Bir daha H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki Qızlar Məktəbinin varlığı haqqında

09:24 / 28.02.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Bir neçə ilin söhbətidir. Müəllim həmkarım tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Fərhad Cabbarovla Milli Arxiv İdarəsinin oxu zalında  elmi işlə ilgili sənədləri araşdırırdıq. Hərə öz işi ilə mışğul idi. Birdən Fərhad müəllim geri dönüb təbəssülə sakit səslə: 

 -Sən demə, H.Z.Tağıyevin Petrovskidə də (İndiki Mahaç-qalada-N.N) Qızlar Məktəbi var imiş..

Fərhad müəllimin əyləşdiyi  yerə yaxınlaşdım. Kişik bir sənədi dəfələrlə oxuduq. Sənəd -  H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki nümayəndəsinin məşhur xeyriyyəçiyə ünvanlanmış  bir məktub  idi. Məktub H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki Qızlar Məktəbinin bir tələbəsinin-Tarkovski nin qızı Şirni xanımın 100 rubl təhsil xərcinin ödənilmə  xahişi ilə ilgili idi. Elə həmin gün iki saytda bu xəbəri oxuculara çatdırdım.

***

H.Z.Tağıyevin daha bir qız pansionu üzə çıxdı

 13.07.2012, 12:52    

Dövlət Tarixi Arxivində araşdırma apararkən tədqiqatçı, tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru  Fərhad Cabbarov Dağıstanda da hələ 1915-ci ildə Hacı Zeynəlabdin Tağıyevin adına qız məktəbi olduğundan söz açdı. Maraqlı fakt idi. Birlikdə 372 nömrəli fondun 1-ci siyahısındakı 50 nömrəli saxlama vahidini vərəqlədik. 98-ci səhifədə bu faktı təsdiqləyən məktubun surətini çıxardıq. Tağıyevin Petrovskidəki Balıqçılıq Sənayesi İdarəsindən göndərilən məktubda Heydər bəy Tarkovskiının xahişi ilə Petrovskidə Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına qız pansionuna 1914-1915-ci tədris ilinin ikinci yarısı üçün Tarkovskının qızı Şirni xanım Tarkovskinin adına  100 (yüz ) rubl keçirilməsi xahiş olunurdu. Səxavətdə Hatəm-Taidən də üstün olan H.Z.Tağıyev üçün 100 rubl o qədər də böyük məbləğ deyildi. Bu, sadəcə olaraq xatırlatma məktubu idi. Qeyd edək ki, Petrovski indiki Mahaçqalanın əvvəlki adıdır. Hələ XV əsrdən Dərbəndə gedən yolun üstündə əhəmiyyətli ticarət mərkəzi olan Tarki-aul Birinci Pyotrun 1822-ci ildə İran yürüşü zamanı bu yerlərdə olmasının şərəfinə Petpovski adlandırılmışdı. Petrovski şəhəri 1921-ci il  mayın 14-də inqilabçı Maxaç Daxadayevin şərəfinə Maxaçqala adlandırılıb. Azərbaycanı  bu şəhərlə bağlayan əlaqələr çoxdur. Onların geniş şəkildə tədqiq edilməsi çox əhəmiyyətlidir.

Nazim Nəsrəddinov. 

 

***

Milli Arxiv İdarəsindəki 372 nömrəli Fonddakı sənədlərdə  kimliyi geniş oxucu kütləsi üçün 
qaranlıq olan bir neçə  ad da var . Onlardn biri də Həmdulla Abdullayevdir. Sonralar onun kimliyi haqqında maraqlı materiallarla rastlaşdım. Bu materiallarla ilgili  rus dilində yazılmış  bir yazını   oxuculara təqdim edirəm:

Автор: Адиль Герей Гаджиев


Судьба Абдуллаева и его сыновей 

На судьбах людей революция и Советская власть отразились самым причудливым образом. Трагична и поучительна история семьи Абдуллаевых, наших земляков из Дербента. 

На фото: Гамдулла Абдуллаев со своими сыновьями перед их отъездом в Германию, 1926 год.

Фото: Гамдулла Абдуллаев со своими сыновьями...

