M.Ə.Sabirin düz 108 il bundan əvvəl  "Molla Nəsrəddin" jurnalında çap etdirdiyi bir şeirin nüktələri - açılmayan və incələnməyən  sirləri 

11:01 / 09.03.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

M.Ə.Sabirin bu gün 108 yaşı tamam olan maraqlı bur şeiri var. 

Şeirin əsas ideyası xalqın milli təfəkkür tərzinin formalaşmasında əhəmiyyətli işlər görən insanların fəaliyyətinə layiqli qiymət verilməsinin vacibliyidir. Şeirin adı  "VAQİEYİ-YUBİLEYKARANƏ"dir. Şeir “Girdim yerimə başımda qayğu” misrası ilə başlayır.Şeir vahidi beytdir, aa,bb,ss,dd,...şəklində qayiyələnmişdir.Janrına  və məzmununa görə epik məsnəvidir Həcmi 37 beytdir. Beytlərdən birinin nəşrlərə düşməsi nədənsə məsləhət görülməmişdir. İlk dəfə “Molla Nəsrəddin” jurnalında (9 mart 1911, № 10) “Gözü yuхulu” imzası ilə çap olunmuşdur. Birinci nəşrdən başqa, bütün  nəşrlərə daхil edilmişdir. 

Yeri gəlmişkn qeyd edək ki,M..Sabirin yuxu ilə ilgili bir neşə şeiri vardır. Oxucuların diqqətinə ünvanlanan bu şeirin qısa məzmunu  belədir: Başında həyatın müəyyən qayğıları olan şair gecə qəribə bit yuxu görür. Yuxu görmək təbii bir proses olsa da, şair bu yuxunu ömrünün  çətin günlərində, həyatının sonuna təxminən

4 ay qalmış görür.(M.Ə.Sabir 1911-ciil iyulun 12-də ( yeni təqvimlə iyulun 24-də  vəfat etmişdir)..

Şair bu aylarda hətat uğrunda ölüm-dirim mübarizəsi aparırdı.

Şair yuxuda görür ki,elə  bir şəhərdədir ki, "cümlə dəhri ( bütün dünyanı-N.N.) gəzsən, bilamazsan (tapmazsan-N.N.) öylə şəhri".Bura elə bir şəhərdir ki,ləzzətli  suyu,gözəl havası,bəhcəti (gözəlliyi -N.N. ), zövqü-səfası var. Əhli bütün əhli-fəzlü insaf, mömini-pak,müslümü -safdır.Bura füzalə  (fazil adamlar-N.N.) şəhəridir, irfan diyarıdır.Möminləryatağı olan bu məkan-qədim Şirvandır.

Qısası şair bu şəhərin hər yerini gəzib,tamaşa edir.Qəribədir ki,gəzdiyi yerlərdə gözünə dəyən adam, demək olar ki, yoxdur.

Ancaq bir səmtdə  yığıncaq, ,izdiham görür.Şair bu fürsəti itirmək istəmir, izdihama axışan insanlara qoşulur.


Baxdm ki,əzim bir cəmiyyət,

Eyzən ürəfa,əvət ,həqiqət!

 


Lakin  nə üçündür işbu əhval?-

Sordum, birisi dedi bu minval:

 


"Rahi -mədəniyyəti tey etdik,

Bir şəxsi- əzizə yubley etdik".

 


Şair   camaatın seincini başa düşür, bir nəfərdən yuvileyi keşirilən bu əziz şəxsin kimliyini soruşur.

Ağlına gələn ilk yubiley səbəbkarının Xaqani olduğunu düşünür. Sonra yadına Şamaхıda doğulmuş Azərbaycan şairlərindən biri olan. Zülfiqar Şirvani düşür.


Z.Şirvani ХIV əsrin əvvəllərində Təbrizdə vəfat eimiş və məşhur Sürхab qəbristanında dəfn edilmişdir.Onun yubileyinin  keçirilməsi təəccüblü görünmür.Yuvileyə onun da haqqı çatır.

Yox,o da deyil.Həsən bəy Məlikov (Zərdabi) yada düşür.

Həsən bəy Zərdabinin yada düşməsi də  səbəbsiz deyil.

Mənbələrin birində Şamaxıdan köçüb, Zərdabda yaşayan  Şamaxılılar haqqında  məlumat verilir.

