Sona Vəliyevanın Polşada nəşr olunan kitabı haqqında - Səlim Babullaoğlu və Anna Augustınyakın məqalələri

12:52 / 05.12.2018

Bu günlərdə Polşada, Vroslavın məşhur "ATUT" nəşriyyatında Sona Vəliyevanın "Dünya Tanrı biçimdədir" kitabı polyak dilində nəşr olunub. Tərcümələr Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzində hazırlanıb. Kitabın tərtibçisi Səlim Babullaoğlu, Anna Augustınyak, tərcüməçisi İlahə Kərimova, nəşriyyat redaktoru Maqdalena Kovalska, naşiri Vitold Podedvornıdır. Sona xanım Vəliyevanın Polşada nəşr olunan kitabı haqqında nəşrin tərtibçisi Səlim Babullaoğlunun və redaktoru - Anna Augustınyakın məqalələrini təqdim edirik.
 

Anna Augustınyak

Dərketmə anı

Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin məzunu, filologiya üzrə fəlsəfə  doktoru Sona Vəliyeva tanınmış Azərbaycan şairəsi və  Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü olmaqla yanaşı, eyni zamanda, bir çox ədəbi mükafatların - "Qızıl Kəlmə" və "Ali Media Mükafatı" kimi ödüllərin sahibidir.  O "İşığa gedən yol" romanı, "Ruhun yaddaşı",  "Azərbaycançılıq ədəbi-estetik təlim kimi" (Bakı-2002), "Hüseyn Cavid sənətinin qüdrəti" kimi nəsr və elmi-publisistik kitabların müəllifidir. Sona xanımın "Çəhrayı rəngli dünyam", "Arazbarı", "Zaman xəbərsiz ötdü", "Türkün gəlişi", "Dualar, sevgilər", "Dünya görüş yerimiz", "Dünya Tanrı biçimdədir" adlı şeir kitabları da işıq üzü görmüşdür.

Tərcüməçi İlahə Kərimovanın çevirməsində adıçəkilən sonuncu şeir kitabı ilə bu gün Sona Vəliyevanın şeirləri ilk dəfə polyak oxucusuna təqdim edilir.

Sona Vəliyeva bu kitabdakı  şeirlərində nədən bəhs edir? Əsasən insanın özünün özü ilə dayanmadan apardığı mübarizəsindən danışır və hər bir azərbaycanlı üçün indiki zamanda aktual olan tarixi sərf-nəzər edir, bunun vacibliyini diqqətə çatdırır. Çünki həm əski tarixi obrazlar, həm dahi şəxsiyyətlər, eləcə də bizim hər birimizin "sıravi insan olan"  ulu babalarımız - onları yalnız indi həssaslıqla hiss etdiyimiz zaman müasir kimliyə malik olurlar.

Şairənin fikrincə, həmin şəxslərə keçmişdən "qoparıb" nəzər salmaq, onların dövlətçi sədaqətindən nümunə götürərək əməllərinin eynisini etmək lazımdır. Yəni ideyalar, istedadlar və ideallar bütövlükdə xalqın işlərinə və çağdaş ehtiyaclarına tabe edilməlidir. Ona görə ki, xalqın, onun zəngin mədəniyyəti və dilinin eyni ruhda qorunub saxlanılması, islam mənəviyyatının mənsubiyyəti, bu ətrafdakı  mövzularla bağlı yeni  müzakirələr açılmalıdır, çünki həll olunmalı məsələlər vardır.

Sona Vəliyeva şeirlərində Allahla özü arasında dolaşır, dialoqlar aparır,  hikmətin yeni təriflərini axtarır, bizim üçün yeni  imkanlar yaradacaq və bu günümüzdə çox ehtiyac duyduğumuz  əxlaq məsələləri üzərində düşünür, fikir dairələri cızır. Onun fikrincə,  çağdaş və  yazıq bir  adam kimliyindən asılı olmayaraq, danışmağı bacararsa, ilahi bir qüvvə ilə, Tanrının özü ilə belə dialoq qurma, söhbət etmək səviyyəsinə yüksələrsə, o zaman o, bütün çoxmənalı, qəliz suallara və müasir dilemmalara cavab tapma şansı əldə etmiş olur.

"Dünya Tanrı biçimdədir" şeir kitabında bəzən o qədər  riqqətli, kədərli və təsirli kəlmələrə rast gəlirik ki, elə bil bu kəlmələri adi insan yazmayıb, sanki Tanrı özü diktə edib və buna görə də bəzən həmin kəlmələr, sanki ilahi bir missiya təsiri bağışlayır. Lakin müəllif qəhrəmanını gah qadın, gah kişi kimi təsvir edərək oxucuları, əslində, heç bir cinsiyyətə mənsub olmayan insanı çarəsizliyinin perspektivləri ilə qarşılaşdıraraq,  ilahi sublimasiyanı bir növ aradan qaldırır. Sonda isə bütün metafiziki, fiziki məsələlər çulğaşır, sonda ən əvvəl insan olmağımız, daha sonra isə  ilahi və milli kimliyə malik olmağımızın dərk etmə anı yaranır.

