Siyasi parçalanma: Ermənistanın daxili reallığının bir aspekti

18:54 / 29.08.2018

Adətən, erməni mütəxəssislər öz siyasi hakimiyyəti və xalqı haqqında yüksək pafosla danışırlar. Onlar əsrlərdir beyinlərinə yeridilən yalanların həqiqət olduğuna inanıblar və indi həmin durumdan xilas olmağın çətinliyini öz üzərlərində hiss edirlər. Hazırda Ermənistanın siyasi səhnəsində ciddi böhranın yaşanmaqda olduğunu erməni ekspertlər açıq etiraf edirlər. Onlar başlıca olaraq prezidentlə baş nazir arasında siyasi fikir ayrılığının dərinliyini vurğulayırlar. Məsələ daha geniş kontekstdə məzmuna malikdir. Ölkənin bütün siyasi spektri qarşıdurmaya meyllidir. Bu prosesə Ermənistana ənənəvi olaraq diqtə edən xarici böyük güclər də öz təsirlərini edirlər. Nəticədə, kifayət qədər mürəkkəb və risklərlə dolu situasiya yaranıb. Bu vəziyyətin konkret siyasi faktorlara təsiri üzərində geniş dayanmağa ehtiyac var.

Demokratiya və şəxsi iddialar: siyasi labirintin astanasında

Ekspertlər Ermənistanın daxili sosial-siyasi vəziyyətinin dərin böhrana doğru getdiyi haqqında proqnozlar verirdilər. Artıq erməni ekspertlər belə bu faktdan danışırlar. İndi onlar konkret problem üzrə bu kvazidövlətdə parçalanmanın müşahidə edildiyini etiraf edirlər. Özü də məsələ kifayət qədər ciddi məqamlardan qaynaqlanır. Hətta bir sıra mütəxəssislər məsələni, ümumiyyətlə, Ermənistan adlı dövlətin qalıb-qalmayacağı kontekstində qoyurlar.

Məsələ yeni hakimiyyətin seçki ilə bağlı ölkəni böhranlı vəziyyətə sürükləməsi ilə əlaqədardır. Belə ki, Nikol Paşinyan seçki faktorundan hakimiyyətini möhkəmlətmək üçün istifadə etməyə çalışır. Onun konkret ifadəsi prezidentlə baş nazirin bu məsələdə fikir ayrılığında olmasındadır. İrəvanın Ağsaqqallar Şurasına seçki faktiki olaraq siyasi səhnədə parçalanma əmələ gətirib. Bu seçkidə Respublika Partiyası iştirak etməyəcək. Bu, gizli ixtilafın qaynağı ola bilər. Lakin çətinlik bununla məhdudlaşmır.

Hakimiyyət etiraf edir ki, növbədənkənar seçki keçirmək üçün problemlər yaranıb. Çünki növbədənkənar seçkinin keçirilməsi üçün konstitusiya islahatları lazımdır. Baş nazir istefa vermədən parlament buraxılmalıdır. Bundan başqa, N.Paşinyan bəyan edib ki, keçid xarakterli məhkəmə-hüquq sistemi yaradılmalıdır. Bu iki islahatı ekspertlər kifayət qədər ciddi hesab edirlər. Çünki mövcud sistemin geniş miqyasda dəyişdirilməsini tələb edir. Buna Ermənistan siyasi dairələrinin hazır olmadığı da vurğulanır.

Başqa yol, çox nüfuzlu bir insanın qarşı-qarşıya duran tərəflər arasında vasitəçilik missiyasını həyata keçirməsindən ibarətdir. Bunun üçün indiki prezident Armen Sarkisyana işarə edirlər. Əsas ziddiyyət də elə məhz burada özünü göstərir. Əvvəla, A.Sarkisyan öz mövqeyini hələ ifadə etməyib. O, "məxməri inqilab"a yardım edib, lakin, eyni zamanda, prezidentin səlahiyyətlərinin artırılması şərtindən də bəhs edir. İkincisi, N.Paşinyan bunun qarşılığında bəyan edib ki, səlahiyyətlərini prezidentə deyil, yalnız parlamentə güzəştə gedə bilər. Bu da Ermənistanda faktiki olaraq baş nazir-prezident rəqabətinin getdikcə daha konkret cizgilər aldığını göstərir. Burada üç variant ola bilər.

Birincisi, A.Sarkisyan doğrudan da inqilabla konstitusiya arasında vasitəçi rolunu oynayır. İkincisi, A.Sarkisyan birmənalı olaraq konstitusiyanı müdafiə edir. Üçüncüsü, prezident sadəcə N.Paşinyanla mövcud konstitusiyanı müdafiə edənlər arasındakı mübarizənin nəticəsini gözləyir və ona uyğun hərəkət edir. Bunlardan hansının reallaşması ehtimalı çoxdur?

Bu barədə erməni ekspertlər fikir bildirməsələr də, bütövlükdə vəziyyətin gərginləşəcəyini açıq və ya üstüörtülü etiraf edirlər. Ölkədəki real siyasi vəziyyətə baxdıqda, həqiqətən, bu məsələdə durumun daha ağır olduğunu görə bilərik.

Başqa sözlə, getdikcə aydın olur ki, N.Paşinyanın hakimiyyət hərisliyi yüksək səviyyədədir. O, istənilən islahata özünün siyasi mövqeyini gücləndirmək şərti ilə getməyə hazırdır. Bundan kənarda N.Paşinyanı heç nə maraqlandırmır. İkrahdoğurucudur ki, baş nazir öz hərəkətlərini demokratiya, milli maraqlar, korrupsiya ilə mübarizə və Qərbə yaxınlaşma kimi qiymətləndirir.

Məqsədinə çatmaq üçün isə əsas olaraq küçədən təzyiqlərə üstünlük verir. İndiyə qədər onun heç bir ciddi işdə qanuna dayandığı görünməyib. Bütün həlledici məqamlarda üzünü meydana tutur. 17 avqustda Respublika meydanında keçirdiyi siyasi şou da bunu bir daha təsdiq etdi.

Bunlar N.Paşinyanın yalnız konkret şərtlər daxilində islahatlara gedə biləcəyini təsdiq edir. Məsələnin digər tərəfi ölkədə fəaliyyət göstərən başqa siyasi qüvvələrin maraqlarına bağlıdır. Başlıca sual bundan ibarətdir: Ermənistanın siyasi qrupları N.Paşinyanın bu cür "şıltaqlığını" həzm etməyə hazırdırlarmı? Deyək ki, daşnaklar, sarukyançılar, Robert Koçaryan, Serj Sarkisyan və Levon Ter-Petrosyan dünən küçələrdə veyllənən birisinin Ermənistanın siyasi səhnəsinin lideri və situasiyaya tam nəzarət etmək iqtidarında olmasını qəbul edirlərmi?

Qarşıdurma: prezident, yoxsa baş nazir?

Bəs indiki prezident Armen Sarkisyan bu ssenariyə necə baxır? Onun tələbindən aydın görünür ki, Ermənistanın prezident üsul-idarəsinə qaytarılması tərəfdarıdır. A.Sarkisyan ancaq özünün səlahiyyətlərinin artırılması fonunda islahatlardan bəhs edir. Bu, onu göstərir ki, başlıca qarşıdurma xətti prezidentlə baş nazir arasında olacaq. Vəziyyəti daha da qəlizləşdirən bu ziddiyyətin arxasında iki böyük xarici gücün dayanmasıdır. Söhbət ABŞ və Rusiyadan gedir.

Kremlin Nikol Paşinyandan narazı olduğu məlumdur. Daha doğrusu, məsələ onun şəxsiyyətində deyil, siyasi kursundadır. Lakin Moskva sadə erməniləri qıcıqlandırmamaq üçün hələ kəskin addımlar atmır. Əvəzində, Rusiyadakı erməni diasporunun imkanlarından istifadə edir. Diaspor isə son zamanlar daha açıq surətdə N.Paşinyanın siyasi kursunu tənqid edir. Hətta bəzi iş adamları Ermənistana sərmayələrini geri çəkməyə başlayırlar.

Rusiya N.Paşinyanın əvəzində A.Sarkisyana üstünlük verir. Prezident üsul-idarəsi vasitəsilə Ermənistandakı situasiyaya daha yaxşı nəzarət etmək olar. ABŞ isə bunun əksini düşünür. Vaşinqton üçün ən önəmlisi Rusiyanın Ermənistandakı nüfuzunu zəiflətməkdir. Bunun üçün ilk öncə Ermənistanın siyasi səhnəsini yeniləşdirmək gərəkdir. İki böyük gücün qarşıdurma xətti də məhz bu məqamdan keçir. Hazırda bu forpost ölkədə cərəyan edən siyasi proseslərin arxasında Moskva ilə Vaşinqtonun "qol güləşi"nin gərginliyi dayanır.

