Bir daha H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki Qızlar Məktəbinin varlığı haqqında

09:24 / 28.02.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Bir neçə ilin söhbətidir. Müəllim həmkarım tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru Fərhad Cabbarovla Milli Arxiv İdarəsinin oxu zalında  elmi işlə ilgili sənədləri araşdırırdıq. Hərə öz işi ilə mışğul idi. Birdən Fərhad müəllim geri dönüb təbəssülə sakit səslə: 

 -Sən demə, H.Z.Tağıyevin Petrovskidə də (İndiki Mahaç-qalada-N.N) Qızlar Məktəbi var imiş..

Fərhad müəllimin əyləşdiyi  yerə yaxınlaşdım. Kişik bir sənədi dəfələrlə oxuduq. Sənəd -  H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki nümayəndəsinin məşhur xeyriyyəçiyə ünvanlanmış  bir məktub  idi. Məktub H.Z.Tağıyevin Petrovskidəki Qızlar Məktəbinin bir tələbəsinin-Tarkovski nin qızı Şirni xanımın 100 rubl təhsil xərcinin ödənilmə  xahişi ilə ilgili idi. Elə həmin gün iki saytda bu xəbəri oxuculara çatdırdım.

***

H.Z.Tağıyevin daha bir qız pansionu üzə çıxdı

 13.07.2012, 12:52    

Dövlət Tarixi Arxivində araşdırma apararkən tədqiqatçı, tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru  Fərhad Cabbarov Dağıstanda da hələ 1915-ci ildə Hacı Zeynəlabdin Tağıyevin adına qız məktəbi olduğundan söz açdı. Maraqlı fakt idi. Birlikdə 372 nömrəli fondun 1-ci siyahısındakı 50 nömrəli saxlama vahidini vərəqlədik. 98-ci səhifədə bu faktı təsdiqləyən məktubun surətini çıxardıq. Tağıyevin Petrovskidəki Balıqçılıq Sənayesi İdarəsindən göndərilən məktubda Heydər bəy Tarkovskiının xahişi ilə Petrovskidə Hacı Zeynalabdin Tağıyev adına qız pansionuna 1914-1915-ci tədris ilinin ikinci yarısı üçün Tarkovskının qızı Şirni xanım Tarkovskinin adına  100 (yüz ) rubl keçirilməsi xahiş olunurdu. Səxavətdə Hatəm-Taidən də üstün olan H.Z.Tağıyev üçün 100 rubl o qədər də böyük məbləğ deyildi. Bu, sadəcə olaraq xatırlatma məktubu idi. Qeyd edək ki, Petrovski indiki Mahaçqalanın əvvəlki adıdır. Hələ XV əsrdən Dərbəndə gedən yolun üstündə əhəmiyyətli ticarət mərkəzi olan Tarki-aul Birinci Pyotrun 1822-ci ildə İran yürüşü zamanı bu yerlərdə olmasının şərəfinə Petpovski adlandırılmışdı. Petrovski şəhəri 1921-ci il  mayın 14-də inqilabçı Maxaç Daxadayevin şərəfinə Maxaçqala adlandırılıb. Azərbaycanı  bu şəhərlə bağlayan əlaqələr çoxdur. Onların geniş şəkildə tədqiq edilməsi çox əhəmiyyətlidir.

Nazim Nəsrəddinov. 

 

***

Milli Arxiv İdarəsindəki 372 nömrəli Fonddakı sənədlərdə  kimliyi geniş oxucu kütləsi üçün 
qaranlıq olan bir neçə  ad da var . Onlardn biri də Həmdulla Abdullayevdir. Sonralar onun kimliyi haqqında maraqlı materiallarla rastlaşdım. Bu materiallarla ilgili  rus dilində yazılmış  bir yazını   oxuculara təqdim edirəm:

Автор: Адиль Герей Гаджиев


Судьба Абдуллаева и его сыновей 

На судьбах людей революция и Советская власть отразились самым причудливым образом. Трагична и поучительна история семьи Абдуллаевых, наших земляков из Дербента. 

На фото: Гамдулла Абдуллаев со своими сыновьями перед их отъездом в Германию, 1926 год.

Фото: Гамдулла Абдуллаев со своими сыновьями...

Абдуллаев Гамдулла Гаджи-оглы родился в 1875 году в Дербенте в купеческой семье. Окончив городскую начальную школу, работал на рыбных промыслах дяди. В 1910 году он женился на внучке генерал-лейтенанта Араблинского - Суват Уцмиевой. После женитьбы предложил бакинскому миллионеру Тагиеву, родственнику со стороны жены, арендовать рыбные промыслы Воробьева. Таким образом, в Порт-Петровске было создано акционерное общество, директором которого стал Абдуллаев Гамдулла. Когда в 1918 году в Дагестане установилась Советская власть, Абдуллаев переехал в Баку, стал  начальником "Азрыбы".

Со временем председатель СНК Дагестана Д. Коркмасов пригласил его работать в Дагестан как большого специалиста. Абдуллаев начал приводить в поря-док рыбные промыслы, которые простирались от границы Азербайджана до полуострова Лопатин. Построил бондарный завод, холодильник, больницу для рыбаков. О блестящих успехах Абдуллаева писали в газетах. За отличную работу в виде премии в 1926 году правительство Дагестана предложило Абдуллаеву отправить сыновей в Германию для продолжения учебы.

Поехали двое: десятилетний Адиль-Герей и восьмилетний Амир-Арслан, Третий сын Юсуф был слишком мал. Абдуллаев продолжал работать директором "Дагрыбтреста" и одновременно писал книгу о рыбной промышленности для практического изучения сельдяного лова по западному побережью Каспийского моря. Книга готовилась как учебник в связи с открытием в Азербайджане рыбного института. Наступил 1930 год. Абдуллаева арестовали в числе 48 специалистов по СССР. Без суда и следствия был расстрелян талантливый специалист, отец пятерых детей. Все имущество было конфисковано, семья выслана, а квартиру его передали судье. В возвращении сыновей, посланных на учебу в Германию, жене Абдуллаева отказали. Связь прекратилась, сыновья потерялись. Затем Суват Абдуллаева с тремя детьми была выслана в северный Казахстан, как семья врага народа. Сыновья Абдуллаева в Германии оказались в критическом положении, оставшись без средств к существованию. Но в Германии нашлись добрые люди. По инициативе Эбера - директора Русско-Германского банка, Адиль-Герей и Амир-Арслан поехали в Стамбул и там блестяще окончили ремесленную школу. В 1937(Müəllif yanılır. Soyadı Kanunu 1934-cü ildə qəbul olunmuşdur-N.N.) году в Турции вышел закон, по которому каждая турецкая семья должна была выбрать себе фамилию по специально выпущенной книге с предложенными возможными фамилиями. Братья выбрали фамилию Эрк. 26 сентября 1957 года, спустя 27 лет, дело по обвинению Абдуллаева было пересмотрено военным трибуналом Московского военного округа и прекращено за отсутствием состава преступления. Суват Абдуллаева сразу же возобновила поиски потерянных сыновей и в 1965 году, спустя 40 лет, с помощью Красного Креста нашла их.Адиль Эрк и Амир Эрк из Турции, оказывается, вернулись в Германию, преодолевая неимоверные трудности, стали большими учеными. Адиль Эрк стал доктором технических наук, профессором, ректором  Энергетического университета в Брауншвейге. Амир Эрк тоже стал доктором технических наук, инженером, изобретателем, конструктором полиграфических машин, получил международное признание, вошел в книгу Германии "Кто есть кто". Такова их необычная судьба.



Strategiya.az

Xəbərlər
26.05.2019

Aerobika gimnastikası üzrə Avropa çempionatı: Azərbaycanın aerodans komandası qızıl medal qazanıb

26.05.2019

Peruda 8 bal gücündə zəlzələ baş verib

26.05.2019

Azərbaycan boksçuları Çexiya Qran-prisində bir qızıl və bir bürünc medal qazanıblar

26.05.2019

İranlı general gizli silaha malik olduqlarını açıqlayıb

26.05.2019

Sabahın hava proqnozu - əsasən yağmursuz

26.05.2019

Rusiyalı gimnast Bakıda aerobika gimnastikası üzrə 11-ci Avropa Çempionatında gənclər arasında fərdi proqramda qızıl medal qazanıb

