Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas Mirzə Rəhimov

09:21 / 14.10.2018

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Azərbaycanşünas alim, görkəmli şərqşünas Mirzə Rəhimov və yaxud dörd il bundan  əvvəl  yazdığım yazıının  (15 Dekabr 2014.Strategiya.az) həzin xatırlamaları
 
   Hörmətli Mirzə müəllim, salam. Gözlədim ki, dekabr ayının  15-i gəlsin. Gəldi də.  Çoxdan söyləmək istədiyim sözləri söyləmək istəyirəm. Bu gün Sizin ad gününüzdür. Siz mənalı həyat yaşayırsınız.Belə həyat tərzi hamıya nəsib olmur. 85 yaşınızı təbrik edirəm.
  85 yaş nədir ki... Hələ nə qədər elmi işləriniz, gənclərə dəyərli məsləhətləriniz olacaq...
  Mirzə müəllim,  icazənizlə qısa şəkildə də olsa, maraqlı , alimlərə də, alim olmayanlara da  nümunə olan həyat səhifələrinizi vərəqləyək.  
                                                            ***
 Mirzə Şıxəli oğlu Rəhimov 1929-cu il dekabrın 15-də Astarada anadan olub. Astaranın o vaxt şəhər, yoxsa qəsəbə  olduğunu deyə bilmirəm, amma bircə onu deyə bilərəm ki,tanınmış  məkan olub, bir sıra  sakinlərinin adı tarixin səhifələrinə  düşüb.
 Mirzə Rəhimov 1937-1947-ci illərdə Astaradakı Sabir adına məktıəbdə oxuyub.Deməli, 10 yaşından M.Ə.Sabiri tanıyıb. Məktəbə M.Ə.Sabirin adı nə vaxt verilib, bax onu müəyyənləşdirə bilmədim. Hər halda  28 yaşında elmlər namizədi olan  astaralı Mirzə Rəhimov Sabiri də, onun müəllimi Seyid Əzim Şirvanini də, onların hər ikisinin  müəllimi olan Nizami Gəncəvini də, Məhəmməd Füzulini də yaxşı tanıyıb.
  Mirzə Rəhimov Azərbaycan Dövlət Universitetinin  filolofiya məktəbinin məzunudur.-şərqşünaslıq fakültəsinin fars dili şöbəsini bitirib,Moskvada aspirantura təhsili alıb.  Elmi yaradıcılığa  Azərbaycan dilinin  tarixinə müraciətlə başlayıb: "Azərbaycan dilinin XIV-XVIII əsrlərə aid yazlı abidələrində felin indiki və gələcək zamanlarının ifadə formaları" mövzusunda maraqlı elmi iş yazıb. O da maraqlıdır ki  elmi mövzunun təsdiqi zamanı  nə üçün felin keçmiş zamanını digər zamanlardan ayırıblar? Bunu  yazını çapa  hazırlayarkən telefonla Mirzə müəllimdən soruşmaq istədim, ancaq nədənsə ehtiyat etdim. İstədim ki, Mirzə müəllimin digər aspirantlarından soruşum, buna da ehtiyat etdim, sürpriz hazırlamaq istəyim bu sorğuya  üstün gəldi. Mirzə müəllimin  həm namizıədlik, həm də doktorluq dissertasiyaları  ədəbiyyatla ilgilidir. Burada Həsənoğlu da var, " Dastani-Əhməd  Hərami " də, Xətayi də, Füzuli də,Vidadi də, Vaqif də.
 Məncə, bütün dövrlərdə ədəbiyyata dil baxımından baxılmalıdır, zorla hər bir bədii əsərdə ideya axtarmaq düzgün deyil. Əslində, ideya müəllifinin özü ideyasız,cəmiyyətə ziyanlı adam ola bilər.
"Dastani-Əhməd Hərami " poemasının (məsnəvisinin) qəhrəmanı həramidir,quldurdur,yolkəsəndir, deməli,dələduzun biridir, bəlkə də lap yekəsidir, amma Əhməd ağıllı müsahibdir, bağlı qapıları aça bilir, hətta  ağlı və kamalı ilə ətrafındakılardan çox-çox fərqlənən sultanın belə saqqızını oğurlaya bilir: Bağdad sultanı yeganə qızı Güləndamı ona ərə verməyə özü elçi düşür...
  Mirzə müəllim hər bir dil faktını mənalandıra bilir, ədəbiyyatı dilin quluna çevirməyi bacarır. Onun istifadə etdiyi dil nümunələrinin əksəriyyəti şeirdir,nəzmdir,nizamlı misralardır. 
  Biz hələ " Kitabi-Dədə Qorqud "un janrını müəyyənləşdirə bilməmişik. Nəsrdir bu,bilmirik,nəzmdir bu, yenə də bilmirik.Amma vəziyyətdən çıxa bilirik:  "Dədə Qorqud "un  dili    qafiyəli nəsrdir.  Onda bəs bu şeirlərin janrı nədir?  Bax bunu bilmirik, bəlkə də heç vaxt bilməyəcəyik. 
  Mirzə müəllm  "Dədə Qorqud"dan nümunə gətirir:
"Baban dedi, keyikləri qovsun gətirsün,...oğlumun at səgirdişin,qılınc çalışın, ox atışın görəyim,sevinəyim,qıvanayım,güvənəyim". 
  Bax bu, dildir-Azərbaycan dilidir. Qoy başqa türk qardaşlarımız öz babalarının qoşduqlarını tapsın.  Dədə Qorquddan gətirilən bu sözləri hər bir azərbaycanlı başa düşür,anlayır,qavrayır. Özbək,qazax,qırğız, tatar bunları çətin ki qavrasın.
  Mirzə müəllim ən çox Nəsimidən misal gətirir: " Qulağ tutgil sənə edim hekayət ; 