Абдуллаев Гамдулла Гаджи-оглы родился в 1875 году в Дербенте в купеческой семье. Окончив городскую начальную школу, работал на рыбных промыслах дяди. В 1910 году он женился на внучке генерал-лейтенанта Араблинского - Суват Уцмиевой. После женитьбы предложил бакинскому миллионеру Тагиеву, родственнику со стороны жены, арендовать рыбные промыслы Воробьева. Таким образом, в Порт-Петровске было создано акционерное общество, директором которого стал Абдуллаев Гамдулла. Когда в 1918 году в Дагестане установилась Советская власть, Абдуллаев переехал в Баку, стал  начальником "Азрыбы".

Со временем председатель СНК Дагестана Д. Коркмасов пригласил его работать в Дагестан как большого специалиста. Абдуллаев начал приводить в поря-док рыбные промыслы, которые простирались от границы Азербайджана до полуострова Лопатин. Построил бондарный завод, холодильник, больницу для рыбаков. О блестящих успехах Абдуллаева писали в газетах. За отличную работу в виде премии в 1926 году правительство Дагестана предложило Абдуллаеву отправить сыновей в Германию для продолжения учебы.

Поехали двое: десятилетний Адиль-Герей и восьмилетний Амир-Арслан, Третий сын Юсуф был слишком мал. Абдуллаев продолжал работать директором "Дагрыбтреста" и одновременно писал книгу о рыбной промышленности для практического изучения сельдяного лова по западному побережью Каспийского моря. Книга готовилась как учебник в связи с открытием в Азербайджане рыбного института. Наступил 1930 год. Абдуллаева арестовали в числе 48 специалистов по СССР. Без суда и следствия был расстрелян талантливый специалист, отец пятерых детей. Все имущество было конфисковано, семья выслана, а квартиру его передали судье. В возвращении сыновей, посланных на учебу в Германию, жене Абдуллаева отказали. Связь прекратилась, сыновья потерялись. Затем Суват Абдуллаева с тремя детьми была выслана в северный Казахстан, как семья врага народа. Сыновья Абдуллаева в Германии оказались в критическом положении, оставшись без средств к существованию. Но в Германии нашлись добрые люди. По инициативе Эбера - директора Русско-Германского банка, Адиль-Герей и Амир-Арслан поехали в Стамбул и там блестяще окончили ремесленную школу. В 1937(Müəllif yanılır. Soyadı Kanunu 1934-cü ildə qəbul olunmuşdur-N.N.) году в Турции вышел закон, по которому каждая турецкая семья должна была выбрать себе фамилию по специально выпущенной книге с предложенными возможными фамилиями. Братья выбрали фамилию Эрк. 26 сентября 1957 года, спустя 27 лет, дело по обвинению Абдуллаева было пересмотрено военным трибуналом Московского военного округа и прекращено за отсутствием состава преступления. Суват Абдуллаева сразу же возобновила поиски потерянных сыновей и в 1965 году, спустя 40 лет, с помощью Красного Креста нашла их.Адиль Эрк и Амир Эрк из Турции, оказывается, вернулись в Германию, преодолевая неимоверные трудности, стали большими учеными. Адиль Эрк стал доктором технических наук, профессором, ректором  Энергетического университета в Брауншвейге. Амир Эрк тоже стал доктором технических наук, инженером, изобретателем, конструктором полиграфических машин, получил международное признание, вошел в книгу Германии "Кто есть кто". Такова их необычная судьба.



Strategiya.az

Xəbərlər
24.03.2019

Gömrük nəzarətindən gizlədilən Siqaret, mobil telefon aksesuarları və kürü aşkarlanıb

24.03.2019

Sabah hava buludlu olacaq, arabir yağış yağacaq

24.03.2019

Müdafiə naziri Zakir Həsənov ABŞ-a səfər edəcək

24.03.2019

Füzuli rayonunda qatarla minik avtomobili toqquşub, ölən var

24.03.2019

Şirin içkilərin təhlükəsi aşkarlandı

24.03.2019

Prezident İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik edib

24.03.2019

Daha bir ölkə paytaxtın adını dəyişir

24.03.2019

Cənubi Qafqaz ölkələrində su ehtiyatlarının inteqrasiyalı idarə edilməsi problemləri

24.03.2019

Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının yaranmasının 100 illiyinə həsr olunmuş videoçarx hazırlanıb -VİDEO

24.03.2019

Bakıda güclü külək olacaq - XƏBƏRDARLIQ

24.03.2019

Yaşayış məntəqəsinə silahlı hücum - 110 çoban öldürülüb

24.03.2019

Atəşkəs 23 dəfə pozulub

24.03.2019

Qəbələdə yaşayış evində partlayış: 4 nəfər xəsarət alıb

24.03.2019

Ankarada birinci Türk Dünyası Qurultayı təşkil olunub 

24.03.2019

UNICEF rəsmisi: Azərbaycanda erkən uşaqlıq dövrü ilə bağlı görülən işlər müsbət nəticə verəcək

24.03.2019

Ərəb koalisiyası husilərin mövqelərini bombalayıb

24.03.2019

Norveçdə mühərriki dayanmış gəmidən sərnişinlərin təxliyəsi davam etdirilir

24.03.2019

Azərbaycan neftinin son qiyməti

24.03.2019

Həkimlərdən ciddi xəbərdarlıq - 5-6 qramdan artıq...

24.03.2019

Mata "Mançester Yunayted"in təklifini rədd etdi

24.03.2019

Ərdoğan Rusiyaya gedəcək - Tarix AÇIQLANDI

24.03.2019

Evlərə qənim kəsilən sabiq məhkum tutuldu

24.03.2019

Güclü külək Tərtərdə yüz yaşlı çinar ağacını aşırdı - VİDEO

24.03.2019

Somalidə terrorçular nazir müavinini qətlə yetiriblər

24.03.2019

Maraq qrupları və onların funksional təbiəti

24.03.2019

Məşhur menecer Poqbanı "Real"a aparır

24.03.2019

Tailandın altı əyalətində sunami xəbərdarlığı elan edilib

24.03.2019

Braziliyada bəndin dağılması nəticəsində ölənlərin sayı 212-yə çatıb

24.03.2019

Nazir Kristof Kastaner: “Sarı jiletlər” aksiyasının 19-cu aktında 40 mindən çox nümayişçi iştirak edib

24.03.2019

Avro-2020 seçmə mərhələsində növbəti oyunlar keçirilib (NƏTİCƏLƏR)

23.03.2019

Astana şəhəri Nur-Sultan oldu

23.03.2019

Gəncə-Bakı reysinə dəyişiklik

23.03.2019

Bakı-Ankara-Bakı xətti ilə hərəkət edəcək sərnişin qatarı Türkiyə ərazisinə çatıb

23.03.2019

Türkdilli milli irsimiz, pedaqoji fikir tariximiz həssaslıqla öyrənilməlidir

23.03.2019

Polşanın oyunu Əliyar Ağayevə həvalə edildi

23.03.2019

"Mətbuat məni öldürmək istəyir" 

23.03.2019

Putin 2024-cü ilə necə hazırlaşır: QAZAX SSENARİSİ, YOXSA YENİ DÖVLƏT?

23.03.2019

Şinzo Abe: Yaponiya G20 sammitində qadınların təhsili məsələsini də qaldıracaq

23.03.2019

Evinizdəki ÖLÜM TƏHLÜKƏSİ - Onlardan XƏBƏRDARSINIZMI?

23.03.2019

Ukraynada seçkiləri 2 minə yaxın xarici müşahidəçi izləyəcək

23.03.2019

Messinin milliyə qayıdışı uğursuz oldu

23.03.2019

Mafiya şəbəkələrinin 30 milyon avro dəyərində aktivləri müsadirə edilib

23.03.2019

Düşmən silahı susmur

23.03.2019

Xətai rayonunda ev yanıb: meyit aşkarlanıb

23.03.2019

Müstəqil Azərbaycanın Avropa məkanına inteqrasiyası və bu prosesin tarixi aspektləri

23.03.2019

Britaniya Qolan yüksəkliklərini İsrail ərazisi kimi tanımır

23.03.2019

Fərdi evlərin sənədləşdirilməsi sığorta və vergi yığımını artıracaq 

23.03.2019

Axtarışda olan Balakən sakini saxlanılıb

23.03.2019

Neftçilər prospektinə alternativ avtomobil tunelinin yeni üsulla inşası təklif olunur - VİDEO

23.03.2019

Suriya İŞİD terrorçularından tam azad edilib