“ZİYA” QƏZETİNİN YARANMA TARİXİ, yaxud bir hərf düşümünün yaratdığı yanlışlıq

09:41 / 17.10.2018

Aslan Xəlilov

Tarix üzrə fəlsəfə doktoru

"6 июля 2017 г. “ZİYA” QƏZETİNİN YARANMA TARİXİ, yaxud bir hərf düşümünün yaratdığı yanlışlıq

Hörmətli Nazim Nəsrəddinov! (Bəli-N.N.)

Mənim elektron poçtuma ünvanladığınız materialları alıb oxudum. Sizin "Ziya" qəzetinin nəşr tarixi ilə bağlı qaldırdığınız məsələ Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin bugünkü (5 iyul 2017-ci il) iclasında geniş müzakirə olundu. "Ziya" qəzetinin 2013-cü il transfoneliterasiya nəşri

(“Qanun” nəşriyyatı, Məsləhətçi və redaktoru Əflatun Amaşov, rəyçi və ön sözün müəllifi prof. Şamil Vəliyev, ərəb əlifbasından latın qrafikasına çevirəni Müştəba Əliyev)

faksimilesi ilə tutuşdurularaq nəzərdən keçirilmişdir. Məlum olmuşdur ki, kitabda “Ziya” qəzetinin 1-ci nömrəsindən (hicri-qəməri təqvimi ilə 4 məhərrəm 1297-ci il - miladi 6 dekabr 1879-cu il) 30-cu sayınadək (29 rəcəb 1297-ci il – miladi 26 iyun 1880-ci il) ardıcıl müasir əlifbaya çevrilərək nəşr edilmiş, kitaba geniş lüğət yazılmış, qəzetin dili və üslubu olduğu kimi saxlanılmışdır. Baxmayaraq ki, “Ziya” kitabı Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsinin yaranmasından (iyun 2014) bir il əvvəl işıq üzü görüb, ədalət naminə qeyd olunmalıdır ki, nəşrə böyük zəhmət çəkilib və

“Sizin transliterasiya etdirdiyiniz "Ziya" çox nöqsanlıdır” – deyilərək gözdən salınmasına lüzum yoxdur.

(Əstəğfürullah!
Mən heç vaxt o fikirdə olmamışam.Mən demişəm ki,tranliterasiya olunmuş "Ziya" kitabında qəzetin ilk 46 nömrəsi yoxdur və bu işlə məşğul olanlar "Ziya" qəzetinin ilk nömrəsi kimi onun 47-ci nömrəsini-ikinci sənəsinin 1-ci nömrəsini göstərirlər.
Bu, faktı xatırlatmaq nəşri gözdən salmaqdırmı? -N.N.)"

Mən “Ziya”nın hicri təqvimi ilə 4 məhərrəm 1297-ci il - miladi 6 dekabr 1879-cu il tarixli 1-ci nömrəsinin ilk səhifəsinin fotosunu diqqətinizə təqdim edirəm. Səhifənin yuxarı başında, sağdan birinci sözdə “əlif” hərfi düşdüyü üçün Müştəba Əliyev söz birləşməsini “Yekinci səne” yəni “birinci il” kimi oxumuşdur. Azərbaycanda “Ziya” qəzetinin tam dəsti olmadığını (?-N.N.) nəzərə alsaq bəzi mütəxəssislərin, o cümlədən prof. Ş.Vəliyevin, M.Əliyevin və b. “Ziya”nın hicri 4 məhərrəm 1297-ci il - miladi 6 dekabr 1879-cu il tarixli 1-ci nömrəsini qəzetin ilk sayı hesab etməsi təəccüblü görünməməlidir. 
(Deməli,mətbuat tarixini bilməmək də olar-N.N.) Amma həmin qəzetin 13 dekabr 1879-cu il 2-ci sayını nəzərdən keçirdikdə görürük ki, “Yekinci səne” kimi oxunan sözün əvvəlində “əlif” hərfi var və bu halda söz “ikinci sənə” yəni “ikinci il” kimi oxunur. Beləliklə bir hərf düşümü “Ziya” qəzetinin tarixini bir il geri atmış, ciddi yanlışlığa səbəb olmuşdur.

