Dünya dillərində salamlaşma etiketləri 

09:22 / 29.04.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Dünyada salamlaşma qaydaları çoxdur. Məsələn, Rusiyada insanlar rastlaşanda bir-birinə sağlamlıq, dirilik arzulayırlar. Almaniyada qaydaya görə saat 12-ə qədər “sabahın xeyir”, 12-17-ə qədər “günortan xeyir”, sonra isə “axşamın xeyir” deyirlər, ancaq bəzən adi salamla da kifayətlənirlər.
    Digər Avropa ölkələrinin əksəriyyətində və Amerikada salamlaşarkən “işlərin necədir”, yaxud “necəsən”- deyə soruşurlar, cavabı “yaxşı” və “normal” olur, yaxud onun əksi olur. (Pis demək ədəbsizlik sayılır). Maleziyada “hara gedirsən”, cavabı “Gəzməyə”, yəhudilər “Sizə sülh olsun”, fasrlar “şən ol”, qrenlandiyalılar isə “yaxşı havadır” deyirlər.

Ruslar, avropalılar və amerikalılar salamlaşarkən dost çesti kimi əl verirlər. Sağ əli uzatmaq yəni silahım yoxdur, niyyətim safdır deməkdir.

Fransada qeyri-rəsmi şəraitdə, hətta az tanış olan insanlar belə salamlaşarkən və sağollaşarkən öpüşürlər və yanaqları ilə toxunaraq havaya birdən beşə qədər öpüş göndərirlər.

Emosional latın-amerikalılar qucaqlaşırlar, soyuqdan donan loplandiyalılar burunlarını bir-birinə sürtürlər, mehriban yaponlar üç növ baş əymə ilə salamlaşırlar: ən alçaq, orta (30 dərəcə olur) və yüngül.

Çinlilər də baş əyir, ancaq onlar əllərini bədən boyunca uzadırlar. Hindistanda salamlaşma qaydasına görə hörmət əlaməti olaraq əlləri bərabərləşdirib sinəyə tuturlar, ərəblər əllərini sinələrinin üstünə qoyurlar, sirli tibetlilər sağ əllə papaqlarını çıxarır, sol əllərini isə qulağın arxasına qoyub dillərini göstərirlər.

XIX əsrin sonlarında Bakıda neft xudaları bir -biri ilə rastlaşanda salamdan sonra soruşurlarmış: "Burğun atır?".Yəni neft quyuların fontan vurur?

Bu fikri Azərbaycanın cənub kəndlərinin birində-indiki Masallı rayonunun Qaladiyyə kəndində-Qumbaşıda təvəllüd tapan görkəmli rus metallurqu, Bakı Real Gimnaziyasında Həsən bəy Məlikzadədən dərs alan akademik, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı M.A.Pavlov (1863-1958) "Metallurqun xatirələri" kitabında yazır.

 Azərbaycanda günün ilk salamı "Sabahın xeyir"dir. 1930-cu ilin əvvəllərində görkəmli Azərbaycan yazıçısı "Sabahınız xeyir" əvəzinə "Gün aydın" salamımı dilimizə gətirmək istəmişdir.kƏslində bu,bir çox türk xalqlarının salamlaşma qaydalarından biridir.

C.Cabbarlı "Axşamınız xeyir" əvəzinə, "Son aydın" salamlaşmasını da işlətmişdir.Birinci Azərbaycan dilində az-çox işlənsə də, "Son aydın" özünə vətəndaşlıq hüququ qazana bilməmişdir.
Günorta vaxtları adətən "Xoş gördük" salamından istifadə olunur.Axşamın salamı "Axşamın xeyir"dir.Gecənin salamı müxtəlif şəkillərdə ifadə olunur:" Salam"; "Xoş gördük".

Bəzən salamlaşmadan sonra "Nə var,nə yox,necəsiniz? Uşaqlar necədir?sözləri işlədilir.

Bəzən insanlar  salamdan sonra və ya salamsız-kəlamsız  "Nə xəbər var?" sualından istifadə edirlər.

Görkəmli şair M.Ə.Sabirin  (1862-1911) "Əhvalpürsanlıq,yaxud qonuşma" ( "Molla Nəsrəddin" jurnalı,14.03.1919,N 11) şeirində bunun maraqlı nümunəsi var :

-Nə xəbər var, məşədi?

-Sağlığın!

-Az-çox yenə də?

-Qəzət almış Hacı Əhməd. də...

Pah! Oğlan nə mənə? Sən özün gördün alanda ?

-Belə nəql eylədilər!...

-Dəxi kim qaldı,xudayə mənə bu vilayətdə mənə?!

Salamlaşma etiketləri bəzənmüraciət edilənin adını çəkməklə ifadə olunur.Burada müraciət etiketləri ilahi qüvvəyə də,insanlara da,varlığı ilə göylərə yaxın olan dağa,daşa da ünvanlana bilər.Məsələn:

Salam , ay Allahım, salam ay Tanrım,

Səbsən ümidgahım,sənsən pənahım ...( Ağası Aydın);

Bakı, sabahın xeyir!;

Xoş gördük,əziz dostlar...

 Salamlaşma etiketlərinin tələffüzündə mimika və jestlərdən yerində istifadə etmək lazımdır.Salamlaşarkən üz-gözünü turşudan adamın salamı,əlbəttə ,heç  kəsin xoşuna gəlməz.

Amma dünyada elə xalqlar var ki,onların salamlaşmalarındakı çılğınlıq və qıqırtı ancaq özlərinə xoş gələ bilər.

Təəccüblü zuluslar “mən səni görürəm”- deyə qışqırırlar.  Bir sıra Afrika tayfalarının nümayəndələri üzbəüz gəldikləri adama tüpürürlər, bu onlarda ədəbsizlik yox, hörmət göstəricisi sayılır.

 Əvvəllər Amerikada bir sıra hindu tayfalarının nümayəndələrinin adətinə görə qarşıdan gələnin yaxınlaşıb, onların mehriban duruşuna fikir verməyənə kimi, çömbəlib gözləyərmişlər. Bəzən ayaqqabılarını soyunarlarmış.

Qədim Misir və Monqolustanda, Çində görüşərkən “mal-qaranız sağlamdırmı?”, -soruşardılar. Ehtiyatlı çinlilər isə öz əllərini sıxırdılar, yəqin belə daha təhlükəsiz imiş. Barmaq ilə işarə edib salam vermək yəhudi, əl ilə salam vermək də xristian adətidir.

1973-cü ildən başlayaraq hər il 21 noyabr Beynəlxalq salamlaşma günü kimi qeyd olunur. Salamlaşma gününün tarixi olduqca maraqlı nüansa söykənir. Deyilənlərə görə, bu bayramı iki amerikalı qardaş- Maykl və Brayn Makkomak təsis edib. Belə ki, 1973-cü ildə, ABŞ ilə SSRİ arasında gedən soyuq müharibənin ən qızğın vaxtında Maykl və Brayen Makkomak qardaşları maraqlı fikir irəli sürdülər. Onlar Misir ilə İsrail arasında baş vermiş münaqişəyə etiraz olaraq on nəfərlə salamlaşmağı və salamlaşdıqları daha 10 nəfərin də eyni sayda adamla salamlaşmağını təklif etdilər. Nəticədə dünyanın 180 ölkəsində bu ideya dəstəkləndi. Həmin vaxtdan bəri dünyada bütün yaşların, peşələrin sahibləri, böyük siyasi xadimlər, iş adamları, tanınmış şəxslər bu günü qeyd edirlər.

Qardaşlar bu yolla beynəlxalq aləmdəki gərginliyə qarşı çıxış ediblər. Beynəlxalq salamlaşma gününün qaydalarına görə, həmin gün hər kəs qarşısına çıxan şəxsə, tanıyıb-tanımamağından asılı olmayaraq, salam verə bilər.

Qardaşlar səmimi salamlarla dolu olan məktubları dünyanın bütün nöqtələrinə göndərmiş və məktubu oxuyandan belə bir məktubdan, heç olmasa, daha on nəfərə göndərməyi xahiş etmişdilər. Bu fikir hər kəs tərəfindən dəstəkləndi və o vaxtdan etibarən 21 noyabr tarixi şən emosiyalar və xoş əhval-ruhiyyəli Ümumdünya Salam Günü kimi qeyd edilir.

 İslama görə sadəcə ildə bir gün deyil, hər gün salamlaşma günüdür. Müsəlman hamıya əmin-amanlıq arzulayan kəsdir. 

Güründüyü kimi,dünyada maraqlı salamlaşma qaydaları və etiketləri vardır.Bu qaydalar və etiketlər dilin leksikasında əhəmiyyətli  yer tutur.Lakin burada bəzən o qədər də yerinə düşməyən ifadələrə təsadüf olunur.

Bəzən fərqinə varmadan "Sabahınız xeyir"əvəzinə," Sabanınız xeyirli olsun" ifadəsi işlədilir.Bunların hər ikisi arzulanan yaxşı  ifadələr olsa da,birinci salamlaşma etketi,ikinci isə müsahiblərə bolluq,qazanc istəyi məqamındadır.

Bəzən salamlaşma etiketlərinin düzgün tələfüzündə çətinlik çəkirik. Məişət dilində,eləcə də nümunəvi dil və nitq  forması olan ədəbi dildə "Cabahınız xeyir", "Axşamınız xeуir"kimi  salamlaşma etiketlərini hamıya xoş görünən bir formada tələffüz edə bilmirik.

***

Türk dillərində maraqlı vidalaşma,ayrılılma,yola salınma etiketləri də var.Bunlar haqqında yazılarımızın birində  ayrıca söhbət açacağam.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
20.05.2019

Şuranın dəstəyi ilə QHT-lərin fəaliyyəti haqqında həftəlik xəbərlər proqramı hazırlanacaq

20.05.2019

Vurğun Vəkilovun solo konserti keçiriləcək

20.05.2019

Bu telefon və kompüterlərdən istifadə edənlərin DİQQƏTİNƏ:artıq işləməyəcək

20.05.2019

"Qolf da oynasam, "Real"da qalacam" - Beyl getmir

20.05.2019

Ərdoğan Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinin təlimlərini izləyəcək

20.05.2019

Taekvondoçumuz ardıcıl ikinci dəfə dünya çempionu oldu

20.05.2019

Rufiz Qonaqov: Prezident İlham Əliyevin daxili və xarici siyasətinin əsasını xalqımızın milli maraqları təşkil edir

20.05.2019

Hicabla bağlı DAHA BİR QADAĞA: bundan sonra...

20.05.2019

Bakı-Sumqayıt şosesində hərəkət məhdudlaşdırılır

20.05.2019

Mbappe PSJ-dən ayrılır? - Özü açıqladı

20.05.2019

Buzovna sakinində 5 kq-dan artıq marixuana aşkar olunub

20.05.2019

Sabah Bakıda və rayonlarda yağış yağacaq

20.05.2019

Zelenski: "Ukrayna itirdiyi əraziləri qaytaracaq"

20.05.2019

“AzerGold” QSC Finlandiya təcrübəsini nəzərdən keçirir

20.05.2019

“Exxon Mobil” İraqdakı neft yatağında çalışan işçilərini evakuasiya edir

20.05.2019

UEFA Avropa Liqasının final günü xəttə əlavə avtobuslar buraxılacaq

20.05.2019

“Alyans” “viki”çiləri təltif etdi

20.05.2019

II və III ixtisas qrupları üzrə qəbul imtahanlarının düzgün cavabları DİM-in saytında yerləşdirilib

20.05.2019

Daxili orqanında narkotik vasitə və psixotrop maddə aşkarlanıb

20.05.2019

AMB vəsaitlərin cəlb edilməsi üzrə növbəti hərracını keçirib

20.05.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Ramazan ayı münasibətilə Azərbaycan xalqına xoş arzularını çatdırıb

20.05.2019

Sumqayıt Təlim, Tədris Mərkəzi şagird qəbulu üçün müsabiqə keçirir

20.05.2019

Vladimir Zelenskinin andiçmə mərasimi başlayıb

20.05.2019

İki gündə yol qəzalarında 6 nəfər ölüb

20.05.2019

QLOBAL ÇAĞIRIŞLAR KONTEKSTİNDƏ SIĞORTA FƏALİYYƏTİNİN SOSİAL-İQTİSADİ ASPEKTLƏRİ

20.05.2019

Azərbaycan qida məhsullarının Çinin İvu şəhərinə ixracına dair müzakirələr aparılıb

20.05.2019

Avro-2020-nin ən ucuz biletləri Bakıda - UEFA açıqladı

20.05.2019

BQXK Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevə növbəti dəfə baş çəkdi

20.05.2019

Aprelin 7-də keçirilən buraxılış imtahanlarının nəticələri elan olunub

20.05.2019

"Qarabağ" üçün 13 potensial rəqib

20.05.2019

Neftin qiyməti bahalaşıb

20.05.2019

DİM bakalavrlara müraciət edib

20.05.2019

Hacıqabulda yük avtomobili piyadanı vurub

20.05.2019

STRATEJİ İNNOVASİYA PROSESLƏRİNİN VƏ İDARƏ EDİLMƏSİNİN SƏMƏRƏLİLİK PROBLEMLƏRİ

20.05.2019

Atəşkəs 21 dəfə pozulub

20.05.2019

Zaqatalada yağış fəsadlara səbəb oldu

20.05.2019

Mayın 20-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

20.05.2019

Döyüş xatirələri

20.05.2019

Azərbaycan Ordusunun genişmiqyaslı təlimləri başlayıb

20.05.2019

Tacikistanda həbsxanada qiyam: ölənlərin sayı 32-yə çatdı (YENİLƏNİB)

20.05.2019

Balakəndə çantada narkotik daşıyan Şəki sakini saxlanılıb

20.05.2019

Ramazanın 15-ci günü: dua, imsak və iftar vaxtı

20.05.2019

Energetika naziri Pərviz Şahbazov Səudiyyə Ərəbistanında bir sıra görüşlər keçirib

20.05.2019

"Qalatasaray" 22-ci dəfə Türkiyə çempionu olub

20.05.2019

''Avro Qrand'' MMC 119 mənzilli binadan 120-ci evi necə satdı... - ŞİKAYƏT - VİDEO

19.05.2019

Türkiyədə məcburi hərbi xidmət 6 aya endiriləcək

19.05.2019

YUNESKO: Dünyada hər ay ən azı bir xalqın dil yox olur

19.05.2019

Bakıda bədii gimnastika üzrə 35-ci Avropa çempionatının finalı keçirilir

19.05.2019

Fransada “sarı jiletlər” etiraz aksiyasının 27-ci aktına 15 mindən çox nümayişçi qatılıb

19.05.2019

Bakı finalı "Arsenal"dakı son oyunu olacaq