S.Ə.Şirvaninin (1835-1888) "Ziya" qəzetində dərc etdirdiyi nüktələrlə dolu "Ey bülbül" rədifli qəzəli haqqında  açıqlamalar

09:35 / 19.12.2018

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Seyid Əzim Şirvani bu qəzəli əqidə və məslək dostu "Ziya" qəzetinin naşiri və baş yazarı Hacı Səid Əfəndi Ünsizadənin sifarişilə yazmışdır.  

"Ziya" qəzeti 25 yanvar 1879-cu ildə nəşrə başlayandan abunə çətinlikləri ilə üzləşmişdir. Qəzetin cəmiyyətdəki rolunu qiymətləndirən milli ziyalılardan başqa, ona kömək edən, demək olar ki, yox idi. Heç bir sənəddə göstərilməsə də, qəzetin abunə çətinliklərinə hökumət tərəfindən  qayğı göstərilirdi. Bir məsələdə Səid Ünsizadəyə vaxtilə Bakı qubernaoru olmuş D.Staroselskinin rolu danılmazdır.

Səid Ünsizadə bunu bir neçə yazısında söz içində qeyd etmişdir.

Hökumət məmurlarıyerlərdəki pristavlar yuxarıların göstərişi ilə abunə çətinliklərin dəf olunmasına çalışır, tabe olduqları qurumlar qarşısında pis vəziyyətdə qalmaq istəmirdilər. Onlara bəzi kənd  xudaları da köməklik göstərməyə məcbur idilər. Bunu "Ziya"ya göndərilən məktublar da təsdiq edə bilər. Hökumətin tapşırığını yerinə yetirən məmurlar müntəzəm olaraq, yerlərdə abunənin gedişatı haqqında  Səid Ünsizadəyə məlumat veirdilər. Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinin üzvü olan Səid Ünsizadə də bu hesabatları başçılıq etdiyi "Ziya" qəzeti vasitəsilə işıqlandırırdı.

Maraqlı bir fakt da var ki, abunə yazılan bəzi mollalar, abunə pulunu versələr də, qəzeti başqa adamın ünvanına göndərməyi Səid Ünsizadədən və onun "Ziya"da işləyən qardaşı Cəlaldan xahiş edirdilər.

Yerlərdə qəzetə qayğı göstərənlərin adları da "Ziya"nın sütunlarını bəzəyirdi."Ziya"ya maddi kömək edənlərdən biri İrəvandan Abbas Razi Məmmədzadə idi. O, qəzetə kömək məqsədilə Tiflisə Qafqaz Canişinliyinin İdarəsinə 50 manat pul və fars dilində bir məktub göndərmişdir. Səid Ünsizadə bu məlumatı qəzetində işıqlandırmış, başqalarına görk olmaqdan ötrü dostu S.Ə.Şirvaninin Abbas ağaya ünvanladığı 19 beytlik şeirini -qəsidəsini "Ziya" qəzetinin 11.10.1879-cu il tarixli 39-cu nömrəsində dərc etmişdir.  

Şeir belə başlayır:


"Mərhəba ,ey İrəvanın xaki zibamənzəri-Kim gəlib səndənvücudə əhli-məna sərvəri".


S.Ə.Şirvaninin  özü  də qəzetin və mətbu sözün tərifinə aid bir neçə şeirini "Ziya"da çap etdirmişdir.

Qəzetə yardım edənlərdən biri Türkiyə sədr-əzəmi Fuad paşanın müşaviri Şəkili Ömər bəyin bacısı oğlu Şahin  Əfəndi idi.

M.F.Axundzadə 1863-cü ildə ƏLİFBA LAHİYYƏSİ ilə əlaqədar İstanbula gedəndə, Şahin əfəndinin  səmimi münasibətindən  sonralar fərəhlə söz açmışdır.


Türkiyə tarixində müxtəlif vaxtlarda maarif naziri olan Münif paşa da "Ziya"nın Türkiyədəki qayğıkeşlərindən və fəal oxucularından biri idi.