Çox güman ki,bu fakt Sabirə də məlum içiş.Məhz buna görə o,Həsən bəy Məlikovu da Şamaxılı

hesab edir. H.Məlikovun Şamaxı Ali İbtidai Məktəvində oxuması da bu faktı qüvvətləndirə bilər.

Yox,o da deyil.Güman  görkəmli maarifçi  Səid Ünsizadəyə (1842,Şamaxı-1903,İstanbul) - "Kəşkül"ün redaktoruna gəlir.

Əslində,S.Ünsizadə "Kəşkül"ün yox, "Ziya" qəzetinin  (1879,25 yanvar-1884,26 iyun) təsisçisi

və ikinci  redaktoru olub. Amma hər halda "Kəşkül" ( 1883-1891) Ünsizadə qardaşlarının çar hökuməti məmurlarını  aldadan layihəsi idi. Qardaşlar  milli türkdilli mətbuatı nə yolla olursa-olsun inkişaf etdirmək istəyirdilər.Cəlal Əfəndinin böyük qardaşından aralanıb, müstəql mətbuat açması bununla ilgili idi.

Daha sonra yubiley keçirilməsinə mənəvi hüquqları olan digər məşhur Şamaxılıların adları çəkilir:

S.Ə.Şirvani (1835-1888),S.M.Qəniyev (1866-1938) və onun ali məktəb yoldaşı  Həbib bəy Mahmudbəyov (1864-1928). Ən sonda  "Rəhbər" (1906,sentyabr-1907,yanvar)  uşaq jurnalının redaktoru Mahmud bəy Mahmudbəyovun (1863-1923) adı gəlir.

Müsahibi   "Lal ol!"  deyerək adları çəkilənlərin heç birinin belə şərəfli yubileyə layiq olmadıqlarını söyləyir, onların hər birinin  xidmətlərini ucuz sözlərlə dəyərləndirir,sorğuya və şairin gümanına

istehza ilə yanaşır:

 


Hər elmi -ufaq əsla,

Layiq olamaz bu feyzə illa.

 


Layiq belə yubleyə ziyada,

Əlhafiz əfəndi  Şeyxzadə...

 


 Hafiz əfəndi Şeyхzadə – Məshəti türki idi.O,bir müddət Şamaxıda müəllimlik etmiş,1902-ci il zəlzələsindən sonra Şamaxıdan Şəkiyə köşmüş, burada da  müəllimlik işini davam etdirmişdir.

Şeirdən hiss olnur ki,M.Ə.Sabirin Hafiz Əfəndi ilə münasibətləri yaxşı olmamışdır. Bu,hər nəsnədən əvvəl onların təhsilə fərqli münasibətləri ilə bağlı ola bilərdi.Bəlkə də bu şeir  Hafiz Əfəndini  bəyənməyən bəzi qələm əhlinin birinin sifarişi ilə yazılmışdır.M.Ə.Sabirin yaradıcılığında

sifarişlə yazılmış bir neçə şeir  də vardır ki,bunlar haqqında ucadan danışılmır.

"Vaqieyi-yubileykaranə" şeirində  M.Füzuliyə istinadən söylənilən  bir beyt    bu fikri

sööyləməyə əsas verir:

 


"Dinmə",- dedim, -oldu qissə məfhum,

Rumi ki dedin,qəziyyə məlum..."

 


Şair məsnəvinin sonunda maraqlı bir nəticəyə gəlir:

 


"İnsandakı  cəhldən ziyadə

  Həqsizlər edərlər istifadə ".

   ***

M.Ə.Sabirin bu şeiri  təsisçisi Səid Ünsizadə olan    "Ziya"  qəzetinin (25.01.1879-26,06.1884)

 140 illik  yubileyinin keçiriləsinin vacibliyini  bir daha yada salır 


    Məzkur şeiri - "VAQİEYI-YUBİLEYKARANƏ"

məsnəvisini oxuculara təqdim edirik. 

 


(M.Ə.Sabir.Hophopnmə. 

2 cilddə.II cild..Şərq-Qərb. Bakı -2004.Səh.32-35)

 


Girdim yerimə başımda qayğu, 
Gördüm gecə bir qəribə uyğu:

Bir şəhrdəyəm ki, cümlə dəhri 
Gəzsən, bulamazsan oylə şəhri;

Ləzzətli suyu, gözəl havası, 
Var behcəti, zövqü, həm səfası;

Əhli bütün əhli-fəzlü insaf, 
Həp mö’mini-pak, müslimi-saf;

Şəhri-füzəla, diyari-irfan, 
Mö’min yatağı, qədim Şirvan.

