Türkoloq professor Fərhad Zeynalov və yaxud ilin ən uzun və ən işıqlı gününün ən ziyalı ziyalısı

13:17 / 16.10.2018

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Bu gün görkəmli türkoloq Fərhad Ramazan oğlu Zeynalovun (22.06.1929-16.10.1984) ANIM günüdür.


Fərhad müəllim   bizə dərs deyəndə 37 yaşı var idi . Biz Azərbaycanın o vaxtkı yeganə universitetini qurtaranda   türkoloq  Fərhad  Zeynalovun yaşı  40- ı   keçmişdi.   O, bu dünyaya 1929-cu iln ən uzun və ən ışıqlı günündə -  iyunun 22-də gəlib.Yaşasaydı indi 84 yaşı olacaqdı.(Söhbət 2013-cü ilə aiddir-N.N.)

  Fərhad müəllim cəmi 55 il yaşadı,  ömrünü  elinə, obasına , yurduna,  yuvasına təmənnasız xidmətə  həsr etdi. 55 yaşlı azərbaycanlı türkoloq alimin 20-yə yaxın monoqrafiyası və onlarla elmi məqaləsinin    dünya türkoloqlarının  hər gün müraciət etdikləri  dəyərli elmi mənbə olması heç kəsdə şübhə doğurmur.

 Fərhad müəllim təşəbbüskar alim idi.  Başqalarına adi görünən işi Fərhad müəllim  mənalandıra bilirdi.  Sovetlərin ayıq vaxtında Azərbaycanda türkoloji mərkəz yaratmışdı,türk dillərinin müqayisəli şəkildə öyrənilməsində böyük nəzəri  və əməli işlər  görülmüşdü.

  Fərhad müəllim ətrafına inandığı və güvəndiyi gənc kadrları toplaua bilmişdi. Gəncləri  öyrədirdi və  onlardan öyrənməyi   də bacarırdı və bunu özünə ar bilmirdi.

  Biz  onun   məşhur tələbələrini yaxşı tanıyırdıq.Rus dilində türk sözlərindən danışanda Qüdrətin adını çəkirdi,onun "İqor polku dastanı"ndan tapıb üzə çıxardığı  türk mənşəli sözlərdən  Fərhad müəllim  elə danışırdı ki, elə bil  tələbəsi Mendeleyevin tapmadığı elementi tapmışdı.

   Fərhad müəllim Kamil Vəliyevin tədqiqatlarından söz açırdı, Elburus Əhmədovun dil tarixinə, dialektologiyaya marağını və bu elmi maraqdan süzülüb gələn elmi  nəticələri ilə öyünürdü.

   Fərhad müəllim Moskvada görkəmli rus türkoloqu N.A. Baskakovun aspirantı olmuşdu.  O, Moskva türkoloji məktəbinin ənənələrini Bakıda davam etdirirdi. Biz ,  Fərhad müəllimin  tələbələri - onun dərslərini səbirsizliklə gözləyən tələbələri,  Fərhad müəllimdən müəllimliyi öyrənmişik.   Doğrusu, Fərhad müəllimin   rusca   necə danışdığını  bilmirdik, ancaq rusdilli  türkoloqlarla  onun elmi polemikasını,mübahisə mədəniyyətini  çox yüksək   qiymətləndirirdik.

  Fərhad müəllim zəhmli adam idi, amma qorxulu deyildi.  O, hamını dinləyə bilirdi , hamını başa düşüdü.

Bizə kurs işi vermişdi.Səhv etmirəmsə, mənə köməkçi nitq hissələrinə aid mövzu düşmüşdü.  Bu,  Fərhad Zeynalova  doğma mövzu idi: o, müasir türk dillərində köməkçi nitq hissələrinin türkologiyada ən yaxşı tədqiqatçısı idi.   Mən bunu bilə-bilə,   kurs işimdə onunla polemikaya  cəhd etmək  fikrinə düşdüm, Fərhad müəllimlə   razılaşmadığım yerlərdə ,  elmi qənaətimi  adımın və soyadımın baş hərfləri ilə göstərirdim -  ( ....-N.N.). Yataqxanada otaq yoldaşlarımdan biri , məndən bir kurs yuxarı  kursda   oxuan Mədinəyev Ələddin" Gürcüstan ləhcəsi ilə  "ayə, ay Allahın qara yəlsin, bu "N.N." lər  evini yıxajax,sən kimnən vurşeyrsən"  deyə-deyə məni  təsəvvür  və  güman   etdiyim mübahisədən çəkindirmək istəyirdi.  Mən də tərsliyimdə israrlı idim, elə bilirdim ki, mənim elmi qənaətim daha düzdür.(Çox sonralar başa düşdüm ki, nə qədər kobud səhv etmişəmmiş).