Münif Paşa M.F.Axundzadəyə də Sultanın yaxın əməkdaşlarından biri kimi kömək etmişdir. Filologiya elmləri doktoru, professor Vüqar Əhməd "Ş.M. Xiyabani" kitabında yazdığı kimi, Münif Paşa M.F.Axundzadənin layihəsini başçılıq etdiyi elmi qurunmun  jurnalında dərc etmişdir.

Münif Paşanı "Ziya"ya göstərdiyi ən böyük qayğı 1882-cidə "Ziya"ya müsabiqə adı ilə göndərdiyi "Ey bülbül" qəzəlidir. Münif paşanın "Ey bülbül" qəzəli "Ziya"da çap ediləndən sonra Qafqazın 3 böyük şairi-  Şəkili Nakam ( İsmi Sədrəddinbəyov. O,əslən Şamaxılıdır-N.N.), Şuxi və S.Ə.Şirvani Tiflisə-"müsabiqə"yə öz nəzirələrini göndərirlər.

Bu şeirlər 1881-ci ildə Türkiyədə "Ey bülbül " rədifi ilə  başlanan müsabiqənin davamı kimi qəbul oluna bilər.

Münif paşa Türkiydəki müsabiqədə qalib gəlməsə də, "Ziya"da mətbu sözü Ezop maneralı qəzəli ilə qiymətləndirə bildi.

Filologiya elmlər doktoru, piofessor dostumuz  X.Məmmədov "Ziya"dakı "Ey bülbül" qəzəllərini sovet dövründə yazdığı monoqrafiyasında epiqonçu şeir kimi izah etsə də, sonralar öz fikrini dəqiqlşdirmk üçün yeni elmi axtarışlara başlamışdı.

Təəssüf ki,amansız ölüm ona bu işi yerinə yetirməyə imkan  vermədi.

Görünür, Münif paşa S.Ünsizadə və onun dostlarrı ilə bu "MÜSABİQƏ"yə  ciddi hazırlaşıbmış. Müsabiqənin nəticəsi məlum deyil. Məlum olan budur ki, Səid Ünsizadə "Ziya"ya kömək etmək üçün ziyalıları bu vazcib məsələnin  həllinə yönəldə bilmişdi.

Səid Ünsizadənin və Münif paşanın bu birgə layihəsi ciddi öyrənilməlidir.Hələlik oxuculara S.Ə.Şirvanini Münif paşaya minnətdarlıq məktubu ilə ünvanlanan EY BÜLBÜL qəzəlini ərməğanedirik.Bu qəzəl S.Ə.Şrvaninin 1967-ci il nəşrində verilsə də,şairin latın qrafikalı 3 cildliyinə,nədənsə daxil edilməmişdir.

Məlumat üçün onu da bildiririk ki,S.Ə.Şirvaninin ikinci  bir  "EY BÜLBÜL"ü  "Kəşkül" jurnalının  problemləri ilə əlaqdardır.

Burada da Bülbül və Gül metaforik obrazlardır. "Ziya"dakı bülbülər- Səid  Ünsizadəni,

güllər  isə -"ZİYA" qəzetini təmsil edir. Bu şeirdəki nüktələr incələnməli,rəmzlər açılmalı,türk dilli mətbuatda çoxlarının diqqətindən yayınmış Ezop üslubu, Ezop manerası bütün  incəlikləri ilə  incələnməli və elmi filoloji təhlilə  cəlb olunmalıdır.

Davamlı və daha ciddi araşdırmalar S.Ə.Şirvaninin BÜLBÜLNAMƏ və GÜLNAMƏlərindəki  analoji  şeirlərin   yeni nümunlərini ortalığa  şıxara bilər.

 


S.Ə.Şirvaninin "Ey Bülbül" rədifli qəzəli

 


Açıbdır çöhrə güli-gülüstanın,ey bülbül!