Səlim Babullaoğlu

Ağappaq işıqla

Deyirlər, bütün dövrlər tarix olmur, rus-sovet imperiyasının çöküşü ilə Azərbaycanın XX əsrdə ikinci dəfə müstəqillik əldə etməsi kimi böyük hadisələrin fonunda son 30 il Azərbaycan üçün büsbütün tarix olan bir dövr, Azərbaycan ədəbiyyatı üçün kəskin dəyişmələr dövrü kimi yadda qaldı. Qadağaların aradan qalxması açıq dünyanın bərabərhüquqlu üzvü olan Azərbaycan cəmiyyətində həm də sənəti baxımdan, xüsusən  də, yeni nəsillər arasında "hər şeyi - xüsusən ədəbi-bədii irsi inkar meyilləri" kimi müxtəlif reaksiyalar doğururdu. Amma daha əvvəl eyni tarixi dövrü yaşamış digər xalqların ədəbiyyat tarixlərindən bunun qaçılmaz olduğunu da bilir və bilirik ki, bu meyillərin təsiri ilə həm formal, həm məzmun baxımından yeni və maraqlı  milli ədəbi nümunələr yaranır və yaranmaqdadır.

Böyük polyak şairi Çeslav Miloşun  "poeziya - həm də tərəddüd etmək sənətidir"  kimi deyiminin yeridir.  Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında elə imzalar da oldu ki, onlar inkara yox, araşdırmaya, təqdirə, sərf-nəzər etməyə meyilləndilər. Çağdaş Azərbaycan ədəbi mühitinin tanınmış və istedadlı nümayəndəsi, şair, yazıçı Sona xanım Vəliyeva məhz üstünü "laqeydlik" və  "dəb tozu" örtmüş dəyərlərin, ədəbi-fəlsəfi platforma və üslubların tozunu almaq, onları yeni poetik nəfəslə aktuallaşdırmaq yolunu tutdu.

Azərbaycan klassiklərinin ideya və forma baxımında əldə etdiyi poetik irsi öz təcrübəsində təzələdi ki, bu gün onun şeirlərinin də polyak oxucusuna təqdim olunması, əlbəttə, təsadüf deyil.

Bu şeirlər həm şəxsi, həm milli və ictimai məsələlərə onları bir-birindən ayırmayaraq (!) öz orijinal münasibətini sərgiləyən şairin eyni zamanda bəzən tarix ilə, bəzən Yaradan və təbiət ilə dialoqu, mükaliməsidir. 

Müsahibələrinin birində Sona xanım deyir: "Ən böyük sevgi, vətənə, torpağa olan sevgidir. Bütün sevgilər ötür. Anaya, torpağa olan məhəbbət ötüb keçmir. Torpaq əldən gedəndə insan dünyasını itirir...".

Bu gün çox az şair vardır ki, Vətən sevgisini şəxsləşdirə bilir və bu hisslərin ifadəsində səmimi ola bilir - Sona xanım müasir Azərbaycan şairləri arasında bu yaradıcı keyfiyyəti ilə xüsusi yeri olan ədibdir.

İstedadlı tərcüməçi, son on ildə Azərbaycan ədəbiyyatının polyak dilinə tərcüməsi və təbliği işində ardıcıl fəaliyyət göstərən İlahə Kərimovanın tərcümələrindəki bu şeirlər vasitəsilə hörmətli oxucular eyni vaxtda həm müasir Azərbaycan şairəsinin, həm ənənəyə bağlı  Azərbaycan türk qadını və  bir şərqli xanımın düşüncələri, poetik hiss-həyəcanı ilə tanış olacaqlar. İşdir, öz-özlərinə sual etsələr ki, niyə bu fikirlər, bu düşüncələr şeirlə ifadə olunmalıdı, suallarının cavabını onlar yenə də Sona xanımın misralarında gözləyəcəklər:

"...qürbətlər, ayrılıqlar,

sevib unudulanlar,

kədərdən ağlayanlar

ağappaq işıqla

boylandılar şeirdən...".