  Sessiya başlananda özümü çox naqolay hiss etdim.Fərhad müəllimdən gizlənmək istəyirdim, üzünə baxmağa qorxurdum. Dərs ilinin ilk dərslərinin   birində   Fərhad müəllim kurs işlərini özü ilə gətirmişdi. Birinci sualı bu oldu:  Bayraməli Aslanov kimdir? Lerikli uca boylu Bayraməli qorxa-qorxa ayağa qalxdı. Fərhad müəllim onun üzünə belə baxmadan "otur, yaxşı yazmısan" deyib,  Cəlilabadlı Əliyev Dilavəri tanımaq istədi. Onu da təriflədi.  Mən hələ də başımı yuxarı qaldırmırdım.Cəzamı və yekəxanalığımın  cavabını gözləyirdım. Fərhad müəllim hələ auditoriyaya göz gəzdirirdi. Birdən adımı və soyadımı eşitdim.Tərəddüd və qorxu ilə, dizlərim əsə-əsə ayağa qalxdım. Fərhad müəllim" Ən yaxıı sən yazmısan, diplom işini türkologiya kafedrasından götürərsən"- dedi. Bunula da söhbət bitdi,Ələddinin sözləri yadıma düşdü. Amma iş işdən keçmişdi, "N.N."lərə görə Fərhad müəllimə cavab verməli idim.

  Fərhad müəllim mənə "Müasir türk dillərində rus və rus dili vasitəsilə başqa dillərdən alınmış  sözlərdən əmələ gələn feİllər" mövzusunu verdi. Hər fəsli diqqətlə oxudu, evindən rus dilində yazılmış qalın-qalın kitablar gətirdi,razılaşmadığı fikirləri  başa saldı,  Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının  XXII qurultayında Azərbaycan Kommunist Partiyasının Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi, atamın  tələbə  dostu Vəli Axundovun çıxışından gətirdiyim  dil haqqında sitatın üstündən çalın-çarpaz xətt çəkdi.

   Nə isə...Fərhad müəllim məni diplom işimi  tamalamaq üçün Moskva və Leninqrad arxivlərinə göndərdi.  "SSRİ-də qardaşlıq ailəsində  yaşayan" türk xalqlarının ədəbi  və elmi ədəbiyyatından, mətbuatından seçilmiş materiallar  əsasında diplom işimi qurtardım.

  İyunun 30-u idi.  Müdafiə uğurlu  oldu.  Filologiya fakültəsinin  elmi şurası  250  tələbənin  sırasından təkcə mənə  Elmlər Akademiyasının  aspiranturasında oxumağa  zəmanət verdi.  Görünür, Fərhad müəllim  imtahan komissiyasınin üzvlərini - Muxtar Hüseynzadə, Tofiq Hacıyev,  Ağamusa Axundov  və   imtahan komissiyasının sədri, sonralar akademik olan Bəkir Nəbiyevi inandıra bilmişdi.

  Onda 1972-ci ilin iyun ayı idi: Fərhad müəllim bundan  sonra da qayğı və  sayğısını inandığı və güvəndiyi adamlardan əsirgəmirdi.

  Fərhad müəlimlə mübahisə etmək asan deyildi, amma maraqlı idi.  Bir dəfə,  əgər səhv etmirəmsə,  İtaliyadan elmi məzuniyyətdən qayıtmışdı.Elmi konfransdakı fikirləri bizlə bölüşmək istəyirdi.  Sevinclə "Nizaminin  Azərbaycan dilində bir qəzəlini tapmışam" deyəndə hamımız bu tapıntıya sevindik.Fərhad müəllim xeyli danışdı, müqayisələr apardı, fikrinin döğruluğuna hamımızı inandırmaq istədi. Mən yavaşca, sanki özüm-özümə "bəlkə də bu  heç Nizaminin deyil" deyəndə Fərhad müəllim əslində ona ünvanlanmayan bu sözləri eşitdi, yenidən izahatını davam etdirdi.

