Səid Ünsizadənin (1842,Şamaxı- 1903,İstanbul) İstanbulu nəvəsindən - Ahmet Arkun Ünsi'dən cavab gəldi

09:53 / 01.05.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının əməkdar müəllimi

Ahmet Arkun Ünsi İstanbulda ömrünün ahıl çağlarını yaşayır. Azərbaycan kökənlidir. Görkəmli Azərbaycan maarifçisi, "Həyat" qəzetinin rəhbərləri Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağayev və Əlimərdan bəy Topçubaşovun yazdıqları kimi,  türk dünyasının fazilərindən biri olan Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə nəslinin bugünkü qohumlarından bir, daha doğrusu, nəvəsidir.

Mənim Facebook dostlarımdandır. Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələr haqqında bəzi məlumatları ondan öyrənirəm. Onun arxivindn bizə gəlib çatan bir foto şəkli oxuculara bir neçə dəfə ünvanlamışam. Şəkildəkilərdn təkcə birini-Ünsizadələrin  nəvvadələrindən birini -tanıyırdim. Bir neçə dəfə ona məktub ünvanlasam da, cavab ala bimirdim. Qalanlarını da oxuculara tanıtmaq istəyrdim.

Şəkil hər dəfə oxucular tərəfndən rəğbətlə qarşılanmışdır.

Haşiyə.

Mənim FACEBOOKdakı yazılarımın oxucuları az olur. Tanışlardan bəziləri mənə irad tuturlar  ki, niyə vaxtını belə axtarışlara sərf edirsən? İndiki oxucularrın  belə nəsnələrə marağı yoxdur.

Hətta biri - bir toy tamadası bir dəfə yazırdı ki, elə nəsnələrdən söz aç ki, hamıya maraqlı olsun. Mən dostuma cavab verdim ki, qardaş ,mən şou əhli deyiləm. Mən məni maraqlandıran, bəzi akademiklərin belə bilmədiklərindən yazıram. Onlara nəyisə başa salmaq istəyirəm. Mən hər qalstuklu ziyalıların yox, ziyalı, işşıqlı adamların dostuyam. Sözüm də maarifdir, işim də, gücüm də. Əgər yazıma "Kəndimizdə filankəsin qara qoyunu ağ quzu balaladı" başlığı yazsam, türklər demişkən, həmən ( o dəqiqə) reytinqim yüksələr. .

Mənim belə reytinqə ehtiyacım yoxdur.

Arada fikirlşirəm ki, bəlkə mən yazıları ünvanlamağı bacarmıram? Yox, bu da deyil. Bəs səbəb nədir ki, məni oxuyanların sayı azdır?

Nə isə...Biz mütaliə mədəniyyətimizi yüksəltməliyik. Səhvləri etiraf etməyi bacarmalıyıq.

Budur məsələ!

Haşiyənin sonu...

***

Mən Hacı Səid Ünsizadni dünyaya tanıdanlardan biriyəm.

Bax bu cümləyə  AMEA-nın Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu mütləq cavab verəcək. Amma cavaba cavabım da hazlırdır ha...

Bu gün XIX əsrin maarifçilərdən danışırıq. Biz bu məqamda Həsən bəy Zərdabidən sonra mütləq Səid Ünsizadəni xatırlamalıyıq.

Elmi mülahizərdə bu, yoxdursa, deməli, müəllifin savadı o söz...Bu gün  "Əkinçi"dən kitab-kitab söz yazırlar, lakin onun ən fəal davamcısı Səid Ünsizadəni  və onun "Ziya" qəzetini unudurlar. Yaxşı ki Azərbaycan xalqının ümummili lideri  bəzi ziyalılarımıza Səid Ünsizadənin böyüklüyünü göstərdi.

