Valerian Vladimiroviç Bezobrazov kimdir?

12:28 / 11.10.2018

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Mətbuat tariximizdə V.V.Bezobrazovun adı tez-tez hallanır.

Görkəmli mətbuat tarixçisi Ağarəfi Zeynalov onu tədqiqatçılara və ictimai fikir tariximizi öyrənənlərə Saltıkov-Şedrinin lisey yoldaşı kimi təqdim edir. Burada yanlışlığa yol verilmşdir. Məşhur rus yazıçısının lisey yoldaşı sonralar iqtisadçı -akademik kimi məşhurlaşan Bezorazovdur-Vladimir Pavloviç Bezobrazov(1828-1889)

Fəaliyyəti ilə tanıdığımız Bezobrazov isə Sankt-Peterburq Universitetində şərqşünaslıq ixtisası üzrə təhsil almış VALERİAN VLADİMİROVİÇ Bezobrazovdur.(1834-1891,dekabr).
O, əslən Saratov quberniyasındandır. Universiteti bitirəndən sonra Mostarda, İstanbulda və Təbrizdə Rusiya dövlətinin konsulu işləmiş, XIX əsrin 1878-ci ildə Təbrizdən Tiflisə ezam olunmuş, Zaqafqaziyanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirak etmişdir.
O, bir müddət Bakı Bəy Komissiyasının sədri olmuş, senzor vəzifəsində işləmiş, 1891-ci illərin əvvəllərində Vladiqafqazda "TERSKİYE VEDOMOSTİ" qəzetində redaktorluq etmişdir. Ömrünü də elə bu vəzifədə başa vurmuşdur.
V.V.Vezobrazov türk dilini bu dilə düşünə biləcək dərəcədə yaxşı bilirdi. 

O,1885-ci ildə Tiflisdə "Baramaçılıq barəsində" adlı bir kitabı Avropa dillərinin birindən Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Onun Ziya qəzetinin (1879,yanvar-1884, iyun) 1880-ci ilin əvvəllərində çıxan 5 nömrəsi haqqında yazdığı geniş həcmi təqrizi (rəyi) "Kavkaz" qəzetində mətbuat tariximiz haqqında geniş müzakirəyə səbəb olmuşdur.
V.V.Bezobrazovun bu yazısı bir sıra ziddiyyətlərlə doludur. O, "Ziya"nın redaktoru Səid Ünsizadəni (1825-1905) rus dilini yaxşı bilmədiyini yazır, bəzi terminlərin qəzetdə düzgün işlətmədiyindən söz açır, başqa sözlə, o vaxtlar türk dünyasına maarifçilik yolunu göstərən mətbu orqanın təsisçisinə və imtiyaz sahibinə yol göstərməyə cəhd edirdi.
V.V.Bezobrazovun bu yazısı türk və rusdilli ziyalıları ona cavab verməyə məcbur etdi. Onlar Səid Ünsizadənin müdafiəsinə qalxdılar. Bu cəhətdən görkəmli tatar ziyalısı, özünün ilk türkdilli yazılarını "Ziya"da dərc etdirən İsmayıl bəy Qaspralı daha fəal idi. O, Tiflisdə "Ziya" mətbəəsində çap etdirdiyi "TONĞUC" (1881) jurnalındakı proqram xarakterli yazısında Səid əfəndi Ünsizadənin xidmətləri çox yüksək qiymətləndirilmişdir.

V.V.Bezobrazov 1891-ci il dekabrın əvvəllərində qulağının dibindən zühur edən şişdən ölmüşdür. Onun bezdirib Azərbaycandan didərgin saldığı Səid Əfəndi Qnsizadə isə 1890-cı ildən  örünün sonunadək-1905-ci ilin ortalarınadək İstanbulda geniş maarifçilik fəaliyyətini uğurla davam etdirmiş, burada Quranın türk dilində təfsirini yazmışdır.

 

Mənfəətdən xali olmadığı üçün V.V.Bezobrazovun diplomatik fəaliyyətinin ilk illərinə aid olan bir məktubu oxucuların mühakiməsinə təqdim edirik.

Письмо старшин мостарской православной общины и архимандрита И. Памучины Е. П. Ковалевскому с выражением благодарности за назначение консулом в Мостар В. В. Безобразова

23 апреля 1860 г. Мостар

Ваше превосходительство!

С овим нашим препонизним писмом усучуемо ее вашему превосходителству покорнейше молити да бисте вы благоизволшш од стране народа православног изявити велику благодарност негову величеству великому и всемилостивейшему императору и государу Александру Николаевичу за учинену велику милост православному народу пославши мечу нас своего заступника консула вриедного и почитания достойног господина Валериана Владимировича Безобразова.

Ни една милост за ови бедный в угнетений народ ние тако могла велика бита како што ова што нам е всемилостивейпшй дар учинио: ер одкад е мечу нас дошао ови господин консул, коега смо толико времена жельно чекали. Православный народ у целой Херцеговини много е оживео и од турские неправда оддахнуо. Праведно казати можемо, да е он велики бранитель православнога народа, кои смо до сада трпили, и трпимо непрестана зла и неправде од Турака. А сада слава всевишнему, ови народ има велику подпору и надежду у овога нашег бранителя господина консула.

За овлику непроценену милост, благодаримо всепресветлейшему и великому императору кои се ние заборавио за ови бедный народ, кои у срдцу и души кликче: Живио наш единоверный дар Александр Николаевич.

Не сумнямо, да чe мочи наши неприятельи гледати овог великог бранителя православног (коего прославля и почитуе мало и велико) него да чe свакояке лажи употреблявати и измишляти против нега, како бы га ода лечили од све велике народне любави; али уздамо се у велику милост пресветлаго императора, да че негово величество суставити мечу нама овога великога бранителя православнога народа за пуно и много година.

У осталом усучуемо се назвати вашего превосходителства покорнейше слуге, имаючи у вама велику надежду.

Председательи православног обштества, у Мостару

Иоанникий Памучина,

архимандрит

Вуко Шотрич

Чорчие Белобрк

Иово Ристич

Милинко Оборина

Христо Шола

Еван Шотрич

Чуро Додер

АВПР, ф. ГА V-A2, д. 610, л. 187-188. Подлинник, л. 189-190. — Пер. на рус. яз., современный подлиннику.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
20.01.2019

Azərbaycanda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü qeyd olunur

19.01.2019

Abşeronda yanacaqdoldurma məntəqəsinə SİLAHLI BASQIN - VİDEO

19.01.2019

Bərdədə 20 Yanvar hadisələrinin qurbanları yad olunub

19.01.2019

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

19.01.2019

Şirvanda avtoqəzada yaralanmış sürücü xəstəxanada öldü 

19.01.2019

Elçin Əhmədov: Azərbaycan əleyhinə sifarişlə hazırlanmış bu cür “qətnamələr” gərəksiz kağız parçalarıdır

19.01.2019

Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi "Milli Şura"nın mitinqi ilə bağlı məlumat yayıb

19.01.2019

Zimbabve Prezidentinin Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatdı

19.01.2019

Avropa İttifaqı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması üzrə danışıqların konkret nəticələrini səbirsizliklə gözləyir

19.01.2019

Nazirlik: 20 Yanvar əlillərinə birdəfəlik maddi yardım edilib

19.01.2019

Dünya Kubokunun iştirakçılarının adları açıqlanıb

19.01.2019

Prezident İlham Əliyev: "Bu, tarixi səfərdir"

19.01.2019

AFFA üç millini ləğv etdi

19.01.2019

Mnatsakanyan rəsmən xarici işlər naziri oldu

19.01.2019

Sabah bəzi avtobusların hərəkət trayektoriyası dəyişdiriləcək

19.01.2019

DİN rəsmisi: Nazirlik öz funksiyalarının icrasını davam etdirəcək

19.01.2019

Gecə Bakıda şaxta olacaq

19.01.2019

Gömrükdə Gürcüstan vətəndaşının avtomobilindən marixuana çıxdı

19.01.2019

Quba-Xınalıq yolu qardan tam təmizlənib

19.01.2019

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 23 nəfər saxlanılıb

19.01.2019

Şamaxı təfərə yolu düşən sürücülərin DİQQƏTİNƏ! EHTİYYATLI OLUN! - VİDEO

19.01.2019

Balakən sakinlərinin qanunsuz saxladıqları silahlar götürülüb

19.01.2019

Naxçıvanda bir ildə 51 milyona yaxın kredit verilib

19.01.2019

Məmmədyarov Karlsenə məğlub oldu

19.01.2019

Cavid Nəcəfov  saxlanılıb

19.01.2019

Saxta əlillik alanlara ödənilən pul geri qaytarılacaq

19.01.2019

FETÖ-nün "alman ablası" Avropanı "Azərbaycanın qolları arasından" necə xilas edir? -Taleh Şahsuvarlı yazır

19.01.2019

ASAN mərkəzləri bir gün işləməyəcək

19.01.2019

Birjalarda neftin qiyməti

19.01.2019

20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar Vyetnamın Hanoy Universitetində tədbir keçirilib

19.01.2019

UEFA ən çox gəlir əldə edən klubların siyahısını açıqlayıb

19.01.2019

Sutka ərzində atəşkəs rejimi 20 dəfə pozulub

19.01.2019

Sürücülərə XƏBƏRDARLIQ: 500-800 manat cərimə OLUNACAQSIZ – VİDEO

19.01.2019

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı açıqladı - Peyvəndlər vurulmasa, 1,6 milyard insan...

19.01.2019

Dollar 3 gün bu qiymətə olacaq

19.01.2019

Bakıdan Rusiyaya cavab: Bu tərzdə danışıq qəbuledilməzdir!

19.01.2019

Bakıda 18 yaşlı oğlan itkin düşdü

19.01.2019

Aureliya Qriqoriu: 1990-cı il 20 yanvar tarixinə keçən gecə Bakıda baş verən cinayətlər cavabsız qalmamalıdır

19.01.2019

Bəyanat: Aİ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizamlanması üçün müsbət siqnal görür

19.01.2019

Gədəbəydə avtomobil hasara çırpıldı - Sərnişini hadisə yerində öldü

19.01.2019

"Qarabağ" Çexiya klubuna qarşı

18.01.2019

Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva “Üzeyir Hacıbəyli” fəxri medalı ilə təltif edilib

18.01.2019

Britaniyalı nazirlər Tereza Meyi hədələyiblər

18.01.2019

Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi məsələsində Rusiyanın köməyinə ümid bəsləyir

18.01.2019

“20 Yanvar” günü bu yollar bağlanacaq

18.01.2019

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi "ifrat təhlükəli" ifadəsinə münasibət bildirib

18.01.2019

“Azərişıq”: Elektrik enerjisinin verilməsində ciddi problem yaranmayıb

18.01.2019

Futbol üzrə 2022-ci il dünya çempionatında 48 yığma komanda çıxış edə bilər

18.01.2019

Avropa İttifaqı Rustavi-Qırmızı Körpü avtomagistralının tikintisinə 115 milyon avro ayırıb

18.01.2019

Qaradağda 17 kq-a yaxın narkotik vasitə qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb