M.Ə.Rəsulzadə və "Molla Nəsrəddin" jurnalı

09:24 / 30.01.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

M.Ə.Rəsulzadə və "Molla Nəsrəddin" jurnalı və yaxud "Molla Nəsrəddin"in Bakı vəkillərindən biri - Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (29 02 1884 - 06.03.1955)   
             
  Neçə il yaşamasından asılı olmayaraq dünyada hərənin payına bir il düşür. O il ki insan dünyaya göz açır. Hamı dünyaya ağlaya-ağlaya gəlir. Mən hələ eşitməmişəm ki, desinlər filankəsin oğlu dünyaya gülə-gülə gəlib.
  Bu ağlamaq məsələsi ki, var, çox qəliz məsələdir. Bəlkə də, dünyaya gələn uşaq ona görə ağlayır ki, başına nə gələcəyini bilmir. Hər halda ağlamaq ki var, insanlıq göstəricisidir. Əsas məsələ odur ki, ağlayan uşaq nəyə görə ağladığını bilsin.  M.Ə.Rəsulzadə dünyaya DÜZ YÜZ OTUZ BEŞ il bundan əvvəl gəlib. Əlbəttə, ağlaya-ağlaya,həyatı dərk etməyə, həyatı yeniləşdirməyə gəlib.  Tarixçilərin hazırladıqları sənədə görə M.Ə.Rəsulzadə 31 yanvar 1884- cü ildə dünyaya göz açıb.  Doğru, dəqiq faktlara görə isə  onun dünyaya gəlişi 1884-cü il fevralın 29-dan başlanmalıdır. Bu da ki, tarixi hesablamağın 1918-ci il üsulu ilə 12 mart 1884-cü ilə düşür. 
 Azərbaycan  Respublikası Dövlət Tarix Arxivində saxlanılan və həqiqəti təsdiq etməyə qadir olan  sənədlərdə Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 29 fevral 1884-cü ildə  anadan olduğu aydın- göstərilmişdir. (Mən bunu dəfələrlə müxtəlif yazılarımda göstərmişəm-N.N). 
  1884-cü il dördə kəsirsiz bölünən illərdəndir. Belə ilə ingilislər "LEAP YEAR",  ruslar  "ВИСОКОСНЫЙ ГОД"  deyirlər. Hər halda uzun ilin adamı olmaq yaddaqalan xarakterik xasiyyətləri ilə tanınır. Bu cəhətdən M.Ə.Rəsulzadənin bəxti çox gətirib. Maraqlı və zəngin işləri ilə dolu həyat yolu var. Yaxşı müəllimlərdən yaxşı dərs alıb. Özü də öz həyat nümunsi, ictimai-siyasi fəallığı ilə  nəsillərə dərs deyıb. Bugün-sabah  yubiley təntənələrinin sön günləridir. Hamı bu yübiley günlərində Vətən qarşısında gördüyü işlər barədə hesabata hazır olmalıdır. Yubiley HESABATDIR. Görülən işin, hazırlanan və həyata keçirilən tədbirlərin hesabatı... Gəlin hesabatımızı yaxşı hazırlayaq. 
  
  M.Ə.Rəsulzadə - adı dövlətçilik tariximizdə özünə şərəfli yer tutan vətəndaşlarımızdandır. Onun doğum gününü hər il təntənəli şəkildə keçirmək lazımdır.
  ... M.Ə.Rəsulzadənin həyat və yaradıcılığının müəyyən mərhələləri haqqında mənim bir sıra yazılarım Azərbaycan, rus və ingilis dillərində dünya oxucularına çatdırılmışdır. İnanıram ki, yubiley tədbirlərində bu materiallardan da istifadə olunacaqdır.
  Mən M.Ə.Rəsulzadənin ədəbi irsinə ilk dəfə 1997-ci ildə TQDK-nın xətti ilə bunkerdə olarkən müraciət etmişəm. Bu, mənə imtahandan əvvəl ehtiyatla irad tutulanda dediyim cavabı olduğu kimi indi sizlərə çatdırıram:

"Məhəmməd Əmin Rəsulzadə elə şəxsiyyətlərdəndir ki, onun heykəlini S.M.Kirovun heykəlinin yerində yapmaq olar".
   Mənə irad tutan dövlət məmuru etiraz etməyi bacarmadı. İkinci dəfə Elçinin kitabından bir cümləni TQDK-nın qəbul imtahanı suallarına yerləşdirə bildim:

  "Modern Avropa qəzet formasını ilk dəfə İrana gətirən M.Ə.Rəsulzadə olmuşdur"cümləsini sintaktik təhlil edin.      
Əlbəttə, söhbət sintaktik təhlildən daha çox M.Ə.Rəsulzadənin xatırlanmasının vacibliyini yada salırdı.
Başqa bir testdə M.Ə.Rəsulzadənin "Qaranlıqda işıqlar" dramı abituriyentlərin diqqətinə yönəldilirdi.
M.Ə.Rəsulzadənin "Molla Nəsrəddin" jurnalının "Bakı vəkili" olduğunu oxuculara ilk dəfə mən xəbər vermişəm.

 Bu məlumatı "Molla Nəsrəddin" jurnalının 9 dekabr 1907-ci ilə aid  46-cı nömrəsindən oxumuşdum:

Bakıda məcmuəmizin vəkilləri  "İrşad" idarəsində-"Nicat" cəmiyyətinin sədri  cənab Məhəmməd Əmin Rəsulzadə  və Parapetdə  "Nadejda" kontorunda məzkur cəmiyyətin  xəzinədarı  cənab Əsədulla Axundovdur.
  Gəncədə vəkilimiz şəhər məktəbinin türk dili müəllimi  cənab Mirzə Hüseyn İsmayılzadədir".

  Maraqlıdır ki, bu elan  jurnalın sonrakı -- 16 dekabr 1907- ci il tarixli  47-ci nömrəsində  də oxuculara  çatdırılmışdır. Lakin əvvəlki nömrədəki  soyadların təkrarlanması  nədənsə məsləhət olmamışdır.
  Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, M.Ə.Rəsulzadənin də  müəyyən illərdə rəhbər  olduğu "Nicat" Xeyriyyə cəmiyyəti  Bakı qubernatorunun 1906- cı il avqustun 22-də təsdiq etdiyi Nizamnamə əsasında fəaliyyətə başlamışdır. Cəmiyyətin əsas məqsədi müsəlman əhali arasında maarifçilik işini gücləndirmək, ali,orta və ibtidai təhsil müəssisələrində  oxuyan müsəlmanlara yardım göstərilməsi,ana dili və ədəbiyyatın inkişafı idi.Bu məqsədlə cəmiyyət müxtəlif  kitablar və dərsliklər  nəşr etmişdir.
  Ü.Hacıbəyovun "Leyli və Məcnun" operasının ilk tamaşasını "Nicat" Maarif Cəmiyyətinin  dram heyəti hazırlamışdır."Leyli və Məcnun" operasının ilk tamaşası   1912-ci il  yanvarın 12-də şənbə günü Hacı Zeynalabdin Tağıyevin teatrında  olmuşdur."Nicat"Cəmiyyətinin sədri kimiM.Ə.Rəsulzadənin də ilk tamaşada  tamaşaçı kimi iştirakı şübhəsizdir. Yeri gəlmişkən onu da deyək ki,  yarandığı gündən "Nicat" Cəmiyyətinə növbə ilə Məhəmmədəli bəy Səlimbəyov (1906-1907),  Həsən bəy Ağayev   (9 mart-12 noyabr 1907), M.Ə.Rəsulzadə (12.11.1907- 17 .12.1913), eyni zamanda  Qasım Qasımov,İsa bəy Aşurbəyov  və Əlimərdan bəy Topşçubaşov rəhbərlik etmişlər.
  "Nicat "  Cəmiyyətinin mətbu oraqanı "Nicat" qəzeti idi.Qəzetə İsa   bəy  Aşurbəyli başçılıq edirdi."Nicat" həftədə bir dəfə şənbə günü Azərbaycan və rus dillərində nəşr olunan siyasi, ədəbi və ictimai qəzet idi.
   1910-1912-ci illərdə "Nicat" qəzetinin 86 nömrəsi çap olunmuşdur.
    M.Ə.Rəsulzadə ilə ilgili qəzet və jurnal materiallarının diqqət və bələdliklə öyrənilməsi həmişə gündəmdə olmalıdır. 
    Mən  fəxr edirəm ki, tariximizə sevgi və qayğı ilə bir neçə iri həcmli kitaba yerləşəcək qədər iş - xeyirxah yaradıcılıq işi görmüşəm.  Bu sırada M.Ə.Rəsulzadə irsinə rəğbətim bir neçə yazımda öz əksini tapmışdır. 
     M.Ə.Rəsulzadənin "MƏR" imzası ilə "Həyat" qəzetində çap olunmuş "Mətbəələrimizə dair" məqaləsini 30.10.1992-ci ildə də oxuculara mən çatdırmışam. 
(bax :"Novruz " qəzeti,30.10.1992).
   Ən nəhayət, arxiv sənədlərinə əsasən, M.Ə.Rəsulzadənin 31 yanvar 1884-cü ildə yox, 29 fevral 1884- cü ildə anadan olması faktını da üzə çıxaran da mənəm: 



Strategiya.az

Xəbərlər
18.08.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Azərbaycanın layiqli övladları, əsgər və zabitləri ilə fəxr edirəm

18.08.2019

Şəhriyar Məmmədyarov Hikaru Nakamura ilə mübarizə aparacaq

18.08.2019

Şəmkirdə ailə münaqişəsi zəminində baş vermiş hadisə ilə bağlı Prokurorluqdan rəsmi açıqlama

18.08.2019

Sabah hava küləkli olacaq

18.08.2019

Bakıda ağırçəkili şəxs xilasedicilərin köməyi ilə mənzildən çıxarılıb

18.08.2019

Türkiyədə ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib

18.08.2019

Batma təhlükəsi ilə üzləşən 3 nəfər xilas olunub

18.08.2019

Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəsi 21 dəfə pozub

18.08.2019

İsrailin Baş Naziri Ukraynaya səfər edəcək

18.08.2019

Zaur Əliyev dünya çempionatında gümüş medal qazanıb

18.08.2019

Türkiyənin Orduya Kömək Təşkilatı “British Steel” şirkətini satın alır

18.08.2019

Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin yaranmasından 100 il ötür

18.08.2019

Müdafiə naziri “Beynəlxalq Ordu Oyunları - 2019” yarışlarının bağlanış mərasimində iştirak edib

18.08.2019

Qazaxıstanda zəlzələ baş verib

18.08.2019

Bu gün dövlət qulluğuna qəbul üçün test imtahanı keçirilir

18.08.2019

Teleaparıcı təyyarə qəzasında həlak oldu

17.08.2019

Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva dünya şöhrətli müğənni Müslüm Maqomayevin anım mərasimində iştirak edib

17.08.2019

Qazaxıstan hərbi gəmisi Bakı limanını tərk edib

17.08.2019

Tərtər sakini həmkəndlisini maşınla vurub öldürdü

17.08.2019

Məktəbli formalarının qiyməti açıqlandı

17.08.2019

Prezident İlham Əliyev əfqanıstanlı həmkarını təbrik edib

17.08.2019

Güləşçilərimiz dünya çempionatının dörddəbir finalına vəsiqə qazanıblar

17.08.2019

Gömrükdən keçən avtomobildə qanunsuz mobil telefonlar aşkarlanıb

17.08.2019

Azərbaycan bitki və heyvan mənşəli piy və yağların ixracını artırıb

17.08.2019

Xocəsən poçt şöbəsində quldurluq: İşçini bıçaqla vurub qaçdılar

17.08.2019

ABŞ-da yüngülmotorlu təyyarənin qəzaya uğraması nəticəsində 2 nəfər ölüb

17.08.2019

Oğuzda qətl: Münaqişə zəminində bıçaqlanma olub

17.08.2019

Cəlilabadda keçmiş məhkumun evindən narkotik və psixotrop maddələr aşkarlanıb

17.08.2019

"28 may" stansiyasında istifadəsi dayandırılan eskalatorda təftiş yekunlaşıb

17.08.2019

İstanbulda güclü partlayış: ölən var

17.08.2019

Dövlət Gömrük Komitəsi şirkətlərdən imtahan götürür

17.08.2019

Rusiya-ABŞ nüvə müharibəsi: Günəşə həsrət qalacağıq

17.08.2019

Sabah havanın temperaturu 40 dərəcəyə yüksələcək

17.08.2019

Əhalinin Siyahıyaalınmasına Yardım Komissiyasının iclası keçirilib

17.08.2019

Abşeronda 20-yə yaxın evdən oğurluq edən şəxslər tutulub

17.08.2019

Qeydiyyatdan keçməyənlər qəbul olunanlar siyahısından xaric ediləcəklər

17.08.2019

Messinin rekordu təkrarlanıb, "Barselona" son 11 ildə ilklə üzləşib

17.08.2019

Bakıda 7 otaqlı evdə yanğın olub

17.08.2019

Məktəbli formaları ilə bağlı direktorlara -XƏBƏRDARLIQ

17.08.2019

"Qalatasaray" fransalı futbolçunu transfer edib

17.08.2019

Yaponiya Müdafiə Nazirliyi ABŞ-dan “F-35B” qırıcılarının alınması planını təsdiqləyib

17.08.2019

Zaur Əliyev dünya çempionatının finalında

17.08.2019

3 rayonun qaz təhizatı 2 gün müddətinə dayandırılır - SƏBƏB?

17.08.2019

“Qarabağ” klubu Azərbaycan Premyer Liqasının yeni mövsümünə qələbə ilə başlayıb

17.08.2019

Düşmən atəşkəs rejimini 21 dəfə pozub

17.08.2019

BMT Cammu və Kəşmirdəki vəziyyətdən narahatdır

17.08.2019

Kiyevin "Dinamo" klubunda yeni baş məşqçi

17.08.2019

Tərlan İbrahimovun üzərində zorakılıq əlamətləri olan meyiti tapılıb

16.08.2019

Arktikada 35 dərəcə isti qeydə alınıb

16.08.2019

Onkoloji xəstəliklərlə “vuruşan” ərzaqların siyahısı hazırlanıb