N.Paşinyan hakimiyyəti də öz kartını açıb. O, küçədən parlamentə xalqın təzyiqi ilə yeni seçki təyin edə bilər. Hələlik parlamentin spikeri Ara Babloyan məsləhətləşmələrə başladığını bəyan edib. Onun prezidentlə də görüşəcəyi haqqında informasiyalar yayılır. Bu üsulun səmərəli olacağına şübhələr mövcuddur. Çünki söhbət prinsipial səviyyədə hakimiyyət bölgüsündən getməklə yanaşı, Ermənistanın geosiyasi mövqeyi ilə də əlaqəlidir. Həmin kontekstdə mübarizənin nəticəsi daha çox ABŞ, yoxsa Rusiyanın qalib gəlməsindən asılı olacaq. Həmin vaxta qədər Ermənistanın daxili siyasi vəziyyəti gərginliyini saxlayacaq.

Burada bir çox ekspertlərin diqqət yönəltdiyi bir məqamı da qeyd etməyə dəyər. Ermənistanda korrupsiya ilə mübarizə adı altında aparılan kampaniya ciddi maneə ilə üzləşib. N.Paşinyan əmin olub ki, əsas məsələ Ermənistanın dövlət kimi korrupsiya sxeminə təslim olmasından ibarətdir. Yəni faktiki olaraq bütövlükdə idarəetmə sistemini yenidən qurmaq lazım gəlir. Bu isə reallaşma baxımından son dərəcə mürəkkəb bir işdir. Gürcüstan nümunəsi göstərdi ki, müvəqqəti və lokal uğurlar əldə etmək olar, lakin tam yenilik üçün hansısa başqa şərtlərin olması gərəkdir.

Deməli, Ermənistanın yaxın zamanlarda siyasi palitrasının ciddi surədə yeniləşməsini proqnozlaşdırmaq olar. Onun əsas əlaməti parçalanma tendensiyasının dərinləşməsindən ibarət olacaq. Hesab etmək olar ki, Ermənistanın müasir tarixində bu, gələcəyə ciddi təsir edəcək prosesdir. Çünki ilk dəfədir ki, erməni psixologiyasında erməninin erməniyə qarşı durması siyasi məzmun kəsb edir. Hələlik erməni siyasi şüurunun bu cür diferensiasiyasının ümumən toplumun psixoloji özəlliyini hansı istiqamətə yönəldəcəyini kimsə deyə bilməz.

Axı, yüz il sonra erməni əyani olaraq "görür" ki, əsl düşmən kənarda deyil, tarix qondarma "soyqırımı" nağılından ibarət deyil, yanında duran və öz xalqının nümayəndəsi olan adam əsas düşməndir. Çünki o, xalqını istismar edir, sadə erməniləri söyür, sözdə "soyqırımı" deyir, lakin soydaşlarına qarşı əsl soyqırımını erməninin özü edir. Buna nümunə kimi N.Paşinyanın özü korrupsiya faktlarını sadalamaqla göstərə bilər! Erməni xalqı üçün həqiqət anı budur! Bütün islahatlara o, öz şüurunda və psixologiyasında köklü dəyişikliklərdən başlamalıdır. Vicdanını qarşısına qoyub, qonşulara qarayaxmanın bədəlini ödəməlidir. Yalnız ondan sonra hansısa qalıcı siyasi islahatdan danışmaq olar! Əks halda, ermənilərin bütün islahatlar prosesi yeni "soyqırımı" nağılını uydurmaqdan o tərəfə keçə bilməyəcək.

Newtimes.az


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
24.06.2019

Gələn aydan özünüməşğulluq proqramı iştirakçılarına mal və materialların verilməsinə başlanacaq

24.06.2019

Bidzina İvanişvili: Kütləvi iğtişaşlar törədənlər və səlahiyyətlərini aşanlar cəzalandırılmalıdır

24.06.2019

Penitensiar xidmət və polis tərəfindən birgə ƏMƏLİYYAT - məhkumun gizlətdiyi silah və güllələr aşkarlandı

24.06.2019

Bill Geyts ən böyük səhvini açıqladı

24.06.2019

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva BMT-nin xüsusi mükafatına layiq görülüb

24.06.2019

Dövlət İmtahan Mərkəzində psixoloji xidmət fəaliyyətə başlayıb

24.06.2019

Mərkəzi Bankın qısamüddətli notlarının yerləşdirilməsi üzrə hərrac keçiriləcək

24.06.2019

Cüdoçularımız “Minsk 2019”un dördüncü gününə qələbələrlə başlayıblar

24.06.2019

Sabah hava isti olacaq - PROQNOZ

24.06.2019

Azərbaycanda ilk dəfə olaraq minimum əmək haqqı yaşayış minimumunu üstələyir

24.06.2019

Vəsaitlərin cəlb edilməsi üzrə depozit hərracının nəticələri açıqlanıb

24.06.2019

Dövlət Gömrük Komitəsinin rəhbərliyi Gəncə şəhərində, Göygöl, Daşkəsən rayonlarında vətəndaşları qəbul edib

24.06.2019

AMEA-nın magistraturasına qəbul olan bakalavrların nəzərinə!

24.06.2019

Nizami rayonunda baş verən yanğınla bağlı RƏSMİ

24.06.2019

Tramp milyonlarla qeyri-leqal miqrantın deportasiyasını təxirə salmaq barədə sərəncam verib

24.06.2019

Məleykə Abbaszadə dövlət qulluğuna qəbulda baş tutmayan müsahibələr barədə: Namizədlər bu işə məsuliyyətsiz yanaşıb

24.06.2019

“Dedilər ki, tutulana qədər özünü öldür” – 2-ci əri ilə bibisinin evini soyan məhkum qadın - VİDEO

24.06.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva BMT Baş katibinin müavini Liu Cenmin ilə görüşüb

24.06.2019

DİN: Yol qəzalarında 11 nəfər ölüb, 4 nəfər xəsarət alıb

24.06.2019

Təhsil Nazirliyindən dərsliklərlə bağlı ÇAĞIRIŞ

24.06.2019

Təmas xəttində növbəti monitorinq keçiriləcək

24.06.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva BMT-nin Dövlət Xidmətləri Forumunun açılış mərasimində iştirak edib

24.06.2019

Kosmik hava durumu və proqnozu

24.06.2019

Sumqayıtda dəhşətli qəza - Maşın piyadanın üstünə aşdı

24.06.2019

Şəkidə 5 tondan artıq narkotik tərkibli bitki məhv edilib

24.06.2019

Cəbhədən son xəbər 

24.06.2019

Dövlət qulluqçularının nəzərinə!

24.06.2019

Neftin qiyməti bahalaşır

24.06.2019

Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqə başlayır

24.06.2019

İyunun 24-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

24.06.2019

"Qarabağ"ın yaxşı komanda olduğunu bilirəm" - portuqaliyalı hücumçu

24.06.2019

Rezidenturaya qəbul üzrə sınaq imtahanı keçiriləcək

24.06.2019

Xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslar üzrə qeydiyyat başlayır

24.06.2019

Bu gün havanın temperaturu 40 dərəcəyə qədər artacaq

24.06.2019

Generallardan birinin hücum nəticəsində təxminən 150 insan həlak olacağını deməsindən sonra Tramp qərarını dəyişib

24.06.2019

Tbilisidə kütləvi etiraz aksiyaları DİN-in binası qarşısında davam edəcək

24.06.2019

Suriya tərəfindən Türkiyəyə keçən dörd terrorçu həbs olunub

24.06.2019

Monteneqronun Baş naziri Azərbaycana rəsmi səfərə gəlib

24.06.2019

Sərbəst güləş üzrə yığmamız Avropa ikincisi olub

23.06.2019

Türkiyə Prezidenti: Seçkiləri qazanan Əkrəm İmamoğlunu təbrik edirəm

23.06.2019

Binəli Yıldırım: hazırda Əkrəm İmamoğlu irəlidədir rəqibimi təbrik edirəm

23.06.2019

İstanbulda səsvermənin ilkin nəticələri açıqlanıb

23.06.2019

İstanbulda səsvermə başa çatıb

23.06.2019

Hidayət Heydərov Karapetyanı məğlub edib

23.06.2019

“Minsk 2019”: Daha bir idmançımız ən azı gümüş medalı təmin edib

23.06.2019

Daşkənddə standartlaşdırma üzrə beynəlxalq seminar-treninq keçirilib

23.06.2019

Sabahın hava proqnozu

23.06.2019

Qara Qarayev prospektindəki yanğın tıxaca səbəb olub

23.06.2019

“Traktor Sazi”nin adı dəyişdirildi

23.06.2019

Kaspi Liseyinin şagirdləri böyük uğura imza atıblar - VİDEO