   Sonralar məlum oldu ki, doğrudan da, bu qəzəl  XII əsr Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvinin yox, eyni təxəllüslü orta əsrlərdə   yazıb yaratmış  bir türk şairinin imiş. Amma Fərhad müəllimin elmi məzuniyyəti  zamanı topladığı  digər materiallar -"Kitabi-Dədə Qorqud" eposu,  "Dastani-Əhəd Hərami" poeması  ilə ilgili zəngin materiallarla yadda qaldı.

    Fərhad müəllim  həmişə tələsirdi.Nə  isə yazmaq,elmi zənginləşdirmək, türkologiya kafedrasının xətti ilə  sanballı elmi tədqiqatların sayını çoxaltmaq istəyirdi. O, dilçi idi,türkoloq idi .Fərhad müəllim həm də mətnşünas idi,  ədəbiyyat tədqiqatçısı idi.  O, dilçiliyi ədəbiyyatla, tarixlə inteqrasiya edə bilirdi.  Fərhad müəllim bütün türkoloqlara  nümunə idi.  Başçılıq etdiyi  türkologiya kafedrasının əməkdaşları -  onun əqidə və məslək dostları  idi.

  1987-ci ildə Fərhad müəllimin ən sədaqətli  dostlarından biri - filologiya elmləri doktoru ,hamının  özünə doğma sandığı  Samət Əlizadə ərəb əlifbası ilə yazılmış  "Əmsali-Məhəmmədəli", yaxud "Məcməül-əmsali - Məhəmmədəli" adlı atalar sözü  və məsəllər  əlyazmasını  28000 tirajla  çar etdirib  oxuculara ünvanladı.  "Oğuznamə" adı ilə cap olunan bu kitabın işıq üzü görməsinə hamı sevinirdi.  Təkcə bir nəfər- bu kitabın araya ərsəyə çatmasında xidmətləri olan, Leninqrad Dövlət Universiteti  şərq fakültəsinin kitabxanasında saxlanılan  ədəbi dilimizin, bədii fikir tariximizin incilərindən biri olan bu əlyazmanın  surətinin Azərbaycanda elmi tədqiqata cəlb olunmasına şərait yaradan, fədakarlıq göstərən  professor Fərhad  Zeynalov,   elmi yaradıcılığının aşıb-daşdığı  bir dövrdə  dünyadan  vaxtsız köçdüyünə görə  "Oğuznamə"nin   doğurduğu təəssüratı duya bilmədi.

 Fərhad müəllimin  əqidə və məslək dostu Samət  Əlizadə  (1938-2002)  də bir neçə  ildir  ki, dünyasını dəyişib.Yaxşı ki  hələ  dünyada Fərhad müəllim kimi,   Samət müəllim  kimi  hamının yaxşı tanıdığı   yaxşı adamlar çoxdur.

 Yaxşılar yad edilir, xatırlanır, işıqlı əməlləri yolumuzu işıqlandırır.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
20.01.2019

Azərbaycanda 20 Yanvar faciəsinin 29-cu ildönümü qeyd olunur

19.01.2019

Abşeronda yanacaqdoldurma məntəqəsinə SİLAHLI BASQIN - VİDEO

19.01.2019

Bərdədə 20 Yanvar hadisələrinin qurbanları yad olunub

19.01.2019

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

19.01.2019

Şirvanda avtoqəzada yaralanmış sürücü xəstəxanada öldü 

19.01.2019

Elçin Əhmədov: Azərbaycan əleyhinə sifarişlə hazırlanmış bu cür “qətnamələr” gərəksiz kağız parçalarıdır

19.01.2019

Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsi "Milli Şura"nın mitinqi ilə bağlı məlumat yayıb

19.01.2019

Zimbabve Prezidentinin Azərbaycana işgüzar səfəri başa çatdı

19.01.2019

Avropa İttifaqı Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması üzrə danışıqların konkret nəticələrini səbirsizliklə gözləyir

