƏSMİ AÇIQLAMA

14.01.2021

Qobustanda vulkan püskürüb

14.01.2021

Mövlud Çavuşoğlu: Ermənistan macəralardan uzaq olmalıdır

14.01.2021

Azərbaycanın xarici işlər naziri Pakistan Prezidenti ilə görüşüb

14.01.2021

Vüqar Səfərli həbs edilib

14.01.2021

Suqovuşanda düşmənin atıb qaçdığı silah-sursat aşkar edilərək götürülüb

14.01.2021

Fransa Güləş Federasiyası Azərbaycan Güləş Federasiyasından üzr istəyib

14.01.2021

Polis əməliyyat keçirib, tutulanlar var

14.01.2021

Şuşada hərbçilərin qəzaya düşməsi ilə bağlı cinayət işi başlandı

14.01.2021

Səfərbərlikdən tərxis olunan şəxslərin qəbulu və müraciətlərinə baxılması üzrə komissiyada növbəti müraciətlərə baxılıb

14.01.2021

Azərbaycan neftinin bir barreli 56,57 dollara satılır

14.01.2021

Bu proseslərdən sonra koronavirus idarə ediləcək səviyyədə olacaq - Baş infeksionist

14.01.2021

Tərtərdə yol çəkən traktor minaya düşüb, sürücü yaralanıb

13.01.2021

Şah Mahmud Qureşi Azırbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunması münasibətilə təbriklərini çatdırıb 

13.01.2021

Azərbaycan, Pakistan və Türkiyə XİN rəhbərlərinin İslamabad bəyannaməsi qəbul edilib

13.01.2021

Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi Ermənistan XİN-in əsassız ittihamlarını rədd edib

13.01.2021

Azərbaycanda 1322 nəfər COVID-19-dan sağalıb, 474 nəfər yoluxub, 16 nəfər vəfat edib

13.01.2021

Prezident İlham Əliyev: Torpaqlarımızı işğal altında saxlayan ölkə Azərbaycan xalqının irsini məhv etmək istəyirdi

13.01.2021

Tərxis edilmiş şəxslərlə bağlı komissiya iki gündə 532 müraciətə baxıb 

13.01.2021

Şamaxı rayonunda zəlzələ olub

13.01.2021

Keçən il dövlət büdcəsinin gəlirlәri 24,6 milyard manat, xərclәri isə 26,4 milyard manat olub

13.01.2021

“Azeri Light” neftinin bir barreli 56,82 dollara satılır

13.01.2021

Azərbaycanda əhalinin sayı açıqlanıb

13.01.2021

Pandemiya ilə mübarizədə iştirak edən tibb və qeyri-tibb işçilərinə 20 milyon manat müddətli əlavə ödənilib

12.01.2021

Əhməd İsmayılov Medianın İnkişafı Agentliyinin İcraçı direktoru təyin edildi

12.01.2021

Media sahəsində islahatların dərinləşdirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

12.01.2021

Azərbaycanda koronavirus infeksiyasından 1276 nəfər sağalıb, 519 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb

12.01.2021

ICESCO-nun Baş direktoru: Bizim bu yerlərdə gördüyümüz mənzərə əsl faciədir

12.01.2021

İmişlidə bütün karxanaların fəaliyyətində pozuntular aşkarlanıb

12.01.2021

Fərid Şəfiyev: Torpaq iddialarından əl çəkməklə Ermənistan təcrid olunmasını başa çatdıra bilər

12.01.2021

ICESCO nümayəndə heyətinin azad edilmiş ərazilərə səfəri başlayıb

12.01.2021

FAO: son otuz ildə 420 milyon hektar meşə sahəsi itirilib

12.01.2021

Neft qiymətləri bahalaşıb

12.01.2021

“Azərenerji” Suqovuşandakı kiçik su elektrik stansiyalarının təmirinə başlayıb

12.01.2021

Şagirdlərin qış tətili olacaqmı? - Nazirlikdən açıqlama

12.01.2021

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin ikitərəfli görüşü olub 

11.01.2021

Azərbaycan Prezidenti: 10 noyabr tarixli birgə Bəyanat uğurla həyata keçirilir

11.01.2021

Prezident İlham Əliyev: Dağlıq Qarabağ münaqişəsi keçmişdə qalıb və biz gələcək barədə düşünməliyik

11.01.2021

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin, Ermənistan Respublikası baş nazirinin və Rusiya Federasiyası Prezidentinin bəyanatı

11.01.2021

Pakistan HHQ-nin nümayəndə heyəti Azərbaycanda işgüzar səfərdədir