XƏZƏR DƏNİZİNDƏKİ MÜBAHİSƏ “DOSTLUQLA” ARADAN QALXDI

22:28 / 21.01.2021

Əli Həsənov

Tarix elmləri doktoru, professor


Bu gün Azərbaycan və Türkmənistan arasında imzalanan Xəzər dənizində iki ölkənin dəniz sərhədlərində yerləşən, 1989-cu ildə Azərbaycan neftçiləri tərəfindən kəşf edilmiş neft-qaz yatağının birgə işlənməsi haqqında Memorandum ilə növbəti uzunmüddətli dövlətlərarası mübahisəyə son qoyuldu.
Məlum olduğu kimi, SSRİ-nin dağılmasından sonra Xəzər dənizimdəki milli sektorların sərhədlərinin müəyyən edilməsi ilə bağlı rəsmi Bakı ilə Aşqabad arasında ciddi fikir ayrılığı yaranmışdı ki, bu da onlar arasındakı ikitərəfli münasibətləri xeyli zəiflətmişdi. Əsas səbəb isə, Azərbaycan neftçilərinin dənizdə kəşf etdiyi neft-qaz yatağının mənsubiyyəti ilə bağlı idi. Azərbaycanlılar uzun müddət mövcud yatağı “Kəpəz” adlandıraraq Azərbaycana, qarşı tərəfsə 1992-ci ildən başlayaraq yatağa “Sərdar” adı verərək Türkmənistana məxsus olduğunu, Xəzərin türkmənlərə aid olan sektorunda yerləşdiyini israr edirdilər.
Beləliklə, iki dövlət arasında “sektorların sərhəddi və yataq mübahisəsi” adlı problem 30 ilə yaxın bir müddət idi ki, davam edirdi.
İki dost, qonşu və türkdilli ölkə arasında yaranmış “sektor sərhəddi və yataq mənsubiyyəti” mübahisəsi Xəzərin statusu ilə bağlı region ölkələri arasında keçirilən bütün sammitlərdə ciddi mübahisə doğuraraq, rəsmi Bakı ilə Aşqabad arasındakı tərəfdaşlıq əlaqələrini zəiflədirdi. Elə bu problemə görə də, Azərbaycan Rusiya və Qazaxıstan arasında Xəzərin sektor bölgüsü ilə bağlı razılaşdırılmış və imzalanmış ikitərəfli müqvilələri Aşqabad narazılıqla qarşılamışdı. Xəzərin hüquqi statusu müəyyənləşərkən də postsovet dövlətləri içərisində yalnız Azərbaycanla Türkmənistan öz aralarında bu istiqamətdə ümumi razılığa gələ bilməmişdilər.
Xəzəryanı ölkələrin 2018 -ci il avqust ayının 12-də Astana sammitində Xəzərin hüquqi statusu haqqında Birgə Konvensiya imzalanandan sonrakı dövtdə, bir neçə il idi ki, SOKAR rəsmiləri ilə Türkmənistanın aidiyyatı dövlət təşkilatları arasında Xəzər dənizində neft-qaz istehsalı sahəsində birgə iş haqqında müəyyən danışıqlar aparılırdı. Onlar Aşqabaddakı partnyorları ilə Xəzərdəki mübahisəli yatağın birgə istismar edilməsi məsələsini bəlli bir səviyyəyə qədər razılaşdıraraq, rəsmi dövlətlərarası müqavilə səviyyəsinə qaldıra bildilər. Budur, bu gün- 21 yanvar 2021-ci ildə Aşqabadda iki dövlətin Xarici İşlər nazirləri arasında bu haqda Birgə Memorandum imzalandı.
Əksər siyasətşünaslar bu sənədi Xəzər hövzəsi ölkələri arasında son 30 illik tarix çərçivəsində imzalanan ən mühüm dövlətlərarası memorandum kimi qiymətləndirirlər.
Birgə işlənəcək yatağa “Dostluq” adının verilməsi də iki ölkənin gələcək münasibətlərində çox önəmli bir yaxınlaşma və xoş perspektivlərdən xəbər verir.
Mümorandumdan da görümdüyü kimi, hər iki dövlət mövcud yatağı birgə işləyəcək, birgə istismar edəcək və gəriləri bərabər bölüşəcəklər. Sənəddə həm də yataqdan hasil ediləcək neft və qazın Azərbaycanın mövcud nəqliyyat-loqistik imkanlarından istifadə edərək, Türkiyəyə və Qərb bazarlarına çıxarılması nəzərdə tutulur.
“Bugünkü sənəd tarixi əhəmiyyət daşıyır, çünki Azərbaycan ilə Türkmənistan ilk dəfədir Xəzərdəki yatağın birgə istismarına başlayır. Bu da ölkələrimizi, xalqlarımızı bir-birinə daha da yaxınlaşdıracaq”. Bu fikirləri Prezident İlham Əliyev Azərbaycan ilə Türkmənistan hökumətləri arasında Xəzərdəki “Dostluq” yatağının karbohidrogen ehtiyatlarının birgə kəşfiyyatı, işlənməsi və istismarına dair Anlaşma Memorandumunun imzalanmasına həsr olunmuş videokonfransdakı çıxışında söyləyib. “Əminəm ki, ölkələrimiz arasında hər səviyyədə, ilk növbədə, prezidentlər səviyyəsində yaxından siyasi əməkdaşlıq olmasa, bugünkü sənəd imzalana bilməzdi,” - deyə, Azərbaycan Prezidenti çıxışında vurğulayıb.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
07.03.2021