19.01.2019

Nazirlik: 20 Yanvar əlillərinə birdəfəlik maddi yardım edilib

19.01.2019

Dünya Kubokunun iştirakçılarının adları açıqlanıb

19.01.2019

Prezident İlham Əliyev: "Bu, tarixi səfərdir"

19.01.2019

AFFA üç millini ləğv etdi

19.01.2019

Mnatsakanyan rəsmən xarici işlər naziri oldu

19.01.2019

Sabah bəzi avtobusların hərəkət trayektoriyası dəyişdiriləcək

19.01.2019

DİN rəsmisi: Nazirlik öz funksiyalarının icrasını davam etdirəcək

19.01.2019

Gecə Bakıda şaxta olacaq

19.01.2019

Gömrükdə Gürcüstan vətəndaşının avtomobilindən marixuana çıxdı

19.01.2019

Quba-Xınalıq yolu qardan tam təmizlənib

19.01.2019

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 23 nəfər saxlanılıb

19.01.2019

Şamaxı təfərə yolu düşən sürücülərin DİQQƏTİNƏ! EHTİYYATLI OLUN! - VİDEO

19.01.2019

Balakən sakinlərinin qanunsuz saxladıqları silahlar götürülüb

19.01.2019

Naxçıvanda bir ildə 51 milyona yaxın kredit verilib

19.01.2019

Məmmədyarov Karlsenə məğlub oldu

19.01.2019

Cavid Nəcəfov  saxlanılıb

19.01.2019

Saxta əlillik alanlara ödənilən pul geri qaytarılacaq

19.01.2019

FETÖ-nün "alman ablası" Avropanı "Azərbaycanın qolları arasından" necə xilas edir? -Taleh Şahsuvarlı yazır

19.01.2019

ASAN mərkəzləri bir gün işləməyəcək

19.01.2019

Birjalarda neftin qiyməti

19.01.2019

20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar Vyetnamın Hanoy Universitetində tədbir keçirilib

19.01.2019

UEFA ən çox gəlir əldə edən klubların siyahısını açıqlayıb

19.01.2019

Sutka ərzində atəşkəs rejimi 20 dəfə pozulub

19.01.2019

Sürücülərə XƏBƏRDARLIQ: 500-800 manat cərimə OLUNACAQSIZ – VİDEO

19.01.2019

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı açıqladı - Peyvəndlər vurulmasa, 1,6 milyard insan...

19.01.2019

Dollar 3 gün bu qiymətə olacaq

19.01.2019

Bakıdan Rusiyaya cavab: Bu tərzdə danışıq qəbuledilməzdir!

19.01.2019

Bakıda 18 yaşlı oğlan itkin düşdü

19.01.2019

Aureliya Qriqoriu: 1990-cı il 20 yanvar tarixinə keçən gecə Bakıda baş verən cinayətlər cavabsız qalmamalıdır

19.01.2019

Bəyanat: Aİ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə nizamlanması üçün müsbət siqnal görür

19.01.2019

Gədəbəydə avtomobil hasara çırpıldı - Sərnişini hadisə yerində öldü

19.01.2019

"Qarabağ" Çexiya klubuna qarşı

18.01.2019

Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva “Üzeyir Hacıbəyli” fəxri medalı ilə təltif edilib

18.01.2019

Britaniyalı nazirlər Tereza Meyi hədələyiblər

18.01.2019

Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi məsələsində Rusiyanın köməyinə ümid bəsləyir

18.01.2019

“20 Yanvar” günü bu yollar bağlanacaq

18.01.2019

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi "ifrat təhlükəli" ifadəsinə münasibət bildirib

18.01.2019

“Azərişıq”: Elektrik enerjisinin verilməsində ciddi problem yaranmayıb

18.01.2019

Futbol üzrə 2022-ci il dünya çempionatında 48 yığma komanda çıxış edə bilər

18.01.2019

Avropa İttifaqı Rustavi-Qırmızı Körpü avtomagistralının tikintisinə 115 milyon avro ayırıb

18.01.2019

Qaradağda 17 kq-a yaxın narkotik vasitə qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb