Türk dünyasının fazillərindən biri olan Səid Əfəndi Ünsizadə (1842-1903) və yaxud unutqanlıq nə vaxta qədər davam edəcək?

09:56 / 03.10.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Şamaxıya tərəf uzanan prospektin adını dəyişib, Səid Ünsizadə xiyabanı qoyublar, təəccüblənməyin. Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Səid Ünsizadə adına Milli Mətbuat Mərkəzi açılıb, yenə də təəccüblənməyin....Əgər eşitsəniz ki, bəndənizə Səid Ünsizadə Mükafatı veriblər, heç təəccüblənməyin....
Səid Əfəndi Ünsizadə (1842,Şamaxı-1903, İstanbul, Fatih Camii hasiresində dəfn olunub) türk dünyasının fazillərindən biridir. Bu qiymətin, şərəfli təqdimatın altında üç böyük şəxsiyyətin imzası var. Onlardan biri Əli bəy Hüseynzadə, ikincisi Əhməd bəy Ağayev, üçüncüsü Əlimərdan bəy Topçubaşovdur.
Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində kitab, qəzet, jurnal çapına tam yararlı olan ilk iri mətbəənin yaradıcısıdır. "Ziya" qəzeti, "Kəşkül" adlı ilk jurnalımız və həftəlik qəzetimiz bu mətbəədə çap edilmişdir. İsmaiıl bəy Qaspıralının "Toncuq, "Şəfəq, "Qəmər", "Ay" kimi jurnalları da "Ziya" mətbəəsində çap edilmişdir.

Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində bir neçə dərsliyin və risalənin, elmi-metodiki vəsaitin müəllifidir.
1874-cü ildə Şamaxıda açılan, S.Ə.Şirvaninin, Cəlal Ünsizadənin dərs dediyi, Ələkbər Tahirzsadənin (M.Ə.Sabir ) , S.M.Qənizadənin, M.Mahmudbəyovun oxuduğu məşhur "Məslis Məktəbi"nin ( indiki Şamaxı Avropa Liseyinin ) yaradıcısı da məhz Səid Ünsizadədir.
Səid Ünsizadə publisistdir, ana dilimizin ədəbi üslubunun formalaşmasında nümunə göstərən şəxsiyyətdir. O, "Kəlilə və Dimnə"nin ( "Hümayünnamə"nin ) tərcüməçisidir.Səid Ünsizadə bu əsərdən üç hekayəni "Ziyayi-Qafqasiyyə "qəzetində çap etdirmişdir.
S.Ünsizadə Tiflisdəki Aleksandrovski İnstitutunda müəllimlik etmişdir.O,burada təhsil alan müsəlman tələbələrə ana dili və şəriətdən dərs demişdir.
S.Ünsizadə Quranın Azərbaycan dilində təfsirini yazan türkdilli alimlərdən biridir.
S.Ünsizadə XIX əsrin 80-ci illərinin sonunda Tiflisdə,Şamaxıda və Baklda yalançı donoslardan bezib, tutduğu dövlət vəzifəsindən uzaqlaşmış, 1884-cü ildə bağlanmış "Ziya" qəzetini Bakıda çap etdirmək fikrinə düşmüşdür.Lakin rus müsəlmanlarını mətbuat vasitəsilə oyatmaq məqsədini mətbuatda açıq söyləyən keçmiş redaktora hökumət dairələri qəzet çıxarmağa icazə verməmişlər.Səid Ünsizadə maarifçilik fəaliyyətini İstanbulda davam etdirmək fikrinə düşmüş,türk dünyasının paytaxtına köçmüşdür. O,burada müxtəlif vaxtlarda üç dəfə Türkiyə dövlətinin maarif naziri olan Münif paşanən köməkliyi ilə maarif əzası ( maarif işləri üzrə mürtəxəssis) vəzifəsində böyük maarifçilik fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Səid Ünsizadə Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinin üzvü, Şamaxı qazısı kimi dövlər əhəmiyyətli vəzifələrdə çalışmışdır.
Bakıda 1905-ci ildə fəaliyyətə başlayan "Həyat" qəzetində ( 07 iyul 1905,N 2l ) Səid Ünsizadənin ölümünü xəbər verən bir nekroloq dərc edilmişdir.
Redaksiya heyəti oxucuları görkəmli maarifçi haqqında daha geniş yazılar yazmağa çağırmışdır.
Səid Ünsizadə -S.Ə.Şirvani,Həsən bəy Zərdabi,İsmayıl bəy Qaspıralı İsmayıl bəy Nakam
(İsmi Sədrəddinbəyov), Mirzə Həsən Əlqıdari, M.M.Nəvvab, müfti Ə.Əfəndizadə,şeyxülislam Ə.Hüseynzadə, Məhbus Dərbəndi və sair görkəmli söz ustaları ilə əməkdaşlıq etmişdir.


Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev cənabları Səid Ünsizadənin pedaqoji və böyük maarifçilik xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişdir. Ulu öndər Heydər Əliyev cənablarınin 18 iyun 2001-ci ildə imzaladığı "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanda deyilir:
"XIX əsrin ortalarından etibarən Azərbaycan dilinə aid bir sıra dərsliklər və dərs vəsaitləri yazılıb nəşr olunmuşdur. Milli maarifçi ziyalılar özləri ana dilini öyrənməyin, onu qoruyub saxlamağın ən əsas yolunun məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasında gördüklərindən, Azərbaycan dilinə aid dərsliklər və lüğətlər yazmağa başlamışlar. Azərbaycan dilinə dair ilk dərsliklərin yazılmasında o dövrün görkəmli maarifçiləri Mirzə Kazım bəy, Mirzə Şəfi Vazeh, Seyid Əzim Şirvani, Aleksey Çernyayevski, Mirzə Əbülhəsən bəy Vəzirov, Səid Ünsizadə, Rəşid bəy Əfəndiyev, Sultan Məcid Qənizadə, Məmmədtağı Sidqi, Nəriman Nərimanov, Üzeyir Hacıbəyov, Abdulla Şaiq və başqalarının xidmətlərini qeyd etmək lazımdır".
Səid Ünsizadənin rəhbərliyi ilə 1879-cü il yanvarın 25-də nəşrə başlayan Ziya qəzetinin 140 illik yubileyi münasibətilə görüləsi işlərin cərgəsində milli mətbuatımızın Zərdabidən sonrakı MOGİKANın xidmətləri lazımınca qiymətləndirilməlidir.Bu məqsədlə Bakıda və Şamaxıda S.Ünsizadənin əzəmətli heykəli ucaldılmalı,görkəmli maarifçinin əsərlərinin transfoneliterasiyası oxuculara çatdırılmalıdır."Ziya" qəzetinin (25.01.1879,Tiflis - 26.06.1884,Tiflis) bütün nömrələrinin transfoneliterasiyası səriştəli mətnşünas alimlər tərəfindən cidi redaktə olunaraq yenidən çap edilməlidir. Milli irsimizə qiymət kimi, Tiflisdə,Şamaxıda,Bakıda və İstanbulda bir sra küçə və xiyabanlara,tədris müəssisələrinə Səid Ünsizadənin (1842-1903) adının verilməsi barədə də düşünmək lazımdır. Bu, unudulmuş maarifçinin xatirəsinə hörmət və sayğı kimi dəyərləndurilməlidir. Bakıda Səid Ünsizadə adına Elmi Mərkəzin yaradılmasına da ehtiyac duyulur.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
25.10.2020

Prezidentin köməkçisi: Ermənistan ərazisindən Azərbaycana hərbi hücumlar BMT Nizamnaməsində təsbit edilmiş təcavüz aktıdır

25.10.2020

Azərbaycan Ordusu düşmənə qarşı yüksək dəqiqlikli silah növünü tətbiq edir - MN (VİDEO)

25.10.2020

Prezident: Bizim mövqeyimiz ondan ibarətdir ki, region ölkələri və bütün ölkələr münaqişədə birbaşa iştirakdan kənarda qalmalıdırlar

25.10.2020

MN xəbərdarlıq edir: Düşmənə hərbi sirr vermə! (FOTO)

25.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Trampın münaqişənin həlli ilə bağlı gördüyü işlər beynəlxalq münasibətlərə tam uyğundur

25.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Əgər müharibəyə mən başlamışamsa, niyə 17 il gözləyirdim

25.10.2020

Prezident: Vasitəçilər Dağlıq Qarabağa müstəqillik, yaxud muxtariyyət verilməsi ilə bağlı bizə heç bir plan təqdim etməyib

25.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Razılaşma beynəlxalq hüquqa əsaslanmalıdır

25.10.2020

Düşmən itkilər vərərk geri çəkilib

25.10.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı

25.10.2020

“Bayraktar” PUA-sının yaradıcısından Azərbaycana dəstək - FOTO

25.10.2020

Həbib Nurməhəmmədov üçüncü dəfə UFC çempionu titulunu qorudu

24.10.2020

Ermənilər müharibədə uşaqlardan da istifadə edirlər - VİDEO

24.10.2020

MN: Təslim olan erməni hərbi əsirlərin, mülki şəxslərin üçüncü dövlətlərə keçməsi üçün lazımi şərait yaradılacaq