Strategiya.az

Xəbərlər
17.08.2019

Güləşçilərimiz dünya çempionatının dörddəbir finalına vəsiqə qazanıblar

17.08.2019

Gömrükdən keçən avtomobildə qanunsuz mobil telefonlar aşkarlanıb

17.08.2019

Azərbaycan bitki və heyvan mənşəli piy və yağların ixracını artırıb

17.08.2019

Xocəsən poçt şöbəsində quldurluq: İşçini bıçaqla vurub qaçdılar

17.08.2019

ABŞ-da yüngülmotorlu təyyarənin qəzaya uğraması nəticəsində 2 nəfər ölüb

17.08.2019

Oğuzda qətl: Münaqişə zəminində bıçaqlanma olub

17.08.2019

Cəlilabadda keçmiş məhkumun evindən narkotik və psixotrop maddələr aşkarlanıb

17.08.2019

"28 may" stansiyasında istifadəsi dayandırılan eskalatorda təftiş yekunlaşıb

17.08.2019

İstanbulda güclü partlayış: ölən var

17.08.2019

Dövlət Gömrük Komitəsi şirkətlərdən imtahan götürür

17.08.2019

Rusiya-ABŞ nüvə müharibəsi: Günəşə həsrət qalacağıq

17.08.2019

Sabah havanın temperaturu 40 dərəcəyə yüksələcək

17.08.2019

Əhalinin Siyahıyaalınmasına Yardım Komissiyasının iclası keçirilib

17.08.2019

Abşeronda 20-yə yaxın evdən oğurluq edən şəxslər tutulub

17.08.2019

Qeydiyyatdan keçməyənlər qəbul olunanlar siyahısından xaric ediləcəklər

17.08.2019

Messinin rekordu təkrarlanıb, "Barselona" son 11 ildə ilklə üzləşib

17.08.2019

Bakıda 7 otaqlı evdə yanğın olub

17.08.2019

Məktəbli formaları ilə bağlı direktorlara -XƏBƏRDARLIQ

17.08.2019

"Qalatasaray" fransalı futbolçunu transfer edib

17.08.2019

Yaponiya Müdafiə Nazirliyi ABŞ-dan “F-35B” qırıcılarının alınması planını təsdiqləyib

17.08.2019

Zaur Əliyev dünya çempionatının finalında

17.08.2019

3 rayonun qaz təhizatı 2 gün müddətinə dayandırılır - SƏBƏB?

17.08.2019

“Qarabağ” klubu Azərbaycan Premyer Liqasının yeni mövsümünə qələbə ilə başlayıb

17.08.2019

Düşmən atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub

17.08.2019

BMT Cammu və Kəşmirdəki vəziyyətdən narahatdır

17.08.2019

Kiyevin "Dinamo" klubunda yeni baş məşqçi

17.08.2019

Tərlan İbrahimovun üzərində zorakılıq əlamətləri olan meyiti tapılıb

16.08.2019

Arktikada 35 dərəcə isti qeydə alınıb

16.08.2019

Onkoloji xəstəliklərlə “vuruşan” ərzaqların siyahısı hazırlanıb

16.08.2019

“Qarabağ” klubu Azərbaycan Premyer Liqasının yeni mövsümünə qələbə ilə başlayıb

16.08.2019

Prezident İlham Əliyev onları təltif etdi

16.08.2019

Azərbaycanda ölüm səviyyəsi azalıb

16.08.2019

Sabirabadda 2 maşın toqquşdu - 2 xanım sərnişin öldü

16.08.2019

Prezident İlham Əliyev: Əminəm ki, sərhəd mühafizə orqanlarının şəxsi heyəti dövlət sərhədlərimizin qorunması sahəsində mühüm vəzifələrini gələcəkdə də şərəflə yerinə yetirəcək

16.08.2019

Peşə təhsili müəssisələrinə sənəd qəbuluna 132 könüllü cəlb olunub

16.08.2019

Hava proqnozunun verilməsi çətinləşib - Fəsillər arasında keçidlər "sürüşür"...

16.08.2019

DYP texniki baxışla bağlı XƏBƏRDARLIQ edib

16.08.2019

Ağcabədidə evdən silah-sursat aşkarlanıb

16.08.2019

Keçmiş məhkum Gəncədə silsilə oğurluqlar edib

16.08.2019

Zakir Həsənov Rusiyaya gedir

16.08.2019

Sabah Bakıda 34 dərəcə isti olacaq

16.08.2019

Xocalı polisi 3 tona yaxın narkotik tərkibli bitkini məhv edib

16.08.2019

Xəzərdə qəzaya uğramış hərbi təyyarəmizin yeni qalıqları tapıldı

16.08.2019

Almazbek Atambayevin həyat yoldaşı barəsində cinayət işi açılacaq

16.08.2019

Şəki və Oğuzda qaz təchizatı hansı səbəbdən dayanıb?

16.08.2019

Almaniyanın Şərqində sağçı radikallar, qərbində isə mühafizəkarlar populyardır

16.08.2019

Bu ərazilər Bakı metropoliteninə verildi, evlər sökülür - ÜNVAN

16.08.2019

Doktorantura ilə bağlı ali təhsil müəssisələrinin siyahısında dəyişiklik edilib

16.08.2019

Ukraynada uşaqlar arasında kütləvi zəhərlənmə baş verib

16.08.2019

BMT-də “kosmik silahlanma” təhlükəsi ilə bağlı diskussiya keçirilib