Əlqissə, gəzib bu şəhri yekca, 
Hər bir yerin eylədim tamaşa;

Gəzdikcə adam görünmür, ancaq 
Bir səmtdə vardı bir yığıncaq.

Vəqta ki, bu izdihamı gördüm, 
Mən də o yerə qoşub yüyürdüm;

Baхdım ki, əzim bir cəmaət, 
Eyzən ürəfa, əvət, həqiqət!

Lakin nə üçündür işbu əhval? – 
Sordum, birisi dedi bu minval:

“Rahi-mədəniyyəti tey etdik, 
Bir şəхsi-əzizə yubley etdik”.

“Əhsən, – dedim, – ən gözəlcə bir şey,

Хaqani üçünmü işbu yubley? 

 

Ya seyyidi-paki-Zülfüqari

Yad etdiz o şairi-diyari?

Yoхsa Məlikov Həsənbəyi-pir 
Əlyövm olunur vətəndə təqdir?

Əkdikləri danələr göyərdi, 
Bəh, bəh, necə dadlı meyvə verdi!

Yaхud, de görüm, müdiri-“Kəşkül”
Ünsizadə Səidi-mə’qul

Etdikləri ictihadə nisbət 
Millətdən alır bu gündə qiymət?

Yainki o Seyyidi-Əzimi
Şad etdiz o şairi-nədimi?

Yoхsa Qəniyev Məcidi- təbcil 
Etmək səbəbincədir bu təşkil?

Məhmudbəyov ol Həbibi yoхsa, 
Alqışladız ol ədibi yoхsa?

Yaхud, de görüm, müdiri-“Rəhbər”
Məhmudbəyəmi bu e’tinalər?”

“Lal ol, – dedi, – Zülfüqar kimdir?! 
Хaqaniyi-namdar kimdir?!

Kimdir Məlikov Həsənbəyi-pir? 
Millət onu çoхdan etdi təkfir!

Kimdir, nəçidir o Ünsizadə? 
Həp dinimizi verirdi badə!

Ya Seyyid Əzim kimdir, oğlan? 
Bir şair idi yazırdı hədyan!

Məhmudü Həbib, ya Məcidin 
Çəkmə adını o üç pəlidin!

Ömründə belə niyaz qılmaz, 
Bunlar üçü də nəmaz qılmaz

Yubleydir bu, həba deyildir, 
Var qiyməti, kəmbəha deyildir;

Hər elmi ufaq müəllim əsla 
Layiq olamaz bu feyzə, illa.

Layiq belə yubleyə ziyadə
Əlhafiz əfəndi Şeyхzadə”


İşbu sözü söyləyib də təkrar, 
İstərdi edə bir az da göftar.

“Dinmə, – dedim, – oldu qissə məfhum, 
Rumi ki, dedin, qəziyyə mə’lum ...” 
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 
Dərpərdə olan rümuzu qandım, 
Bu halda хabdən oyandım.

Gördüm bu rübaiyi mükərrər 
Təb’im ediyor dəmadəm əzbər:

Qanunü qəvaidi-təbiət 
Qoymuş bu cəhanda boylə adət:

“İnsandakı cəhldən ziyadə
Həqsizlər edərlər istifadə”.



Strategiya.az

Xəbərlər
24.03.2019

Gömrük nəzarətindən gizlədilən Siqaret, mobil telefon aksesuarları və kürü aşkarlanıb

24.03.2019

Sabah hava buludlu olacaq, arabir yağış yağacaq

24.03.2019

Müdafiə naziri Zakir Həsənov ABŞ-a səfər edəcək

24.03.2019

Füzuli rayonunda qatarla minik avtomobili toqquşub, ölən var

24.03.2019

Şirin içkilərin təhlükəsi aşkarlandı

24.03.2019

Prezident İlham Əliyev yunanıstanlı həmkarını təbrik edib

24.03.2019

Daha bir ölkə paytaxtın adını dəyişir

24.03.2019

Cənubi Qafqaz ölkələrində su ehtiyatlarının inteqrasiyalı idarə edilməsi problemləri