Nə vəchdən tutulur bəs lisanın, ey bülbül!

Gəhi dilin tutulur, gəh fəğan edirsən sən,

Nədir, bəyan eylə dərdi-nihanın, ey bülbül!

Xəzan qəmilə məgər xatirin hirasandır,(bu söz Əsərlərdə pərişandır şəklindədir-N.N.)

Bahari-vəsldə artır fəğanın, ey bülbül!

Baharım oldu fəğan, qoy mən eyləyim nalə,

Sənin ki, döndi baharə  xəzanın,ey bülbül!

Bücudeyi-Məryəmi-gülbəndə gəldi iyisi-gül,

Yəqindi tazələnir şimdi canın, ey bülbül!

Sənin  zəbanələrin yandırır zəmanələri,

Əcəb ki,ol odə yanmaz zəbanın, ey bülbül!

Həzar mərtəbə şirindir  nöqlü-şəkkərdən,

O Xosrovani əda dastanın, ey bülbül!

Zəman-zəman fərəhin var təbəssümi-güldən,

Xoşa bu gunə keçə hər zəmmanın, ey bülbül!

Sənin təranələrin şeirin nəzirəsidir,

Münifü xoşsüxənü-nüktədanın ,ey bülbül!

Həvayi-xar ilə sən tutmazsan qərarü şəkib,

Qızıl qəfəs ola gər aşiyanın , ey bülbül!

Qədəm gül üstünə qoymaq nədir, səzadır əgər,

Tökülsə xənçəri-xar ilə qanın, ey bülbül!

(səh.346)

Gərək ola qədəmi-yarda səri-aşiq,

Həsən degil bu rəviş dasitanın, ey bülbül!

Kitabi-güldən oxursan Rəsul mədhini sən,

Rəvadır Seyyid ola  mədhxanın ,  ey bülbül!

***

Nazim Nəsrəddinov,

Azərbaycan Respublikasının  əməkdar müəllimi,

Respublika Prezidentinin Sərəncamı ilə keçirilən

ƏN YAXŞI MÜƏLLİM müsabiqəsinin qalibi,

Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü,türkoloq

 


Ədəbiyyat siyahısı

1"Ziyayi-Qafqasiyyə" qəzeti, 28.05.1882, N 18.

2.S.Ə.Şirvani.Əsərləri , 3 cilddə.

       I cild.  Azərbaycan SSR EA Nəşriyyatı,

      B., 1967.səh 346-347.

3.Xeyrulla Məmmədov.XIX əsrin sonu,XXəsrin əvvəllərində 

Azərbaycan maarifçi realist ədəbiyyatı(xüsusi kurs).Bakı,1978.

4.Vüqar Əhmədov.Xiyabani.Bakı, 2010.



Strategiya.az

Xəbərlər
23.01.2019

“Məxməri inqilab”ın birinci mərhələsi: Ermənistan dalanda

23.01.2019

Yaxın saatlarda liderlərin görüşü start götürəcək

23.01.2019

Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlandı

23.01.2019

Yakutiyada keçirilən Beynəlxalq konfransda Yasamal rayon M.Ş.Vazeh adına Mərkəzi Kitabxanasının iştirakı gözlənilir

23.01.2019

Qazaxıstanın adı dəyişdirilə bilər

23.01.2019

Bakıda itkin düşən yeniyetmə tapıldı - 2 həftə küçələrdə qalıb

23.01.2019

Məktəbdən oğurluq olub

23.01.2019

İrandan Azərbaycana narkotik və psixotrop maddə keçirmək istəyən şəxslər saxlanılıb

23.01.2019

Azərbaycanda yanvarın 24-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb

23.01.2019

Milli valyutadakı əmanətlər 32,2 faiz artıb

23.01.2019

Prezident İlham Əliyev “Suez Group”un beynəlxalq inkişaf üzrə icraçı vitse-prezidenti ilə görüşüb

