Bir daha H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki Qızlar Məktəbinin varlığı haqqında

09:24 / 28.02.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Bir neçə ilin söhbətidir. Müəllim həmkarım tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Fərhad Cabbarovla Milli Arxiv İdarəsinin oxu zalında  elmi işlə ilgili sənədləri araşdırırdıq. Hərə öz işi ilə mışğul idi. Birdən Fərhad müəllim geri dönüb təbəssülə sakit səslə: 

 -Sən demə, H.Z.Tağıyevin Petrovskidə də (İndiki Mahaç-qalada-N.N) Qızlar Məktəbi var imiş..

Fərhad müəllimin əyləşdiyi  yerə yaxınlaşdım. Kişik bir sənədi dəfələrlə oxuduq. Sənəd -  H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki nümayəndəsinin məşhur xeyriyyəçiyə ünvanlanmış  bir məktub  idi. Məktub H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki Qızlar Məktəbinin bir tələbəsinin-Tarkovski nin qızı Şirni xanımın 100 rubl təhsil xərcinin ödənilmə  xahişi ilə ilgili idi. Elə həmin gün iki saytda bu xəbəri oxuculara çatdırdım.

***

H.Z.Tağıyevin daha bir qız pansionu üzə çıxdı

 13.07.2012, 12:52    

Dövlət Tarixi Arxivində araşdırma apararkən tədqiqatçı, tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru  Fərhad Cabbarov Dağıstanda da hələ 1915-ci ildə Hacı Zeynəlabdin Tağıyevin adına qız məktəbi olduğundan söz açdı. Maraqlı fakt idi. Birlikdə 372 nömrəli fondun 1-ci siyahısındakı 50 nömrəli saxlama vahidini vərəqlədik. 98-ci səhifədə bu faktı təsdiqləyən məktubun surətini çıxardıq. Tağıyevin Petrovskidəki Balıqçılıq Sənayesi İdarəsindən göndərilən məktubda Heydər bəy Tarkovskiının xahişi ilə Petrovskidə Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına qız pansionuna 1914-1915-ci tədris ilinin ikinci yarısı üçün Tarkovskının qızı Şirni xanım Tarkovskinin adına  100 (yüz ) rubl keçirilməsi xahiş olunurdu. Səxavətdə Hatəm-Taidən də üstün olan H.Z.Tağıyev üçün 100 rubl o qədər də böyük məbləğ deyildi. Bu, sadəcə olaraq xatırlatma məktubu idi. Qeyd edək ki, Petrovski indiki Mahaçqalanın əvvəlki adıdır. Hələ XV əsrdən Dərbəndə gedən yolun üstündə əhəmiyyətli ticarət mərkəzi olan Tarki-aul Birinci Pyotrun 1822-ci ildə İran yürüşü zamanı bu yerlərdə olmasının şərəfinə Petpovski adlandırılmışdı. Petrovski şəhəri 1921-ci il  mayın 14-də inqilabçı Maxaç Daxadayevin şərəfinə Maxaçqala adlandırılıb. Azərbaycanı  bu şəhərlə bağlayan əlaqələr çoxdur. Onların geniş şəkildə tədqiq edilməsi çox əhəmiyyətlidir.

Nazim Nəsrəddinov. 

 

***

Milli Arxiv İdarəsindəki 372 nömrəli Fonddakı sənədlərdə  kimliyi geniş oxucu kütləsi üçün 
qaranlıq olan bir neçə  ad da var . Onlardn biri də Həmdulla Abdullayevdir. Sonralar onun kimliyi haqqında maraqlı materiallarla rastlaşdım. Bu materiallarla ilgili  rus dilində yazılmış  bir yazını   oxuculara təqdim edirəm:

Автор: Адиль Герей Гаджиев


Судьба Абдуллаева и его сыновей 

На судьбах людей революция и Советская власть отразились самым причудливым образом. Трагична и поучительна история семьи Абдуллаевых, наших земляков из Дербента. 

На фото: Гамдулла Абдуллаев со своими сыновьями перед их отъездом в Германию, 1926 год.

Фото: Гамдулла Абдуллаев со своими сыновьями...