24.03.2019

Azərbaycan təhlükəsizlik orqanlarının yaranmasının 100 illiyinə həsr olunmuş videoçarx hazırlanıb -VİDEO

24.03.2019

Bakıda güclü külək olacaq - XƏBƏRDARLIQ

24.03.2019

Yaşayış məntəqəsinə silahlı hücum - 110 çoban öldürülüb

24.03.2019

Atəşkəs 23 dəfə pozulub

24.03.2019

Qəbələdə yaşayış evində partlayış: 4 nəfər xəsarət alıb

24.03.2019

Ankarada birinci Türk Dünyası Qurultayı təşkil olunub 

24.03.2019

UNICEF rəsmisi: Azərbaycanda erkən uşaqlıq dövrü ilə bağlı görülən işlər müsbət nəticə verəcək

24.03.2019

Ərəb koalisiyası husilərin mövqelərini bombalayıb

24.03.2019

Norveçdə mühərriki dayanmış gəmidən sərnişinlərin təxliyəsi davam etdirilir

24.03.2019

Azərbaycan neftinin son qiyməti

24.03.2019

Həkimlərdən ciddi xəbərdarlıq - 5-6 qramdan artıq...

24.03.2019

Mata "Mançester Yunayted"in təklifini rədd etdi

24.03.2019

Ərdoğan Rusiyaya gedəcək - Tarix AÇIQLANDI

24.03.2019

Evlərə qənim kəsilən sabiq məhkum tutuldu

24.03.2019

Güclü külək Tərtərdə yüz yaşlı çinar ağacını aşırdı - VİDEO

24.03.2019

Somalidə terrorçular nazir müavinini qətlə yetiriblər

24.03.2019

Maraq qrupları və onların funksional təbiəti

24.03.2019

Məşhur menecer Poqbanı "Real"a aparır

24.03.2019

Tailandın altı əyalətində sunami xəbərdarlığı elan edilib

24.03.2019

Braziliyada bəndin dağılması nəticəsində ölənlərin sayı 212-yə çatıb

24.03.2019

Nazir Kristof Kastaner: “Sarı jiletlər” aksiyasının 19-cu aktında 40 mindən çox nümayişçi iştirak edib

24.03.2019

Avro-2020 seçmə mərhələsində növbəti oyunlar keçirilib (NƏTİCƏLƏR)

23.03.2019

Astana şəhəri Nur-Sultan oldu

23.03.2019

Gəncə-Bakı reysinə dəyişiklik

23.03.2019

Bakı-Ankara-Bakı xətti ilə hərəkət edəcək sərnişin qatarı Türkiyə ərazisinə çatıb

23.03.2019

Türkdilli milli irsimiz, pedaqoji fikir tariximiz həssaslıqla öyrənilməlidir

23.03.2019

Polşanın oyunu Əliyar Ağayevə həvalə edildi

23.03.2019

"Mətbuat məni öldürmək istəyir" 

23.03.2019

Putin 2024-cü ilə necə hazırlaşır: QAZAX SSENARİSİ, YOXSA YENİ DÖVLƏT?

23.03.2019

Şinzo Abe: Yaponiya G20 sammitində qadınların təhsili məsələsini də qaldıracaq

23.03.2019

Evinizdəki ÖLÜM TƏHLÜKƏSİ - Onlardan XƏBƏRDARSINIZMI?

23.03.2019

Ukraynada seçkiləri 2 minə yaxın xarici müşahidəçi izləyəcək

23.03.2019

Messinin milliyə qayıdışı uğursuz oldu

23.03.2019

Mafiya şəbəkələrinin 30 milyon avro dəyərində aktivləri müsadirə edilib

23.03.2019

Düşmən silahı susmur

23.03.2019

Xətai rayonunda ev yanıb: meyit aşkarlanıb

23.03.2019

Müstəqil Azərbaycanın Avropa məkanına inteqrasiyası və bu prosesin tarixi aspektləri

23.03.2019

Britaniya Qolan yüksəkliklərini İsrail ərazisi kimi tanımır

23.03.2019

Fərdi evlərin sənədləşdirilməsi sığorta və vergi yığımını artıracaq 

23.03.2019

Axtarışda olan Balakən sakini saxlanılıb

23.03.2019

Neftçilər prospektinə alternativ avtomobil tunelinin yeni üsulla inşası təklif olunur - VİDEO

23.03.2019

Suriya İŞİD terrorçularından tam azad edilib