M.Ə.Rəsulzadə və "Molla Nəsrəddin" jurnalı

09:24 / 30.01.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

M.Ə.Rəsulzadə və "Molla Nəsrəddin" jurnalı və yaxud "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkillərindən biri - Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (29 02 1884 - 06.03.1955)   
             
  Neçə il yaşamasından asılı olmayaraq dünyada hərənin payına bir il düşür. O il ki insan dünyaya göz açır. Hamı dünyaya ağlaya-ağlaya gəlir. Mən hələ eşitməmişəm ki, desinlər filankəsin oğlu dünyaya gülə-gülə gəlib.
  Bu ağlamaq məsələsi ki, var, çox qəliz məsələdir. Bəlkə də, dünyaya gələn uşaq ona görə ağlayır ki, başına nə gələcəyini bilmir. Hər halda ağlamaq ki var, insanlıq göstəricisidir. Əsas məsələ odur ki, ağlayan uşaq nəyə görə ağladığını bilsin.  M.Ə.Rəsulzadə dünyaya DÜZ YÜZ OTUZ BEŞ il bundan əvvəl gəlib. Əlbəttə, ağlaya-ağlaya,həyatı dərk etməyə, həyatı yeniləşdirməyə gəlib.  Tarixçilərin hazırladıqları sənədə görə M.Ə.Rəsulzadə 31 yanvar 1884- cü ildə dünyaya göz açıb.  Doğru, dəqiq faktlara görə isə  onun dünyaya gəlişi 1884-cü il fevralın 29-dan başlanmalıdır. Bu da ki, tarixi hesablamağın 1918-ci il üsulu ilə 12 mart 1884-cü ilə düşür. 
 Azərbaycan  Respublikası Dövlət Tarix Arxivində saxlanılan və həqiqəti təsdiq etməyə qadir olan  sənədlərdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 29 fevral 1884-cü ildə  anadan olduğu aydın- göstərilmişdir. (Mən bunu dəfələrlə müxtəlif yazılarımda göstərmişəm-N.N). 
  1884-cü il dördə kəsirsiz bölünən illərdəndir. Belə ilə ingilislər "LEAP YEAR",  ruslar  "ВИСОКОСНЫЙ ГОД"  deyirlər. Hər halda uzun ilin adamı olmaq yaddaqalan xarakterik xasiyyətləri ilə tanınır. Bu cəhətdən M.Ə.Rəsulzadənin bəxti çox gətirib. Maraqlı və zəngin işləri ilə dolu həyat yolu var. Yaxşı müəllimlərdən yaxşı dərs alıb. Özü də öz həyat nümunsi, ictimai-siyasi fəallığı ilə  nəsillərə dərs deyıb. Bugün-sabah  yubiley təntənələrinin sön günləridir. Hamı bu yübiley günlərində Vətən qarşısında gördüyü işlər barədə hesabata hazır olmalıdır. Yubiley HESABATDIR. Görülən işin, hazırlanan və həyata keçirilən tədbirlərin hesabatı... Gəlin hesabatımızı yaxşı hazırlayaq. 
  
  M.Ə.Rəsulzadə - adı dövlətçilik tariximizdə özünə şərəfli yer tutan vətəndaşlarımızdandır. Onun doğum gününü hər il təntənəli şəkildə keçirmək lazımdır.
  ... M.Ə.Rəsulzadənin həyat və yaradıcılığının müəyyən mərhələləri haqqında mənim bir sıra yazılarım Azərbaycan, rus və ingilis dillərində dünya oxucularına çatdırılmışdır. İnanıram ki, yubiley tədbirlərində bu materiallardan da istifadə olunacaqdır.
  Mən M.Ə.Rəsulzadənin ədəbi irsinə ilk dəfə 1997-ci ildə TQDK-nın xətti ilə bunkerdə olarkən müraciət etmişəm. Bu, mənə imtahandan əvvəl ehtiyatla irad tutulanda dediyim cavabı olduğu kimi indi sizlərə çatdırıram:

"Məhəmməd Əmin Rəsulzadə elə şəxsiyyətlərdəndir ki, onun heykəlini S.M.Kirovun heykəlinin yerində yapmaq olar".
   Mənə irad tutan dövlət məmuru etiraz etməyi bacarmadı. İkinci dəfə Elçinin kitabından bir cümləni TQDK-nın qəbul imtahanı suallarına yerləşdirə bildim:

  "Modern Avropa qəzet formasını ilk dəfə İrana gətirən M.Ə.Rəsulzadə olmuşdur"cümləsini sintaktik təhlil edin.      
Əlbəttə, söhbət sintaktik təhlildən daha çox M.Ə.Rəsulzadənin xatırlanmasının vacibliyini yada salırdı.
Başqa bir testdə M.Ə.Rəsulzadənin "Qaranlıqda işıqlar" dramı abituriyentlərin diqqətinə yönəldilirdi.
M.Ə.Rəsulzadənin "Molla Nəsrəddin" jurnalının "Bakı vəkili" olduğunu oxuculara ilk dəfə mən xəbər vermişəm.

 Bu məlumatı "Molla Nəsrəddin" jurnalının 9 dekabr 1907-ci ilə aid  46-cı nömrəsindən oxumuşdum:

Bakıda məcmuəmizin vəkilləri  "İrşad" idarəsində-"Nicat" cəmiyyətinin sədri  cənab Məhəmməd Əmin Rəsulzadə  və Parapetdə  "Nadejda" kontorunda məzkur cəmiyyətin  xəzinədarı  cənab Əsədulla Axundovdur.
  Gəncədə vəkilimiz şəhər məktəbinin türk dili müəllimi  cənab Mirzə Hüseyn İsmayılzadədir".

  Maraqlıdır ki, bu elan  jurnalın sonrakı -- 16 dekabr 1907- ci il tarixli  47-ci nömrəsində  də oxuculara  çatdırılmışdır. Lakin əvvəlki nömrədəki  soyadların təkrarlanması  nədənsə məsləhət olmamışdır.
  Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, M.Ə.Rəsulzadənin də  müəyyən illərdə rəhbər  olduğu "Nicat" Xeyriyyə cəmiyyəti  Bakı qubernatorunun 1906- cı il avqustun 22-də təsdiq etdiyi Nizamnamə əsasında fəaliyyətə başlamışdır. Cəmiyyətin əsas məqsədi müsəlman əhali arasında maarifçilik işini gücləndirmək, ali,orta və ibtidai təhsil müəssisələrində  oxuyan müsəlmanlara yardım göstərilməsi,ana dili və ədəbiyyatın inkişafı idi.Bu məqsədlə cəmiyyət müxtəlif  kitablar və dərsliklər  nəşr etmişdir.
  Ü.Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasının ilk tamaşasını "Nicat" Maarif Cəmiyyətinin  dram heyəti hazırlamışdır."Leyli və Məcnun" operasının ilk tamaşası   1912-ci il  yanvarın 12-də şənbə günü Hacı Zeynalabdin Tağıyevin teatrında  olmuşdur."Nicat"Cəmiyyətinin sədri kimiM.Ə.Rəsulzadənin də ilk tamaşada  tamaşaçı kimi iştirakı şübhəsizdir. Yeri gəlmişkən onu da deyək ki,  yarandığı gündən "Nicat" Cəmiyyətinə növbə ilə Məhəmmədəli bəy Səlimbəyov (1906-1907),  Həsən bəy Ağayev   (9 mart-12 noyabr 1907), M.Ə.Rəsulzadə (12.11.1907- 17 .12.1913), eyni zamanda  Qasım Qasımov,İsa bəy Aşurbəyov  və Əlimərdan bəy Topşçubaşov rəhbərlik etmişlər.
  "Nicat "  Cəmiyyətinin mətbu oraqanı "Nicat" qəzeti idi.Qəzetə İsa   bəy  Aşurbəyli başçılıq edirdi."Nicat" həftədə bir dəfə şənbə günü Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunan siyasi, ədəbi və ictimai qəzet idi.
   1910-1912-ci illərdə "Nicat" qəzetinin 86 nömrəsi çap olunmuşdur.
    M.Ə.Rəsulzadə ilə ilgili qəzet və jurnal materiallarının diqqət və bələdliklə öyrənilməsi həmişə gündəmdə olmalıdır. 
    Mən  fəxr edirəm ki, tariximizə sevgi və qayğı ilə bir neçə iri həcmli kitaba yerləşəcək qədər iş - xeyirxah yaradıcılıq işi görmüşəm.  Bu sırada M.Ə.Rəsulzadə irsinə rəğbətim bir neçə yazımda öz əksini tapmışdır. 
     M.Ə.Rəsulzadənin "MƏR" imzası ilə "Həyat" qəzetində çap olunmuş "Mətbəələrimizə dair" məqaləsini 30.10.1992-ci ildə də oxuculara mən çatdırmışam. 
(bax :"Novruz " qəzeti,30.10.1992).
   Ən nəhayət, arxiv sənədlərinə əsasən, M.Ə.Rəsulzadənin 31 yanvar 1884-cü ildə yox, 29 fevral 1884- cü ildə anadan olması faktını da üzə çıxaran da mənəm: 



Strategiya.az

Xəbərlər
23.02.2019

Çöllərin zərif qızı, güllərin dan ulduzu

23.02.2019

“Şah İsmayıl Xətai” tankerinin əsaslı təmiri yekunlaşıb

23.02.2019

Neftin qiyməti bahalaşır

23.02.2019

Salyanda yol qəzası oldu - xəsarət alan var

23.02.2019

Dağda itən kişinin meyiti tapıldı

23.02.2019

Xocalı prospektində hərəkət qismən məhdudlaşdırılacaq

23.02.2019

Tramp Kraft Kellinin namizədliyini ABŞ-ın BMT-də daimi nümayəndəsi vəzifəsinə irəli sürüb

23.02.2019

Latviya əhalinin azalma sürətinə görə dünyada birincidir

23.02.2019

Prezidentin fərmanı nə qədər mənzili əhatə edəcək?