Nazim müəllim, sizin qeyd etdiyiniz kimi həqiqətən “Ziya” qəzeti 1879-cu ilin yanvar ayından nəşrə başlamış, həmin ilin dekabrın 6-dək 46 sayı üşıq üzü görmüşdür. 
Bu məqamda belə bir sual da meydana çıxır: Necə olub ki, 1879-cu ildə “Ziya” qəzetinin iki dəfə birinci nömrəsi çap olunub? Nəzərə almaq lazımdır ki, qəzetdə hicri-qəməri təqvimi əsas idi (Naşir və imtiyaz sahibi Səid Ünsizadə "Ziya"nı islam qəzeti hesab edirdi-N.N.) və nömrələr də bu təqvimə uyğun sıralanırdı. Qəzet fəaliyyətə 1296-cı ilin səfər ayında başlamış (səfər ayının 16-da-N.N.), zilhiccə ayının sonunda il başa çatmışdır. Məhərrəm ayının 1-dən isə 1297-ci il başlamışdır. Beləliklə “Ziya”nın hicri təqvimi ilə 4 məhərrəm 1297-ci il, yaxud miladi ilə 6 dekabr 1879-cu il tarixli 1-ci nömrəsi qəzetin nəşrinin ikinci ilinə aiddir.
“Ziya”nın ikinci ilinin 30 sayını nəşrə hazırlayan Müştəba Əliyevin mətbuat tariximiz üçün xidmətlərinin üzərinə kölgə salmadan (Allah Müştəba müəllimə rəhmət eləsin.O,tapdığı nömrələri çapa hazırlayıb-N.N.) qəzetin birinci ilində çap olunmuş 46 sayının transfoneliterasiya edilməsi məsələsi gündəmə gəlir.


Hörmətli Nazim müəllim. "Ziya" qəzetinin nəşr tarixi ilə bağlı səmərəli tədqiqatlarınıza görə təşəkkürlər (Cümlənin xəbəri yoxdur.Bəzən belə də olur.Mən də təşəkkürlərə görə dostumuza minnətdarlıq edirəm.-N.N.). 


Qəzetin birinci ilinin 46 sayını nəşrə hazırlamaq arzusunda olsanız Mətbuat tarixi və publisistika şöbəsi Sizinlə bu məsələni müzakirə etməyə hazırdır.

(Çox sağ olun.Bu,bir adamın işi deyil.Belə işlərdə-ərəb əliffbasından latın qrafikasına edilən transliterasiyada
ən azı 5-6 mütəxəssisin əlbir fəaliyyəti lüzumlu görünür-N.N.).

Bakı, 05.07.2017".

 



Strategiya.az

Xəbərlər
18.11.2018

Nuşirəvan Məhərrəmli: Sona Vəliyeva öz ərizəsi ilə MTRŞ üzvlüyündən çıxıb

17.11.2018

Tramp: Fətullah Gülənin ekstradisiyası məsələsi hələlik müzakirə olunmur

17.11.2018

Tərtərdə “Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqların I Regional Forumu keçirilib

17.11.2018

Direktor vəzifəsinə işə qəbul üzrə müsabiqənin imtahan mərhələsi başlayır

17.11.2018

Çeçenistanda naməlum qadın özünü partladıb

17.11.2018

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

17.11.2018

Jan-Lük Retser: Fransanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə və qüvvədə olan qaydalara riayət etməsi vacibdir