Azərbaycanda koronavirusa yoluxma sayı 400-ü keçdi

07.03.2021

Paytaxtda güclü külək məktəbin dam örtüyünü uçurub

07.03.2021

Azərbaycanda peyvənd olunanların sayı 407 mini ötüb

07.03.2021

Azərbaycanın Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi ilə bütün ölkələrin COVİD-19 peyvəndi ilə təmin olunması barədə sənəd qəbul olunub - XİN

06.03.2021

“Oba” marketdə biabırçılıq (FOTOLAR)

06.03.2021

Qubadlıda DSX-nin Hərbi Xəstəxanası və Mühəndis-İstehkam Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb

06.03.2021

Azərbaycan nefti 69 dollardan baha satılır

06.03.2021

Azərbaycan qadınlarına fəxri adların verilməsi haqqında
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

06.03.2021

Prezident İlham Əliyev 8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü münasibətilə Azərbaycan qadınlarını təbrik edib

06.03.2021

“Brent” neftinin qiyməti 69 dolları ötüb

06.03.2021

Azərbaycandakı diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qubadlı və Laçın rayonlarına səfəri təşkil edilib

05.03.2021

Prezident İlham Əliyev: Yol çəkirik, asfalt bizim, çınqıl bizim, niyə biz xarici kredit götürməliyik?

05.03.2021

Yeni Azərbaycan Partiyasına sədr müavinləri təyin edildi

05.03.2021

Prezident İlham Əliyev: Ulu Öndərin müstəqilliklə bağlı birmənalı, qətiyyətli addımları xalq tərəfindən yüksək qiymətləndirilirdi

05.03.2021

YAP-ın Siyasi Şurası ləğv edilib

05.03.2021

Prezident İlham Əliyev YAP-ın qurultayında çıxış edib

05.03.2021

YAP-ın növbədənkənar qurultayı başlayır

04.03.2021

Türkiyə Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğana

04.03.2021

Prezident: Azərbaycan Avrasiyanın əsas və etibarlı nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən birinə çevrilib

04.03.2021

Əli Əsədovun sədrliyi ilə iclas keçirilib

04.03.2021

Hər mərkəz üzrə gündə təxminən 120 nəfərin peyvənd olunması nəzərdə tutulur

04.03.2021

Türkiyə dünya bazarlarına müdafiə sənayesi məhsullarının ixracını artırıb

04.03.2021

Son sutka ərzində koronavirusa yoluxanların sayı 348 mindən çox artıb

03.03.2021

General Nadim Raza: Azərbaycanın Zəfəri Pakistanda da eyni istəklə qeyd olundu

03.03.2021

Prezident İlham Əliyev: Pakistanla hərbi sahədə əməkdaşlığımız dünyada sülhün bərqərar olunmasına töhfə verəcək

03.03.2021

Koronavirus (COVID-19) infeksiyasına 319 yeni yoluxma faktı qeydə alınıb

03.03.2021

Bu məktəbdə ənənəvi dərslər bərpa olunur

03.03.2021

SİNQAPUR MÖCÜZƏSİ VƏ SİNQAPURUN "MİLLƏT ATASI"

03.03.2021

“Azeri Light” neftinin bir barreli 64,25 dollara satılır

03.03.2021

Pakistanın Baş qərargah rəisi Azərbaycanda səfərdədir

03.03.2021

İtaliya Parlamenti tərəfindən qəbul edilmiş qətnamədə Azərbaycanın minalanmış ərazilərinin xəritələrinin verilməsi tələb olunub

03.03.2021

Türkiyə və Fransa prezidentləri arasında telefon danışığı olub

02.03.2021

Müddətli həqiqi hərbi xidmət hərbi qulluqçularının ehtiyata buraxılması barədə sərəncam verildi

02.03.2021

Hərbi qulluqçuların maaşları artırıldı - RƏSMİ

02.03.2021

Azərbaycanda koronavirusa yoluxanların sayı 300-ü keçdi

02.03.2021

Ermənistanda siyasi böhranın yeni dalğası müşahidə olunur

02.03.2021

Şuşanın dağları: tədqiqatçı sorağında

02.03.2021

Bir ay ərzində “YAŞAT” fondu tərəfindən 23 qazi xaricə müalicəyə göndərilib

02.03.2021

Azərbaycan neftinin bir barreli 65,66 dollara satılır

02.03.2021

Paşinyan Ermənistanda növbədənkənar parlament seçkilərinin keçirilməsinə hazır olduğunu deyib

02.03.2021

İran və Azərbaycan arasında yeni körpünün təməli qoyulacaq - Səfir

02.03.2021

2 MART MÜZƏFFƏR KOMANDAN NURU PAŞANIN HAQQ DÜNYASINA QOVUŞDUĞU GÜNDÜR

01.03.2021

Valentina Matviyenko: Rusiya Ermənistanın Dağlıq Qarabağla bağlı üçtərəfli Bəyanata əməl etməsinə ümid edir

01.03.2021

Zakir Həsənov Belarusun səfiri ilə hərbi əməkdaşlığın inkişaf perspektivlərini müzakirə edib

01.03.2021

Fransanın sabiq prezidenti Nikola Sarkozi üç il həbs cəzasına məhkum olunub

01.03.2021

Baş Prokurorluq: “BMS AQRO” MMC-nin vəzifəli şəxsi barəsində cinayət işi məhkəməyə göndərilib

01.03.2021

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva “Suraxanı” gəmi-muzeyinin açılışında iştirak ediblər

01.03.2021

Qubadlıda postlar qurulub, təhlükəsizliyə nəzarət edilir - DİN

01.03.2021

Xocavənddə Ermənistan ordusunun atıb qaçdığı silah-sursat aşkarlandı

01.03.2021

Mədəniyyət naziri Türkiyədə səfərdədir