23.02.2019

Ermənistan silahlıları atəşkəs rejimini 20 dəfə pozub

23.02.2019

"Vengerlə mehriban düşmən idik" - Mourinyo

23.02.2019

Putin ölkəsinin yeni silahlarını təriflədi

23.02.2019

Fevralın 25-nə dolların rəsmi məzənnəsi müəyyən edilib

23.02.2019

Həftənin ən gözəl qolları - Video

23.02.2019

Xocalı soyqırımının ildönümü münasibətilə Ermənistanın İsveçdəki səfirliyinin qarşısında aksiya keçirilib

23.02.2019

“Open Science : Azərbaycan”  adlı konfrans keçirilib

23.02.2019

Rusiya Futbol İttifaqının yeni prezidenti məlum oldu

23.02.2019

Tovuzda raket qalıqları aşkarlanıb

23.02.2019

Buraxılış imtahanlarının dərslər başa çatmadan keçirilməsi narahatlıq yaradıb - RƏSMİ MÜNASİBƏT - VİDEO

23.02.2019

“Milan” 3:0 hesabı ilə qələbə qazanıb

23.02.2019

Biləsuvarda mağaza qarət edilib 

23.02.2019

Gədəbəydə F-1 əl qumbarası və UZRQM partladıcısı tapılıb

22.02.2019

Bu gün Bakıda 2 avtobus yanıb - VİDEO

22.02.2019

İnnovasiyalar Agentliyinin Nizamnaməsi və Strukturu təsdiqlənib

22.02.2019

Göygöldə və Ağdamda top mərmiləri aşkarlanıb

22.02.2019

Prezident İlham Əliyev Xəzərin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanı təsdiqləyib

22.02.2019

Qubada iki dost bir-birini bıçaqladı

22.02.2019

“Xocalıya ədalət” kampaniyası oxucular tərəfindən bir daha dəstəkləndi

22.02.2019

İnnovasiyalar Agentliyinin Nizamnaməsi təsdiq edilib

22.02.2019

Dağlıq Qarabağ bölgəsinin azərbaycanlı icması Xocalı soyqırımının 27-ci ildönümü ilə əlaqədar bəyanat yayıb

22.02.2019

Sona Vəliyevanın şeirlər kitabı Londonda nəşr edilib

22.02.2019

Bakıda 45-50 yaşlarında naməlum kişi meyiti aşkarlanıb

22.02.2019

BMT Misiri edam cəzalarını dayandırmağa çağırıb

22.02.2019

Depressiyanı bu xəstəliklər yaradır - DİQQƏT!

22.02.2019

Avroliqada həftənin ən yaxşısı adına namizədlər

22.02.2019

Ehtiyatlı olun: Təyyarədə də gizli kamera var

22.02.2019

Bakıda maşın aşıb, yolda tıxac yaranıb

22.02.2019

Xalq artisti Hacıbaba Hüseynovun 100 illiyi qeyd ediləcək

22.02.2019

Bidzina İvanişvilinin yaxın tərəfdaşlarından biri istefa verib

22.02.2019

100 mühafizəkar Tereza Meyi Brexiti təxirə salmağa məcbur etmək istəyir

22.02.2019

İsveçin ən böyük aeroportunun bəzi əməkdaşlarının mütəşəkkil cinayətkar qruplaşmalarla əlaqələri üzə çıxıb

22.02.2019

Əfqanıstanda həlak olan hərbi qulluqçuların ailələri də yüksək qayğı ilə əhatə olunur

22.02.2019

“Bununla mən nə qazanıram?” - Estetik əməliyyata maraq niyə ARTIB? – VİDEO 

22.02.2019

Həcc ziyarətinə getməyin builki qiyməti məlum oldu - Sənəd qəbulu başladı

22.02.2019

Xızıda avtomobil yolunun tikintisinə 850 min manat ayrılıb

22.02.2019

FİFA-dan "Çelsi"yə transfer qadağası

22.02.2019

Dövlət Komitəsi dünya azərbaycanlılarını Brüsseldə Qarabağ mitinqində iştirak etməyə çağırır

22.02.2019

Ərdoğan Türkiyə və Azərbaycan arasında hərbi sahədə mühüm sənədi təsdiqlədi

22.02.2019

ABŞ 200 əsgərini hələ bir müddət Suriyada saxlayacaq

22.02.2019

XƏBƏRDARLIQ! Gələn həftə yağış, qar gözlənilir