26.05.2019

Kann festivalının “Qızıl Palma” mükafatının qalibi bəlli olub

26.05.2019

Fatih Terim daha 5 il "Qalatasaray"da - rəsmi

26.05.2019

Nəsimi rayonunda mənzildə 60 yaşlı kişinin meyiti tapılıb

26.05.2019

Donald Tramp bazar günü Şinzo Abe ilə qolf oynayacaq, sumo turnirinə qatılacaq

26.05.2019

Bu gün 21 ölkədə Avropa Parlamentinə seçkilər keçirilir

26.05.2019

Fuad Poladovun heç yerdə görmədiyiniz fotoları

26.05.2019

Atəşkəs rejimi 19 dəfə pozulub

26.05.2019

"Şərq tərəfdaşlığı"nın yubiley sammiti: Azərbaycanla bağlı yalan informasiyaların mənbəyi

26.05.2019

"Bavariya" Almaniya kubokunun qalibi olub

26.05.2019

Bu gün rus bölməsi "Azərbaycan dili" fənnindən imtahan verir

26.05.2019

Güclü külək Qubada və Qusarda ciddi fəsadlar törədib

26.05.2019

Atletika üzrə paytaxt birinciliyinə yekun vurulub

26.05.2019

Bu gün magistraturaya qəbul imtahanının növbəti mərhələsi keçirilir

26.05.2019

Ramazanın 21-ci günü: dua, imsak və iftar vaxtı

26.05.2019

Əli Həsənov: “Azərbaycan-İsrail strateji münasibətləri bütün regionda sülhə və təhlükəsizliyə xidmət edir”

25.05.2019

“Qadın güldür, bacarsan güldür” 

25.05.2019

Heydər Əliyev Fondu son anda şəhid atasının harayına çatdı

25.05.2019

Mayın 25-30-da bu şəxslər ictimai nəqliyyatdan ödənişsiz istifadə edəcək

25.05.2019

XƏBƏRDARLIQ! Azərbaycanın bəzi ərazilərinə yenidən dolu düşəcək

25.05.2019

 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

25.05.2019

İstanbulda 28 May Respublika günü və Azərbaycan XİN-in 100 illiyi qeyd olunub

25.05.2019

Heydər Əliyev Mərkəzində “Tarixin şah əsərləri” sərgisi açılacaq

25.05.2019

“Azeri Light”ın bir barreli 70,95 dollara satılır

25.05.2019

Salyanda yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində iki nəfər xəsarət alıb

25.05.2019

Cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 42 nəfər saxlanılıb

25.05.2019

Bakıda kafe sahibi qətlə yetirildi

25.05.2019

Avtomobili olanlar DİQQƏTLİ OLUN: Etibarnamə qaydası elə olacaq

25.05.2019

Bakıda binanın zirzəmisində öldürülmüş kişi meyiti tapılıb

25.05.2019

Xərçəngin geniş yayılmasının səbəbi tapıldı

25.05.2019

Neftin qiyməti bahalaşıb

25.05.2019

İsmayıllıda avtomobil ustaları emalatxanalarında heroinlə tutuldular

25.05.2019

Türkiyədə 4 terrorçu zərərsizləşdirilib

25.05.2019

Heydər Əliyev Fondu növbəti iftar süfrəsini Ağsuda açıb

25.05.2019

Qardaşlaşan məktəblər və yaxud Məclis Məktəbinin işıqları

25.05.2019

Birinci Dünya müharibəsinə aid qəbiristanlıqda motokros yarışları üçün salınan yol narazılıq yaradıb

25.05.2019

UEFA prezidentindən Bakıdakı finala dəstək

25.05.2019

Binəqədidə doqquzmərtəbəli yaşayış binası yanıb

25.05.2019

Cəbhədə son vəziyyət

25.05.2019

"Qafqazda Azərbaycan və erməni məsələsi" kitabının müzakirəsi keçirilib

25.05.2019

Dollar 3 gün bu qiymətə olacaq 

25.05.2019

Lyonda partlayış nəticəsində yaralananların sayı 13-ə çatıb

25.05.2019

Avtomobilin salonunda 3 yandırılmış meyit tapılıb

25.05.2019

Şenol Günəş "Beşiktaş"dan ayrıldı

25.05.2019

AZƏRBAYCANIN SƏNAYE MÜƏSSİSƏLƏRİNDƏ MARKALAŞMA PROSESİNİN MÖVCUD VƏZİYYƏTİ VƏ ONUN TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİ İSTİQAMƏTLƏRİ