17.11.2018

Bakıda akrobatika gimnastikası üzrə Dünya Kubokunun açılış mərasimi keçirilib

17.11.2018

Azərbaycanda DƏHŞƏT: Ana doğduğu körpəsini öldürdü

17.11.2018

Palata Vergilər Departamentini yoxlayıb

17.11.2018

Bazar gününə HAVA PROQNOZU

17.11.2018

Fransa XİN: Rəsmi Paris özünü respublika elan etmiş Dağlıq Qarabağı tanımır

17.11.2018

Kürdəxanıda yolu keçən piyadanı maşın vurdu

17.11.2018

Heydər Əliyev Fondunun daha bir layihəsi – “Yeddi gözəl” sərgisi Moskvada açılır

17.11.2018

Məleykə Abbaszadə 11-ci sinif şagirdləri və valideynlərə müraciət etdi

17.11.2018

Bakının bu rayonu susuz qalacaq

17.11.2018

Kaliforniyada meşə yanğınları nəticəsində mindən çox insan itkin düşüb

17.11.2018

Rəsmi Bakı: Belə qərəzli addımlar Fransanın Minsk qrupunun həmsədri kimi üzərinə götürdüyü öhdəliklərlə bir araya sığmır 

17.11.2018

Polşadakı ermənilərdən təxribat: Azərbaycan diaspor təşkilatı hərəkətə keçdi

17.11.2018

Bakıda restoran yandı

17.11.2018

Sumqayıtda avtomobilləri qarət edən şəxslər saxlanılıb

17.11.2018

"Onlar status-kvonun qorunması üçün hər şeyi edirlər" - Hikmət Hacıyev

17.11.2018

Məhkum qardaşına narkotik keçirmək cəhdi baş tutmadı 

17.11.2018

Bakıda Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində qeyri-qanuni fəaliyyətlərlə bağlı beynəlxalq konfrans keçirilir

17.11.2018

“İmtahanlarda ciddi dəyişikliklər olacaq” - Məleykə Abbaszadə

17.11.2018

On ayda dövlət büdcəsinin gəlirləri 18196,9 milyon manat, xərcləri 17769,9 milyon manat olub

17.11.2018

On ayda Bakı–Tbilisi–Ceyhan kəməri ilə 28,2 milyon ton neft göndərilib

17.11.2018

Ölkədə bir gündə 117 cinayət baş verib

17.11.2018

Neftin qiyməti bahalaşır

17.11.2018

Pensiya təyinatı və vergi ilə bağlı köklü dəyişikliklər olacaq - VİDEO

17.11.2018

Jan-Fransua Mansel: Saakyanın Fransaya səfəri qəbuledilməzdir

17.11.2018

Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəsi 30 dəfə pozub

17.11.2018

Şimali Koreya ABŞ vətəndaşını deportasiya edib

17.11.2018

Bir kvadrat kilometrə düşən əhalinin sayı 115 nəfər olub

17.11.2018

Həftənin ən gözəl qolları - Video

17.11.2018

İstirahət planlaşdıranlar, hava proqnozunu oxuyun

17.11.2018

Noyabrın 19-na dolların məzənnəsi müəyyən olunub

17.11.2018

Türkiyədə 723 terrorçu təhlükəsizlik qüvvələrinə təslim olub

17.11.2018

Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günü qeyd olunur

17.11.2018

Türkiyəli ekspert: Parisin qeyri-adekvat siyasəti Fransanın ATƏT Minsk qrupunda iştirakını şübhə altına alır

17.11.2018

Millimiz Farer adalarına qarşı -Yenilənir

16.11.2018

Vergilər Nazirliyi kollegiyasının yeni tərkibi təsdiq edilib

16.11.2018

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın Dünya Bankının “Doing Business” hesabatında 25-ci yerdə qərarlaşması aparılan islahatların məntiqi nəticəsidir

16.11.2018

Nəcməddin Sadıkov: İlk dəfə qoşunların idarə olunmasında avtomatlaşdırılmış sistemlər tam həcmdə tətbiq olunub 

16.11.2018

“Yollarda qalmışıq” – “Lənətlənmiş” sürüşmə zonasının sakinləri – VİDEO

16.11.2018

Diabet nədir və ondan necə qorunmaq olar?

16.11.2018

“Barselona”dan Neymar açıqlaması: "Pulu seçib bizi tərk edən futbolçular..."

16.11.2018

Gürcüstan MSK prezident seçkilərinin birinci turunun son nəticələrini açıqlayıb

16.11.2018

Avropa bankları ABŞ-ın təhdidindən ehtiyat edərək xüsusi mexanizmə qoşulmurlar

16.11.2018

Mərkəzi Bank 350 milyon cəlb edir