Абдуллаев Гамдулла Гаджи-оглы родился в 1875 году в Дербенте в купеческой семье. Окончив городскую начальную школу, работал на рыбных промыслах дяди. В 1910 году он женился на внучке генерал-лейтенанта Араблинского - Суват Уцмиевой. После женитьбы предложил бакинскому миллионеру Тагиеву, родственнику со стороны жены, арендовать рыбные промыслы Воробьева. Таким образом, в Порт-Петровске было создано акционерное общество, директором которого стал Абдуллаев Гамдулла. Когда в 1918 году в Дагестане установилась Советская власть, Абдуллаев переехал в Баку, стал  начальником "Азрыбы".

Со временем председатель СНК Дагестана Д. Коркмасов пригласил его работать в Дагестан как большого специалиста. Абдуллаев начал приводить в поря-док рыбные промыслы, которые простирались от границы Азербайджана до полуострова Лопатин. Построил бондарный завод, холодильник, больницу для рыбаков. О блестящих успехах Абдуллаева писали в газетах. За отличную работу в виде премии в 1926 году правительство Дагестана предложило Абдуллаеву отправить сыновей в Германию для продолжения учебы.

Поехали двое: десятилетний Адиль-Герей и восьмилетний Амир-Арслан, Третий сын Юсуф был слишком мал. Абдуллаев продолжал работать директором "Дагрыбтреста" и одновременно писал книгу о рыбной промышленности для практического изучения сельдяного лова по западному побережью Каспийского моря. Книга готовилась как учебник в связи с открытием в Азербайджане рыбного института. Наступил 1930 год. Абдуллаева арестовали в числе 48 специалистов по СССР. Без суда и следствия был расстрелян талантливый специалист, отец пятерых детей. Все имущество было конфисковано, семья выслана, а квартиру его передали судье. В возвращении сыновей, посланных на учебу в Германию, жене Абдуллаева отказали. Связь прекратилась, сыновья потерялись. Затем Суват Абдуллаева с тремя детьми была выслана в северный Казахстан, как семья врага народа. Сыновья Абдуллаева в Германии оказались в критическом положении, оставшись без средств к существованию. Но в Германии нашлись добрые люди. По инициативе Эбера - директора Русско-Германского банка, Адиль-Герей и Амир-Арслан поехали в Стамбул и там блестяще окончили ремесленную школу. В 1937(Müəllif yanılır. Soyadı Kanunu 1934-cü ildə qəbul olunmuşdur-N.N.) году в Турции вышел закон, по которому каждая турецкая семья должна была выбрать себе фамилию по специально выпущенной книге с предложенными возможными фамилиями. Братья выбрали фамилию Эрк. 26 сентября 1957 года, спустя 27 лет, дело по обвинению Абдуллаева было пересмотрено военным трибуналом Московского военного округа и прекращено за отсутствием состава преступления. Суват Абдуллаева сразу же возобновила поиски потерянных сыновей и в 1965 году, спустя 40 лет, с помощью Красного Креста нашла их.Адиль Эрк и Амир Эрк из Турции, оказывается, вернулись в Германию, преодолевая неимоверные трудности, стали большими учеными. Адиль Эрк стал доктором технических наук, профессором, ректором  Энергетического университета в Брауншвейге. Амир Эрк тоже стал доктором технических наук, инженером, изобретателем, конструктором полиграфических машин, получил международное признание, вошел в книгу Германии "Кто есть кто". Такова их необычная судьба.



Strategiya.az

Xəbərlər
15.09.2019

Böyük Britaniya digər raketləri müdafiə edə biləcək raket hazırlayacaq

15.09.2019

ABŞ bazarı sabitləşdirmək üçün ehtiyat neftdən istifadə etməyə hazırdır

15.09.2019

Rusiyada vertolyot itib

15.09.2019

Şəhriyar Məmmədyarov dünya kuboku turnirinin onaltıdabir finalına vəsiqə qazanıb

15.09.2019

Sabah məktəblərdə ilk dərs nəyə həsr olunacaq?

15.09.2019

Atəşkəs bu gecə də pozuldu - 22 dəfə

15.09.2019

Bakının erməni-bolşevik işğaldan azad edilməsinin 101-ci ildönümü tamam olur

15.09.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva İsmayıllı rayonunun İvanovka kəndindəki Mədəniyyət Sarayının əsaslı təmirdən sonra açılışında iştirak edib

14.09.2019

Prezident İlham Əliyev Latviya və Böyük Britaniyanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirlərinin etimadnamələrini qəbul edib

14.09.2019

Sabahın HAVA PROQNOZU açıqlandı

14.09.2019

“Azeri Light”ın bir barreli 63,74 dollara satılır

14.09.2019

Tovuzda keçmiş məhkəmə sədrinin qətli ilə bağlı məlumat

14.09.2019

Qorbaçovun “sarayı” satışa çıxarılıb

14.09.2019

DYP sürücülərə müraciət etdi: oktyabr ayının 1-dən...

14.09.2019

Vakant dövlət qulluğu vəzifələri üzrə müsahibədə 245 nəfər uğur qazanıb

14.09.2019

Xalq rəssamı Tahir Tahirov vəfat edib

14.09.2019

DİN: Ötən gün törədilmiş 17 cinayətin üstü “isti izlər”lə açılıb

14.09.2019

Neft yenidən ucuzlaşıb

14.09.2019

Qusarda ana və qızı itkin düşüb - Ailəsi onları axtarır

14.09.2019

Səbrimiz daşarsa... - Ərdoğandan SƏRT XƏBƏRDARLIQ

14.09.2019

Məhəmmədrəsul Məcidov peşəkar boksda ilk döyüşdə nakautla qələbə qazandı

14.09.2019

Sentyabrın 16-na dolların məzənnəsi

14.09.2019

Güləşçimiz dünya çempionatına erməni ilə start verəcək

14.09.2019

Tramp Boltonun yerinə yeni namizədlə görüşüb

14.09.2019

Naməlum ölümcül xəstəlik aşkar edildi – Artıq ilk qurban var

14.09.2019

Azərbaycan güləşçiləri dünya çempionatına qələbə ilə başlayıb

14.09.2019

"Qarabağ" - "Sevilya" matçına maraq olduqca böyükdür

14.09.2019

Cəbhədən son xəbər

14.09.2019

Bu günün havası

14.09.2019

Sabiq məhkəmə sədri güllələndi - Tovuzda

14.09.2019

Tacikistanda elmə məlum olmayan rəsədxana aşkar olunub

14.09.2019

N.Paşinyan onu da birmənalı şəkildə dərk etməlidir ki...

14.09.2019

Şirvanda 1 nəfər kanalizasiya quyusuna düşərək ölüb

14.09.2019

Roma papasının səfəri Yaponiya ilə Vatikan arasında münasibətləri daha da möhkəmləndirəcək

14.09.2019

Şəhriyar Məmmədyarov dünya kubokunun növbəti mərhələsində qələbə qazanıb

14.09.2019

Bakıda mağazadan 2 min manatlıq oğurluq edən şəxs tutulub

13.09.2019

Əli Həsənov Türkiyədən Azərbacana gələn nümayəndə heyətini qəbul edib - FOTOLAR

13.09.2019

Ölən və yaralananlar var

13.09.2019

Xəzərdə zəlzələ olub

13.09.2019

DYP yük avtomobillərinin sahiblərinə və sürücülərinə müraciət edib

13.09.2019

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı

13.09.2019

Xalq artistinə vəzifə verildi

13.09.2019

Ermənistan ordusunun hərbi qulluqçusu intihar edib

13.09.2019

2020-ci il üzrə dövlət büdcəsinin gəlirləri 24 milyard 484 milyon manat proqnozlaşdırılır

13.09.2019

Mərkəzi Seçki Komissiyasının iclası keçirilib

13.09.2019

Minsk qrupu Dağlıq Qarabağda keçirilən qanunsuz "seçkilər"ə etirazını bildirməlidir - Komitə sədri

13.09.2019

Sentyabrın 16-da Azərbaycanda televiziya və radio kanallarının yayımı dayandırılacaq

13.09.2019

Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini 8%-ə dək azaltdı

13.09.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Kürdəxanıda yeni yaradılan istirahət parkı ilə tanış olub

13.09.2019

Ölkəyə qanunsuz “iPhone” keçirmək üçün unikal addım