Enerji və nəqliyyat layihələrinin regionda qlobal təhlükəsizliyə təsiri

14:17 / 15.03.2021

 

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın qüdrətini bütün dünyaya bir daha göstərmiş oldu. Əldə olunan zəfər ölkəmizi artıq qarşıdurma yox, əməkdaşlıq məkanına çevirdi. Tarixən starteji əhəmiyyətli xətlərin keçdiyi Cənubi Qafqaz regionu üçün yeni imkanlar yaranmağa başladı. Yeni layihələrin formalaşması öz təsdiqini 2020-ci il 10 noyabr tarixində Azərbaycan Prezidenti İ.Əliyev, Rusiya Prezidenti V.Putin və Ermənistan Baş Naziri N.Paşinyan tərəfindən imzalanmış üçlü bəyanatda əksini tapdı. Həmin bəyanatın 9-cu maddəsinə əsasən: “Bölgədəki bütün iqtisadi və nəqliyyat əlaqələri bərpa edilir. Ermənistan Respublikası vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hər iki istiqamətdə maneəsiz hərəkətinin təşkili məqsədilə Azərbaycan Respublikasının qərb rayonları və Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqəsinin təhlükəsizliyinə zəmanət verir. Nəqliyyat əlaqəsi üzrə nəzarəti Rusiyanın Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin sərhəd xidmətinin orqanları həyata keçirir. Tərəflərin razılığı əsasında Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Azərbaycanın qərb rayonlarını birləşdirən yeni nəqliyyat kommunikasiyalarının inşası təmin edilir”.

Bəyanatdan göründüyü kimi, Ermənistanın Mehri rayonundan keçərək Naxçıvan Muxtar Respublikasını Azərbaycanın digər rayonları ilə birləşdirəcək dəhliz Azərbaycan və regionun digər ölkələri üçün, o cümlədən regional nəqliyyat layihələri üçün əlverişli şərait yaradacaq. Bu dəhlizin əhəmiyyətinə gəldikdə, Azərbaycanı Naxçıvanla birləşdirən quru nəqliyyatı imkanı yaranır, Azərbaycan İran və Gürcüstan yollarına alternativ olaraq, Türkiyəyə birbaşa çıxış əldə edir. Müqayisə üçün, Naxçıvan dəhlizindən keçəcək yol Bakı-Tbilisi-Qars dəmiryolu xəttindən 340 km daha qısa olacaq. Bu da öz növbəsində nəqliyyat məsafəsini və xərcləri azaltmaqla yanaşı, Türkiyə-Azərbaycan arasında turzmi canlandıracaq, ikitərəfli və çoxtərəfli ticarət əlaqələrinin inkişafına zəmin yaradacaq.

Qurulacaq yeni infrastruktur və dəmir yol xətləri Rusiya tərəfindən də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Belə ki, Rusiyadan gələn qatarlar Naxçıvan dəhlizinə çataraq oradan asanlıqla İran, Emənistan və Türkiyəyə gedən xətlərə birləşdiriləcək.

Belə bir tranzit dəhlizin yaranması İranın iqtisadi maraqlarına da fayda verəcək. Regionda mövcud olacaq sabitlik İranın Cənubi Qafqazda reallaşacaq yeni layihələrdə iştirakını təmin edəcək.

Türkiyə Prezidenti R.T.Ərdoğanın da qeyd etdiyi kimi, əgər Ermənistan yeni formalaşacaq 6 ölkədən ibarət platformada (Azərbaycan, Ermənistan, İran, Gürcüstan, Rusiya və Türkiyə dövlətləri nəzərdə tutulur) iştirakı qəbul edərsə, regionda yaranmış yeni reallıqda özünə faydalı bir yer tuta bilər.Bununla da Ermənistan bütün regional fürsətlərdən yararlanmqala yanaşı, iqtisadi sabitliyə qovuşar  və Qərbdən asılılığı azala bilər.