24.10.2020

Düşmənin bölmələrimizə hücum cəhdinin qarşısı alınıb - MN

24.10.2020

Paşinyanın ardınca Mnatsakanyan da CNN-də özünü biabır etdi

24.10.2020

İşğal olunmuş ərazilərdəki dinc əhaliyə hərbi obyektlərdən uzaq durmaq tövsiyə edilir

24.10.2020

Artilleriya bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endirməyə davam edir - VİDEO

24.10.2020

Şəhid olmuş hərbçilərin və müharibədən zərər çəkmiş şəxslərin kreditləri silinəcək

24.10.2020

Azərbaycan əsgəri beynəlxalq hüquqla müəyyən edilmiş normalar çərçivəsində davranır - Müdafiə Nazirliyi

24.10.2020

Düşmənin döyüş təyyarəsi məhv edilib

24.10.2020

Ermənistan Azərbaycan torpaqlarının qanunsuz işğalına son qoymalıdır - Türkiyə Müdafiə Nazirliyi

24.10.2020

Ermənistan ordusu Goranboyda yaşayış məntəqəsinə iki ədəd "Smerç" raketi atıb

24.10.2020

BMT-nin adındakı yanlışlığın mahiyyətinə mənfi təsiri - Vətən müharibəsi dərsi

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Türkiyə ilə münasibətlərimiz kimi, Gürcüstanla münasibətlərimiz də mehriban qonşuluğun yaxşı nümunəsi ola bilər

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Bizi hərbi avadanlıqla ən çox təchiz edən Türkiyə və İsrail deyil, Rusiyadır

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Ermənistan hökuməti başa düşməlidir ki, indi onlar diktə etmək vəziyyətində deyillər

24.10.2020

Qubadlı rayonu Ermənistan ərazisindən artilleriya atəşinə tutulur - Müdafiə Nazirliyi

24.10.2020

Düşmən yaşayış məntəqələrimizi raket atəşinə tutur

24.10.2020

Cəbhədə son vəziyyət: Əhəmiyyətli kommunikasiya xətləri nəzarətə götürülüb və vacib yüksəkliklər azad edilib

24.10.2020

Erməni işğalçıları Kəlbəcərdəki faydalı qazıntı yataqlarını istismar ediblər

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Türkiyə əsla münaqişəyə cəlb edilməyib

24.10.2020

Düşmən Goranboy-Naftalan istiqamətindəki ərazilərimizi atəşə tutur

24.10.2020

Prezident İlham Əliyev Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi hücumunun siyasi məqsədlərindən danışıb

23.10.2020

Azərbaycan PUA-ları Ermənistan ərazisi üzərində uçuşlar həyata keçirmir - MN

23.10.2020

Xocavənd və Füzuli istiqamətlərində düşmənin könüllü dəstələri məhv edilib

23.10.2020

Azərbaycan Ordusu Xankəndi və Xocavənd şəhərlərini atəşə tutmur - MN

23.10.2020

XİN Ceyhun Bayramovun ABŞ Dövlət katibi ilə görüşünə dair məlumat yaydı

23.10.2020

Bu ərazilərə giriş-çıxış dayandırılır - Nazirlər Kabineti

23.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan Ordusu Xocavəndin 2, Cəbrayılın 5, Zəngilanın 2 kəndini işğaldan azad edib

23.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Qubadlının Zilanlı, Kürd Mahrızlı, Muğanlı və Alaqurşaq kəndlərini işğaldan azad edilib

23.10.2020

Münaqişənin Ermənistanda deyil, Qarabağda getdiyi vaxt KTMT-nin köməyindən danışmaq düzgün deyil - Rusiya XİN

23.10.2020

Milli Qəhrəman Şükür Həmidovun adı Qubadlıda əbədiləşdiriləcək

23.10.2020

Prezident İlham Əliyev şəhid olmuş Milli Qəhrəman Şükür Həmidovun atası ilə telefonla danışıb

23.10.2020

Azərbaycan MN: Ermənistan ordusunun qüvvə və vasitələri darmadağın edilib

23.10.2020

İşğal ərazilərindəki qanunsuz fəaliyyət göstərənlərlə bağlı istintaq davam edir

23.10.2020

Ürəyin şeir yükü

23.10.2020

Ermənistana məxsus daha bir PUA məhv edilib

23.10.2020

Düşmənin 4 PUA-sı zərərsizləşdirilib

23.10.2020

Daxili İşlər Nazirliyi ölkə əhalisinə müraciət edib