Heydər Əliyev cənablarının  imzaladığı  "Dövlət dilinin tətbiqi işinin  təkmilləşdirilməsi haqqında" 18 iyun  2001- ci il tarixli  506 nömrəli  Fərmanda deyilir: 


"XIX əsr ədəbi dilimizin inkişafı xalqımızın həyatında baş verən köklü bir hadisə ilə yaxından bağlıdır. Bu, Azərbaycanın ikiyə parçalanması və nəticədə iki ayrı dövlətin tabeçiliyində bir-birindən fərqli mədəni mühitdə yaşamağa məhkum olması hadisəsidir. Müstəmləkəçilik siyasəti ilə yanaşı, Rusiyanın Şimali Azərbaycanda oynadığı mədəniləşdirici rol başqa elm sahələri kimi, dilçiliyin də inkişafına zəmin yaratmışdır. XIX əsrin ortalarından etibarən Azərbaycan dilinə aid bir sıra dərsliklər və dərs vəsaitləri yazılıb nəşr olunmuşdur. Milli maarifçi ziyalılar özləri ana dilini öyrənməyin, onu qoruyub saxlamağın ən əsas yolunun məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasında gördüklərindən, Azərbaycan dilinə aid dərsliklər və lüğətlər yazmağa başlamışlar.

Azərbaycan dilinə dair ilk dərsliklərin yazılmasında o dövrün görkəmli maarifçiləri Mirzə Kazım bəy, Mirzə Şəfi Vazeh, Seyid Əzim Şirvani, Aleksey Çernyayevski, Mirzə Əbülhəsən bəy Vəzirov, Seyid (Seyid əvəzinə, Səid oxuyun. Mətndə texniki səhv baş vermişdir-N.N.)  Ünsizadə, Rəşid bəy Əfəndiyev, Sultan Məcid Qənizadə, Məmmədtağı Sidqi, Nəriman Nərimanov, Üzeyir Hacıbəyov, Abdulla Şaiq və başqalarının xidmətlərini qeyd etmək lazımdır.

Zaman keçdikcə dövrün tələbinə uyğun olaraq Azərbaycan dilinin istifadə dairəsi də genişlənmiş, onun tətbiqinin və inkişafının elmi əsaslar üzərində aparılması ehtiyacı meydana çıxmışdır".

Dünyaya səpələnmiş Ünsizadələri Azərbaycan oxucularına da,türkdilli oxuculara da tanıtmaq mütləq lazımdır.

Azərbaycanda ,Türkiyədə və Krımda  ğörkəmli maarifçi İsmayıl bəy Qaspıralı haqqında çoxlu elmi-tədqiqat işləri yazılmışdır.Çox sağ olsunlar, türk dünyasının bu ləyaqətli ideoloqunu,ziyalısını, tərcümanını dünyaya tanıdıblar.Lakin Səid Ünsizadə və İsmayıl bəy Qaspıralı mövzusu hələ də öz ciddi tədqiqatçısını gözləyir.Maraqlı burasındadır ki,mənim bu mövzuda yazdığım elmi-tədqiqat işləri elmi kataloqlara düşsə də,elmi mənbələrdə bu yazılara istinad edilmir.

Yenə də sərt danışıram. Akademiklərimiz ya bu yazıları oxumur, ya da ciddiliyə qəbul etmirlər.

Səid Ünsizadə XIX əsr ictimai fikir tariximizin şanlı səhifələrini yazmışdır. Bu səhifələr tarixə düşməlidir. Dünya onu  pedaqoq, yeni üsullu məktəb yaradıcısı, ilk milli dərsliklər müəllifi, Tiflisdki ali pedaqoji institutun-Aleksandr Müəllimər İnstitutunun  müəllimi, bir sıra risalələr yazarı, görkəmli din xadimi,milli litoqrfiya, tipoqrafiya  yaradıcısı,naşir,ən baçlıcası türk dünyasına ana dili əvəzi olan "Ziya" kimi mətbu orqanın yaradıcısi,iti qələmli,aydın düşüncə tərzli publisist, "Hümayünnamə"nin ("Kəlilə və Dimnə") tərcümçisi,Türkiyə Maarif Əsası (üzvü) kimi daha dərindən tanımalıdır.

Mən yazıram ki, İ.Qaspıralı ilk türkdilli, iri həmli yazılarını "Ziya" qəzetində çap etdirib, alimlərdən səs şıxmır.

Mən deyəndə ki, İ.Qaspıralının 1881-ci ildə Tiflisdə "Ziya" mətbəəsində çap etdirdiyi "TONĞUÇ" jurnalında Səid Ünsizadənin marifçilik ideyaları geniş şəkildə işıqlandırılıb, yenə də alimlərimiz bu sözləri eşitmirlər. 

Mən israrla deyəndə ki, Səid Ünsizadəyə abidə ucaldılmalıdır,yenə də səsim eşidilmir.

Bu tanıtmanın əsasında onun tərcümeyi-halının maraql məqamları mütləq araşdırilmalıdır.

Nə isə...

Azərbaycan fililoji elmində Səid Ünsizadənin təvəllüd və qeyb tarixi həmişə mübahisli olmuşdur. "Həyat" qəzetinin 1905-ci ildəki 21-ci nömrəsində dərc  olunmuş bir matəm xəbərli yazıya gorə  Səid Ünsizadənin  1825-1905-ci illərdə ömür sürdüyü anlaşılırdı.

İstanbulda Fateh Camii  hazirəsindəki qəbir daşındakı yazıya görə onun 80 il yox,61 il  yaşadığı məlum  olur.

Deməli,biz indi Səid Ünsizadönin 1842-ci ildə Şamaxıda anadan omasını,1903-cü ildə dünyadan köçdüyünü bəyan etməliyik.

Səid Ünsizadənin həyatının idiyədək bizə məlum olmayan bir sıra məqamlarını onun qohumlarından biri -Zaur Səmədov (Ünsizadə) ortalığa çıxarmışdır.Ünsizadələr Zaurun ana tərəfdən olan qohumlarındandır. Zaurun nənəsi həkim işləyirdi. 1990-ci illərin əvvəllərində rəhmətlik dostum professor Xeyrulla Məmmədovun məsləhəti ilə mən o həkimlə iki dəfə ünsiyyət qurmuşdum. Sonralar həkim dostumuz Gənclikdən Əhmədliyə köçdü və əlaqələrimiz kəsildi.

Zaur Səmədov  sonralar nənəsini arxivini araşdıranda mənim telefon nömrəmi burada görmüş və biz  dəfələrlə telefonla Ünsizadələr haqqında danışmışdıq. Söhbətlərdən belə məlum oldu ki, Azərbaycandakı Ünsizadələr 1937-ci ildən sonra öz babaları haqqında danışmaqdan ehtiyat etmişlər. Yaxşı ki, onlar Ünsizadələrin zəngin arxivini 37-ci il repressiyasından qoruya bilmişlər.

Nədənsə, bu qorxu hələ də var.

Zaur Ünsizadələri Amerikada axtamaq istəyirdi.Mən onu İstanbula yönəltdim.Zaur babalarını axtarmaq üçün İstanbula üz tutdu.Biz İstanbul və Ankara  Ünsizadələrinin şəkillərini elmi ictimaiyyətin nəzərinə yönəltdik.  Ən əsası Səid Əfəndinin  və  onun qardaşı Cəlal Əfəndinn  şəkilləri hörmətli dostumuz Akif Aşırlının Mətbuat Muzeyinə düşdü.

Mənə elə gəlir ki,Zaur  Amerika axtarışlarına da başlamalıdır.Ünsizadələrin qohumlarının bir neçəsinin  -Atamalıbəyovların Amerika  qohumlarında da maraqlı materiallar ola bilər.Bu günlərdə Səid Ünsizadə nəslinin  İstanbulda var olan nəvələrindən birinə -FACEBOOK dostum Ahmet Ünsi Arkuna sörğu göndərmişdim:

 


Hörmətli Arkun Bey Efendi Ünsi. Salam.


Cavan Arkunlara tapşırın ki,mənimlə əlaqə saxlasınlar.Mən Ünsizadələri (Ünsiləri) bütün  dünyaya mütləq tanıdaçağam!!!


Mümkünsə, İsmayıl Şilyanski və Seyfulla Atamalıbəyov haqqında,eləcə Cəlaləddin (Cəlal) haqqında mənə məlumat verin. Yazıları  türkcə də, ingiliscə də yaza bilərlər.  Bu iş çətidirsə, advokat (hüquqçünas ) Arkunlardan xahiş edin ki, dünya ziyalıları Ünsizadə Səidi (Sait Ünsini) yaxşı tanısınlar.


Qoy dünya bilsin ki, Sait Ünsi türk dünyasının fazillərindən biridir.


30.04.2019.


P.S.Sait Ünsinin olum və dünyadan köçmə tarixini belə yadda saxlayın.


(1842,Şamahı(Şirvan)-1903,İstanbul)
[email protected]


Ömrünün ahıl çağlarını yaşayan Ahmet Arkun  Ünsidən cavab gəldi: 

resmın sol üst başındakı  Salıha Pıraya ARKUN'DUR. Dıgerleri onun arkadaşlarıdır.



 
 
Nazim Nəsrəddinov,
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi,türkoloq.


01.05.2019.

Ədəbiyyat siyahısı

1."Ziya" qəzeti(25.01.1879-26.06.1884)

 2." Tonğuç " jurnalı,Tiflis,1881.

3.Hacı Səid Əfəndi Ünsizadə.Təhzibül-əxlaq.Tiflis,15 mart1882.128

4.Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin "Dövlət dilinin tətbiqi işinin  təkmilləşdirilməsi haqqında"

       18 iyun  2001- ci il tarixli  506 nömrəli  Fərman

5.Nazim Nəsrəddinov.Türkdilli mətbuatımızın «Ziya»lı səhifələri və yaxud qaranlıqda və

      alatoranlıqda qalan «Ziya» qəzeti.   "Məktəb məcmuəsi". 03.01.2019

6..Nazim Nəsrəddinov .   Maarif və mədəniyyət  tariximizdə silinməz imzalar-

        Ünsizadə qardaşlar. "525-ci qəzet". 21.02.2015.

7.Nazim Nəsrəddinov. Ziya-135 və yaxudtürk dünyasının Tiflisdən boylanan

          günəşi.  Ayna.az.  21.01.2014



Strategiya.az

Xəbərlər
20.07.2019

İstanbulda keçirilən əməliyyat zamanı 217 cinayətkar saxlanılıb

20.07.2019

Gənc cüdoçularımız Avropa kuboku yarışına uğurla başlayıblar

20.07.2019

“Bakı-2019”-da iştirak edəcək ölkələrin nümayəndə heyətləri Atletlər Kəndində şənlik təşkil ediblər

20.07.2019

“Liverpul” Məhəmməd Salaha rekord məbləğdə məvacib təklif edir

20.07.2019

Cəlilabadda 4 evdən pul və qızıl əşyalar oğurlayan yeniyetmə saxlanılıb

20.07.2019

Britaniya tankerinin ələ keçirilməsinin kadrları yayımlandı

20.07.2019

Generallar Bakıda görüşür: qlobal təhlükəsizlik və əməkdaşlıq imkanları

20.07.2019

ATƏT-in yeni qətnaməsi: ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq hüquqa hörmətin ifadəsi

20.07.2019

"Yeganə" şadlıq sarayında nə baş verir?

20.07.2019

Festivalın açılışına bilet alan tamaşaçıların daşınması 2 ekspress marşrut xətti üzrə həyata keçiriləcək

20.07.2019

KOBİA Koreyanın KOSME Agentliyi ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlıdır

20.07.2019

XXX Ümumdünya Yay Universiadasında medal qazanan Azərbaycan idmançıları və məşqçiləri üçün mükafatların məbləği müəyyən edilib

20.07.2019

Ərbildə türkiyəli diplomatı qətlə yetirən terrorçu dəstənin başçısı tutulub

20.07.2019

Kolleclərin xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisasları üzrə qabiliyyət imtahanları keçirilir

20.07.2019

Prezident İlham Əliyev Avropa Olimpiya Komitələrinin prezidentini qəbul edib

20.07.2019

Azərbaycanda avtomobil nəqliyyatı ilə yükdaşımalar artıb

20.07.2019

ƏDV məqsədləri üçün vergi tutulan əməliyyatın dəyəri necə müəyyən edilir?

20.07.2019

Məşhur rejissor Oliver Stoun Rusiya Prezidentindən qızının xaç atası olmağı xahiş edib

20.07.2019

“Azeri Light”ın bir barrelinin qiyməti 64 dolları ötüb

20.07.2019

Putin: Yorulsaydım, prezidentliyə namizədliyimi irəli sürməzdim

20.07.2019

Britaniya XİN: “İranın Hörmuz boğazında iki Britaniya gəmisini saxlamağından son dərəcə narahatlıq keçiririk”

20.07.2019

Pyer Rişar Yessentuki kinofestivalının fəxri qonağı olacaq

20.07.2019

Rezidenturaya qəbul üzrə 181 namizəd ixtisas seçimi ərizəsini təsdiqləyib
 

20.07.2019

Mərkəzi Bank 150 milyon manat cəlb edir

20.07.2019

İşə qəbul imtahanlarında növbəti yüksək bal toplayan namizədlər

20.07.2019

İki ölkə niyə Bakıda keçiriləcək EYOF-da iştirak etməyəcək? - SƏBƏBLƏR

20.07.2019

Hər kəs qocalır – Əyləncə, yoxsa təhlükə?  - VİDEO

20.07.2019

Pompeo Trampın İranla danışıqlara hazır olduğunu təsdiqləyib

20.07.2019

Azərbaycan və İran birgə peyk layihəsi ilə bağlı müzakirələr aparır - Nazir

20.07.2019

Neft yenidən bahalaşıb

20.07.2019

PSJ-dən Mbappeyə yeni müqavilə - gedəcəyindən çəkinir

20.07.2019

Titrəyən Merkel təcili məzuniyyətə çıxır 

20.07.2019

Artıq sarı zolaqlar qüvvədə - Bu yollarda diqqətli olun! (SİYAHI)

20.07.2019

Atəşkəs rejimi 19 dəfə pozulub

20.07.2019

“Artıq ödənilmiş vergilərin, faizlərin və maliyyə sanksiyalarının vergi ödəyicisinə qaytarılması Qaydaları”nda dəyişiklik edilib

20.07.2019

Bu gün hava dəniz istirahəti üçün əlverişsiz olacaq

20.07.2019

Hövsanda dava: Bıçaqlanan var

20.07.2019

“Atletiko” və “Barselona” arasında Qrizmann davası böyüdü

20.07.2019

Azərbaycanın dövlət büdcəsinə 6 ayda daxilolmalar 10 milyard manatı keçib

20.07.2019

FHN Şirvandakı kütləvi zəhərlənmə ilə bağlı məlumat yayıb

20.07.2019

Bu gün Ukraynada növbədənkənar parlament seçkiləri ilə bağlı sükut günüdür

20.07.2019

Leyla Abdullayeva: Ölkəmizin hazırda Ermənistan silahlı qüvvələrinin hərbi işğalı altında olan Dağlıq Qarabağ bölgəsi dünyanın heç bir suveren dövləti tərəfindən tanınmır

20.07.2019

Səudiyyə Ərəbistanı ölkədə ABŞ hərbi kontingentinin yerləşdirilməsinə hazırlaşır

20.07.2019

"Yuventus" 9 nömrəni kimə saxlayıb?

20.07.2019

İyulun 22-nə dolların məzənnəsi 

20.07.2019

Yasmal polisi reyd keçirdi: 45 avtomobil saxlanıldı - SƏBƏB

19.07.2019

DİM II və III ixtisas qrupları üzrə iyulun 7-də keçirilmiş qəbul imtahanlarının nəticələrini açıqlayıb 

19.07.2019

İnzibati və kommersiya məhkəmələrinin olacağı şəhərlər müəyyənləşdi - SİYAHI

19.07.2019

UEFA-dan "Fənərbaxça"ya sanksiya

19.07.2019

Dövlət Neft Fondunun büdcəsinin icrası təsdiq edilib