23.01.2019

AzTV-də kadr islahatına və audit yoxlamalara başlanılıb

23.01.2019

Respublika fənn olimpiadalarının ilk mərhələsi keçiriləcək

23.01.2019

Neft quyusunun borusunu oğurlamaq istəyən 3 nəfər saxlanılıb

23.01.2019

Prezident İlham Əliyevin “The Boston Consulting Group” şirkətinin prezidenti ilə görüşü olub

23.01.2019

Vakant vəzifələrə müsabiqə elanı

23.01.2019

Sülhməramlıların bir qrupu Əfqanıstana yola salındı

23.01.2019

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 30 nəfər saxlanılıb

23.01.2019

Şahtaxtı-Poldəşt sərhəd-keçid məntəqəsinin iş saatı artırılıb

23.01.2019

Novruz Məmmədov bu qərarları ləğv etdi

23.01.2019

“Qoyya” baleti nümayiş ediləcək

23.01.2019

Dövlət qulluğuna qəbulla bağlı yanvarın 27-də imtahan keçiriləcək

23.01.2019

Birjalarda neftin qiyməti

23.01.2019

Prezident İlham Əliyev: Biz böyük enerji şirkətlərini Azərbaycana sərmayə yatırmaq üçün cəlb etdiyimizə görə çox böyük tərəqqiyə nail olmuşuq

23.01.2019

Azərbaycan nefti yenidən ucuzlaşdı

23.01.2019

Yunanıstanlı yarımmüdafiəçi "Neftçi"də

23.01.2019

Atəşkəs 29 dəfə pozulub

23.01.2019

Yanvarın 23-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

23.01.2019

Bakıda taxta bazarında baş verən yanğın söndürülüb

23.01.2019

Əlverişsiz hava şəraiti Biləsuvar və Cəlilabadda nəqliyyatın hərəkətini çətinləşdirib
 

23.01.2019

Goranboyda Alban kilsəsindən  nə tapıldı?

23.01.2019

Dövlət İmtahan Mərkəzi şagirdlər üçün faydalı layihəyə başlayıb 

23.01.2019

Şərur sakinindən narkotik götürülüb

23.01.2019

Yaponiya və Rusiya liderlərinin sammitində konkret irəliləyiş əldə edilməyib

23.01.2019

Bakı Nəqliyyat Agentliyi taksi sürücülərinin istəyini nəzərə alacaq - RƏSMİ AÇIQLAMA 

23.01.2019

Bakı sakini itkin düşüb

23.01.2019

Kerç boğazında yanğına məruz qalan gəmilərdə 16 Türkiyə vətəndaşı olub

22.01.2019

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Davosda qeyri-rəsmi görüşü olub

22.01.2019

Bərdədə məktəb yandı

22.01.2019

DTX: Mədət Quliyevin adından sosial şəbəkələrdə yaradılmış bütün səhifələr saxtadır

22.01.2019

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoyulsa, regionumuzda daha geniş beynəlxalq əməkdaşlıq və davamlı sülh olardı

22.01.2019

"Koroğlu" Nəqliyyat Mübadilə Mərkəzi ilin ikinci yarısı istifadəyə veriləcək

22.01.2019

Millət vəkili Cavanşir Feyziyevin Avropanın EURACTİV xəbər portalına müsahibəsi

22.01.2019

Azərbaycan üzrə məruzəçi bəyanat yaydı  

22.01.2019

Prezident İlham Əliyevin “SAP SE” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşü olub

22.01.2019

İmişlidə nadir quşları ovlayan ərəblər cərimələnib

22.01.2019

Paşinyan yenidən Moskvaya gedir

22.01.2019

Qusarda “Hyundai” 3 piyadanı vurdu, biri öldü

22.01.2019

Əmək qanunvericiliyini pozanlar 1,3 milyon manat cərimələnib

22.01.2019

Bakıda avtomobil təmiri sexi yanıb