                                                                  Surəti,hüsni-cəmalı cümlə zibadır anın,
                                                                  Hüsnünə qurban olayım belin sər ta pasinə".

Mən Azərbaycan SSR Elmlər Akademyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun aspiranturasına qəbul olunanda Mirzə müəllim İnstitutun direktor müavini idi.Mirzə müəllim mənim  elmi rəhbərim oldu. İlk tapşırığı Nəsiminin 1926-cı ildə Bakıda nəşr olunan kitabından istifadə etmək şərti  ilə  "Nəsiminin dilində sözlərin məna qrupları" mövzusunda  referat hazırlamaq tapşırığı oldu. Referatın bu mənbədən istifadəsi əski yazımızı-ərəbdilli əlifbamızı  yaxşı    öyrənmək məqsədi daşıyırmış.  Mirzə müəllimin tapşırığı ilə onun şərqşünas dostu -Əlyazmalar İnstitutunun   direktoru Cahangir Qəhrəmanovdan(1927-1995) Nəsiminin 1926-cı nəşrini aldım. Kitabxana qaydasına görə pasportumu cibimdən  çıxaranda  Cahangir müəllim mənə  tərs-tərs baxıb,başını yellədi. Sonralar məlum oldu ki, onların hər ikisi SSRİ EA Dilçilik İnstitutunun aspiranturasında bir vaxtlarda oxuyublarmış.
Mirzə müəllim mənə kitablarla işləməyi öyrətdi. Mənə bir torba kartoçka  ( qeydlər üçün qalın vərəq )  verdi,  bədii əsərlərdən, qəzet və jurnallardan materrial toplamağın yolunu,üsulunu öyrətdi.
 1975-ci ildə Mirzə müəllim iş yerini dəyişdi;Akademiydan yuxarıda yerləşən Azərbaycan Dövlət Universitetinin Şərqşünaslıq fakültəsinə təyinat aldı. Bu qərarla görə Mirzə müəllimin tədqiqat sahəsi də dəyişildi, Azərbaycan dilinin tarixçisi tələbə vaxtı universitetdə aldığı ixtisas üzrə-fars dilinin tədrisi ilə məşğul olmaa başladı.O vaxtın yeganə universiteti  də Mirzə müəllim   üçün doğma idi.O,Akademiyada işləyəndə də burada- o vaxtkı ADU-da saat hesabı  ilə dərs deyirdi.  Mirzə müəllim universitetdə  bizə dil tarixindən mühazirələr oxuyurdu. Savadlı aspirantları var idi, Şaməddin, Sevil, Əvəz... Dərsləri çox maraqlı keçirdi, özünü şair hesab edən  filoloq tələbələr,adətən, ədəbiyyat dərslərinə üstünlük verirdilər. Mirzə müəllimin dərsləri onları bu fikirdən daşındırdı. Mən BDU-da iki nəfərdən "iki" almışam.Onlardan biridil metodisti  Kənan Mikayılov, digəri Mirzə Rəhimov idi. Kənan müəllimin bu "iki"si hələ də mənə  aydın deyil. Dekana şikayətdən sonra  o, bu "iki"ni nəyə görə verdiyini özü də başa düşmürdü.  Mirzə müəllimin "iki"si isə dekanlığın əməkdaşı Paplı xanımın texniki səhvi imiş.  Mirzə müəllim tələbələrini yaxşı tanıyırdı.Mən kəsirdən ötrü Dilçilik İnstitutuna gedəndə Mirzə müəllim  bu "iki"yə təəccübləndi, heç nə soruşmadan halalca məqbulumu yazdı.
  Mirzə müəllimi  ensiklopedik nəşrlərdə   şərqşünas alim kimi tanıdırlar. Bu, onun son  40 ildəki elmi və elmi pedaqoji fəaliyyəti ilə ilgilidir.Mirzə müəllimin elmi tədqiqat sahəsini də fars dilçiliyi, fars dilinin nəzəri qrammatikası, fars dilinin leksikologiyası, fars dialektologiyası, fars dilinin tarixi morfologiyası adı ilə tanıdırlar. Bəli, bunlar faktdır. Bu da faktdır ki, onun  1965-ci ildə Bakıda  çap olunmuş "Azərbaycan dilində fel  ( 2013-cü ildən  bu söz yeni orfoqrfiya lüğətinə görə  feil şəklində yazılır-N.N.) şəkillərinin formalaşması tarixi "monoqrafiyası dünya türkologiyasının ən sanballı  nümunələrindəndir. Bu, birnəfəsə oxunan elmi əsərlərdəndir.

 Stolüstü kitablarla yanaşı, mənim stolüstü jurnallarım da var.  (Yəqin ki iş stolumun səliqəsini hiss edirsiniz). Bunlardan biri  "Sovetskaya  türkologiya"  jurnalıdır.Mən bu jurnalın ilk nömrələrini oxuyanda zavodda tokar işləyirdim.Universitetdə qiyabi oxuyurdum. Jurnalın 1972-ci ildəki 2-ci nömrəsi  Mahmud Kaşğarinin "Divani-lüğət-it-türk "(Türk dilləri lüğətinin divanı)  əsərinin  900  illik  tarixinə həsr olunmuşdur.  Nömrədəki yazılar  7-9  oktyabr  1971-ci ildə Fərqanədə keçirilmiş  Ümumittifaq Türkologiya Konfransında səslənən   materiallarıdır. Bu nömrədə Mirzə Rəhimovun "Дивану лугат--ит -тюрк" Махмуда Кашкари и древнетюркские  элементы  в диалектах и говорах Азербайджанского языка"  məqaləsi elmi  meyarlarına, dilçilik təfəkkürünə görə ən dəyərli yazılardan biridir. Məqalədə dil faktlarının elmi müqayisəsi  göstərir ki, Kaşğarinin əsəri təkcə bir türk dilinə aid deyil.
   M.Rəhimovun bu məqaləsi  proqram xarakterli   pedaqoji təmayüllü  bütün ali məktəblərdə   öyrənilməlidir.

  Bakı Dövlət Universitetinin  90 illik yubileyi ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycan Respublikasının  Prezidenti  İlham Əliyevin  2009-cu ildə imzaladığı Sərəncamla  Azərbaycanda təhsilin və elmin inkişafındakı xidmətlərinə görə Mirzə Şıxəli oğlu  Rəhimova Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi fəxri adı verilmişdir. 
 Mən o vaxt bu münasibətlə telefonla Mirzə müəllimi təbrik etmişdim. Bu gün Mirzə müəllimi təbrik edənlərin sayı daha çox olacaqdır. Axı o, 58 ildir ki,elmə xidmət edir.
 Ad gününüz mübarək, Mirzə müəllim!
 Ad gününüz mübarək,professor!

 

 
P.S.Bu yazının çapından bir neçə ay sonra - 2015-ci ilin oktyabr ayında  Mirzə Rəhimov dünyasını dəyişdi. Azərbaycan 86 yaşlı professor oğlu Mirzə Rəhimovla hörmət və ehtiramla vidalaşdı.
Allah sənə rəhmət eləsin,Mirzə müəllim.

Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
21.01.2019

Halldorsson "Qarabağ"ı İslandiya çempionuna dəyişir

21.01.2019

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 49 nəfər saxlanılıb

21.01.2019

Cəbhədən son xəbər

21.01.2019

Yanvarın 21-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

21.01.2019

Dembele başladı, Messi bitirdi -"Barselona"dan inamlı qələbə

21.01.2019

Medeniyeti  –  Şark-ı Hâzır

21.01.2019

Milli Məclisin deputatları müzakirələrdə fəal iştirak edəcəklər

21.01.2019

2019-cu ilin ilk Ay tutulması artıq başlayıb

21.01.2019

Şinzo Abe Vladimir Putinlə görüşmək üçün Rusiyaya yollanır

21.01.2019

Qazaxıstandan ayrılan məşqçi millimizə namizəd oldu

21.01.2019

Sabunçuda dörd otaqlı ev yanıb

21.01.2019

Avtomobili sığorta olunan şəxsə 3 dəfə cərimə yazıldı

21.01.2019

Şahmat üzrə Azərbaycan çempionatında beşinci turun oyunları keçirilib

21.01.2019

Ərdoğanla Tramp arasında telefon danışığı olu

20.01.2019

Xunta rejiminin süqutu: erməni rəhbərliyi konstruktiv mövqeyə gələcəkmi?

20.01.2019

DİN bu gün Şəhidlər Xiyabanında baş vermiş insidentə münasibət bildirib

20.01.2019

Yoldan çıxan "Qazel" "06"nın üzərinə aşdı: ölən və yaralananlar var

20.01.2019

Alimlər tarixi binaların birində ümumi dəyəri milyon dollardan çox olan qədim xəzinə tapıblar

20.01.2019

"Milli Şura" Şəhidlər xiyabanında qarşıdurma yaratdı - 20 nəfər saxlanıldı

20.01.2019

Azərbaycan xalqı 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini ehtiramla anır

20.01.2019

Bakıda minik avtomobili yanıb

20.01.2019

Qara dənizdə içində azərbaycanlı kapitanın cəsədi olan qayıq tapıldı

20.01.2019

Sabahın hava proqnozu açıqlanıb

20.01.2019

Ötən il Bakı-Novorossiysk kəməri ilə 1,3 milyon tonadək neft nəql olunub

20.01.2019

Sükut dəqiqəsi

20.01.2019

Elçin Əhmədov: “XX əsrin sonunda Sovet qoşunlarının Bakıya hərbi müdaxiləsini Qarabağdakı erməni təcavüzündən ayrıca təhlil etmək mümkün deyil”

20.01.2019

20 YANVAR FACİƏSİ VƏ ONA BEYNƏLXLAQ SİYASİ-HÜQUQİ QİYMƏTİN VERİLMƏSİ PROBLEMİ

20.01.2019

20 YANVAR FACİƏSİ :  MÜASİR TARİXİMİZİN ŞƏRƏF VƏ QƏHRƏMANLIQ  SALNAMƏSİ

20.01.2019

Ağstafada yanğın baş verib

20.01.2019

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva 20 Yanvar şəhidlərinin əziz xatirəsini yad ediblər

20.01.2019

Ağsuda zəlzələ olub

20.01.2019

"Real Madrid" "Sevilya"nı məğlub etdi

20.01.2019

Bu gün “Tata Steel Masters-2019” şahmat turnirinin səkkizinci turunun oyunlarına start veriləcək

20.01.2019

Atəşkəs 26 dəfə pozulub

20.01.2019

Lənkəranda tank əleyhinə iki mina aşkarlanıb

20.01.2019

Bu gün bu küçələrdə hərəkət TAM məhdudlaşdırılır

20.01.2019

Azərbaycanda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü qeyd olunur

19.01.2019

Abşeronda yanacaqdoldurma məntəqəsinə SİLAHLI BASQIN - VİDEO

19.01.2019

Bərdədə 20 Yanvar hadisələrinin qurbanları yad olunub

19.01.2019

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

19.01.2019

Şirvanda avtoqəzada yaralanmış sürücü xəstəxanada öldü 

19.01.2019

Elçin Əhmədov: Azərbaycan əleyhinə sifarişlə hazırlanmış bu cür “qətnamələr” gərəksiz kağız parçalarıdır

19.01.2019

Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi "Milli Şura"nın mitinqi ilə bağlı məlumat yayıb

19.01.2019

Zimbabve Prezidentinin Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatdı

19.01.2019

Avropa İttifaqı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması üzrə danışıqların konkret nəticələrini səbirsizliklə gözləyir

19.01.2019

Nazirlik: 20 Yanvar əlillərinə birdəfəlik maddi yardım edilib

19.01.2019

Dünya Kubokunun iştirakçılarının adları açıqlanıb

19.01.2019

Prezident İlham Əliyev: "Bu, tarixi səfərdir"

19.01.2019

AFFA üç millini ləğv etdi

19.01.2019

Mnatsakanyan rəsmən xarici işlər naziri oldu