Enerji təhlükəsizliyi məsələsinə gəldikdə isə, şübhəsiz ki, Azərbaycan regional və beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında aparıcı rola sahibdir. Uzun illərdir ölkəmiz Qərbin enerji təhlükəsizliyinin güclənməsinə dəstək verir. TANAP layihəsinin uğurla reallaşması buna nümunə ola bilər. Azərbaycanın və Türkiyənin sıx əməkdaşlığı, qardaşlıq və dostluq fəaliyyətləri bu strateji layihəni uğurla həyata keçirməkdədir. Heç kimə sirr deyil ki, Xəzərin enerji resurslarının dünya bazarlarına nəqli Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan əməkdaşlığın, faydalı iş əmsalının, iqtisadi inkişaf dinamikasının göstəricisidir. Azərbaycanın enerji strategiyası regionda sabitliyin möhkəmləndirilməsi və qonşu dövlətlərlə münasibətlərinin daha da inkişaf etdirməsinə müsbət təsir göstərir. 21 yanvar 2021-ci il tarixində Aşqabad şəhərində “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkmənistan Hökuməti arasında Xəzər dənizində “Dostluq” yatağının karbohidrogen resurslarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və mənimsənilməsi haqqında Anlaşma Memorandumu” imzalandı və bununla bağlı Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Türkmənistan Prezidenti Qurbanqulu Berdiməhəmmədov arasında videokonfrans formatında görüş keçirildi. İmzalanmış saziş regionun inkişafına müsbət təsir göstərəcək mühüm beynəlxalq sənəddir. Azərbaycan və Türkmənistan ilk dəfə olaraq Xəzər dənizindəki yatağın mənimsənilməsi üzrə birgə işə başlayır və bu yataq ölkələrimizi və xalqlarımızı daha da yaxınlaşdıracaq. Qeyd etmək lazımdır ki, Türkmənistanın təbii qaz ehtiyatları ümumdünya ehtiyatlarının 3,8 %-nı təşkil edir və bu göstərici ilə Türkmənistan dünyada Rusiya, İran, Qətər, ABŞ, Səudiyyə Ərəbistanından sonra altıncı yeri tutur. Türkmənistan Azərbaycanın vasitəsilə əsas istehlak bazarı olan Avropaya çıxış imkanı əldə edir. Bu isə neft və qaz ixracatçısı olan Azərbaycanın həm də tranzit ölkə kimi əhəmiyyətini daha da artıracaq.

Ümumiyyətlə, belə dəhlizlərin yaranması və enerji layihələrinin həyata keçirilməsində əsas məqsəd ölkələrin öz iqtisadi risklərini, xüsusilə lojistika, nəqliyyat məsələlərində risklərini minimuma endirməkdir. Bütün əldə olunan yeni razılışmalar, imzalanan müqavilələr Azərbaycanın regionda sabitliyə indekslənmiş siyasətinə, enerji və nəqliyyat layihələrinin regionda qlobal təhlükəsizliyə öz töhfəsini verir.

Hüseyn Hüseynli

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru,

BDU-nun Tarix fakültəsinin müəllimi

 


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
21.04.2021

Hacıqabulda yeni məktəb tikintisi ilə bağlı 1,5 milyon manat ayrıldı - SƏRƏNCAM

21.04.2021

Nikol Paşinyan etiraz aksiyası səbəbindən Mehri şəhərini tərk edib

21.04.2021

Sabah 9 minə yaxın şagird buraxılış imtahanı verəcək

21.04.2021

Evini tərK edən daha 9 aktiv koronavirus xəstəsi saxlanıldı

21.04.2021

Azərbaycan XİN Ermənistanın iddialarına cavab verib

20.04.2021

Azərbaycan Prezidenti: Azad edilmiş ərazilərin elektrik təchizatı bu ilin sonuna qədər başa çatacaq

20.04.2021

İtkin düşən daha 2 hərbi qulluqçumuzun nəşi tapılaraq ailəsinə təhvil verilib

20.04.2021

Bu özəl lisey təhsil haqqında 1400 azn endirim etdi

20.04.2021

Zəngilanda Ermənistanla dövlət sərhə­dində yeni hərbi hissə fəaliyyətə başlayıb

20.04.2021

Prezident İlham Əliyev Hacıqabul-Muğan avtomobil yolunun yenidənqurmadan sonra istifadəyə verilməsi tədbirində iştirak edib

20.04.2021

Aprelin 29-da və ya 30-da buraxılış imtahanı verəcək şagirdlərin nəzərinə

20.04.2021

Aprelin 20-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

20.04.2021

Prezident Azərbaycanı informasiya savaşında da qələbəyə aparır

19.04.2021

Ramazan bayramı ilə əlaqədar iş günlərinə və karantin rejiminə dəyişiklik edildi

19.04.2021

Heydər Əliyev Mükafatı Komissiyasının tərkibində dəyişiklik edilib - Sərəncam

19.04.2021

“Ağıllı şəhər” və “Ağıllı kənd” konsepsiyası hazırlanacaq - İşçi qrup yaradıldı (SƏRƏNCAM)

19.04.2021

Göyçayda əməliyyat - Rüşvət alan vəzifəli şəxslər həbs edildi

19.04.2021

Ağcabədi-Xocavənd yolunda işlər yekunlaşmaq üzrədir

19.04.2021

Prezident İlham Əliyev yenidən qurulan “Hövsan” və “Maştağa” yarımstansiyalarının açılışını edib

19.04.2021

Aprelin 19-da xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

19.04.2021

Türkiyəli nazir: meşə yanğınları PUA-lar vasitəsilə izlənəcək

19.04.2021

ÜST: Dünyada koronavirusdan ölənlərin sayı 3 milyonu ötüb

18.04.2021

Azərbaycanda COVID-19-a qarşı peyvənd olunanların SAYI açıqlandı

18.04.2021

Azərbaycanda 2 144 nəfər COVID-19-a yoluxub, 33 nəfər vəfat edib

18.04.2021

Azərbaycan XİN 18 aprel - Beynəlxalq Abidələr və Tarixi Yerlər Günü ilə əlaqədar bəyanat yayıb

17.04.2021

Azərbaycanda 2148 nəfər COVID-19-a yoluxub, 30 nəfər vəfat edib

17.04.2021

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

17.04.2021

Kritik informasiya infrastrukturunun təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə bağlı Fərman imzalanıb

17.04.2021

Qəbulda qohumbazlıq, korrupsiya tüğyan edirdi - Məleykə Abbaszadə

17.04.2021

Azərbaycan neftinin bir barreli 66,28 dollara satılır

17.04.2021

DİM-də imtahan protokollarının və cavab vərəqlərinin emalına başlanılıb

16.04.2021

Paşinyanın söylədiyi heç bir fikir şərh olunmağa belə layiq deyil

16.04.2021

Bu gün növbəti buraxılış imtahanları keçiriləcək

16.04.2021

ÜST: Dünyada koronavirusa yoluxanların sayı son sutka ərzində 805 mindən çox artıb

15.04.2021

Azərbaycanda 2 317 nəfər COVID-19-a yoluxub, 36 nəfər vəfat edib

15.04.2021

ABŞ Rusiyaya yeni sanksiyalar tətbiq etdi

15.04.2021

“Zəfər yolu”nun inşası sürətlə davam etdirilir

15.04.2021

Azərbaycan neftinin qiyməti 66 dollara çatır

15.04.2021

Ötən gün evini tərk edən daha 17 koronavirus xəstəsi saxlanıldı

15.04.2021

Türkiyədə koronavirusdan ölənlərin sayı 35 minə yaxınlaşır

15.04.2021

Ukraynada azərbaycanlı alimin kitabı işıq üzü görüb

15.04.2021

Bu gün tam orta təhsil səviyyəsi üzrə buraxılış imtahanları keçirilir

15.04.2021

Rusiya Türkiyə ilə hava uçuşlarını məhdudlaşdırıb

14.04.2021

Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatıb

14.04.2021

Abituriyentlərin nəzərinə

14.04.2021

Azərbaycanda 2 293 nəfər COVID-19-a yoluxub, 31 nəfər vəfat edib

14.04.2021

Azərbaycan-Belarus sənədləri imzalanıb

14.04.2021

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan-Belarus münasibətləri hər hansı problemlərdən tamamilə uzaqdır

14.04.2021

“Azeri Light” neftinin qiyməti 63,5 dolları ötüb

14.04.2021

Umayra Tağıyeva: Hidrometeorologiya sahəsində texnoloji biliklərə malik olan gənc kadrlara ehtiyac var