Türk dünyasının fazillərindən biri olan Səid Əfəndi Ünsizadə (1842-1903) və yaxud unutqanlıq nə vaxta qədər davam edəcək?

09:56 / 03.10.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Şamaxıya tərəf uzanan prospektin adını dəyişib, Səid Ünsizadə xiyabanı qoyublar, təəccüblənməyin. Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Səid Ünsizadə adına Milli Mətbuat Mərkəzi açılıb, yenə də təəccüblənməyin....Əgər eşitsəniz ki, bəndənizə Səid Ünsizadə Mükafatı veriblər, heç təəccüblənməyin....
Səid Əfəndi Ünsizadə (1842,Şamaxı-1903, İstanbul, Fatih Camii hasiresində dəfn olunub) türk dünyasının fazillərindən biridir. Bu qiymətin, şərəfli təqdimatın altında üç böyük şəxsiyyətin imzası var. Onlardan biri Əli bəy Hüseynzadə, ikincisi Əhməd bəy Ağayev, üçüncüsü Əlimərdan bəy Topçubaşovdur.
Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində kitab, qəzet, jurnal çapına tam yararlı olan ilk iri mətbəənin yaradıcısıdır. "Ziya" qəzeti, "Kəşkül" adlı ilk jurnalımız və həftəlik qəzetimiz bu mətbəədə çap edilmişdir. İsmaiıl bəy Qaspıralının "Toncuq, "Şəfəq, "Qəmər", "Ay" kimi jurnalları da "Ziya" mətbəəsində çap edilmişdir.

Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində bir neçə dərsliyin və risalənin, elmi-metodiki vəsaitin müəllifidir.
1874-cü ildə Şamaxıda açılan, S.Ə.Şirvaninin, Cəlal Ünsizadənin dərs dediyi, Ələkbər Tahirzsadənin (M.Ə.Sabir ) , S.M.Qənizadənin, M.Mahmudbəyovun oxuduğu məşhur "Məslis Məktəbi"nin ( indiki Şamaxı Avropa Liseyinin ) yaradıcısı da məhz Səid Ünsizadədir.
Səid Ünsizadə publisistdir, ana dilimizin ədəbi üslubunun formalaşmasında nümunə göstərən şəxsiyyətdir. O, "Kəlilə və Dimnə"nin ( "Hümayünnamə"nin ) tərcüməçisidir.Səid Ünsizadə bu əsərdən üç hekayəni "Ziyayi-Qafqasiyyə "qəzetində çap etdirmişdir.
S.Ünsizadə Tiflisdəki Aleksandrovski İnstitutunda müəllimlik etmişdir.O,burada təhsil alan müsəlman tələbələrə ana dili və şəriətdən dərs demişdir.
S.Ünsizadə Quranın Azərbaycan dilində təfsirini yazan türkdilli alimlərdən biridir.
S.Ünsizadə XIX əsrin 80-ci illərinin sonunda Tiflisdə,Şamaxıda və Baklda yalançı donoslardan bezib, tutduğu dövlət vəzifəsindən uzaqlaşmış, 1884-cü ildə bağlanmış "Ziya" qəzetini Bakıda çap etdirmək fikrinə düşmüşdür.Lakin rus müsəlmanlarını mətbuat vasitəsilə oyatmaq məqsədini mətbuatda açıq söyləyən keçmiş redaktora hökumət dairələri qəzet çıxarmağa icazə verməmişlər.Səid Ünsizadə maarifçilik fəaliyyətini İstanbulda davam etdirmək fikrinə düşmüş,türk dünyasının paytaxtına köçmüşdür. O,burada müxtəlif vaxtlarda üç dəfə Türkiyə dövlətinin maarif naziri olan Münif paşanən köməkliyi ilə maarif əzası ( maarif işləri üzrə mürtəxəssis) vəzifəsində böyük maarifçilik fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Səid Ünsizadə Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinin üzvü, Şamaxı qazısı kimi dövlər əhəmiyyətli vəzifələrdə çalışmışdır.
Bakıda 1905-ci ildə fəaliyyətə başlayan "Həyat" qəzetində ( 07 iyul 1905,N 2l ) Səid Ünsizadənin ölümünü xəbər verən bir nekroloq dərc edilmişdir.
Redaksiya heyəti oxucuları görkəmli maarifçi haqqında daha geniş yazılar yazmağa çağırmışdır.
Səid Ünsizadə -S.Ə.Şirvani,Həsən bəy Zərdabi,İsmayıl bəy Qaspıralı İsmayıl bəy Nakam
(İsmi Sədrəddinbəyov), Mirzə Həsən Əlqıdari, M.M.Nəvvab, müfti Ə.Əfəndizadə,şeyxülislam Ə.Hüseynzadə, Məhbus Dərbəndi və sair görkəmli söz ustaları ilə əməkdaşlıq etmişdir.


Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev cənabları Səid Ünsizadənin pedaqoji və böyük maarifçilik xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişdir. Ulu öndər Heydər Əliyev cənablarınin 18 iyun 2001-ci ildə imzaladığı "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanda deyilir:
"XIX əsrin ortalarından etibarən Azərbaycan dilinə aid bir sıra dərsliklər və dərs vəsaitləri yazılıb nəşr olunmuşdur. Milli maarifçi ziyalılar özləri ana dilini öyrənməyin, onu qoruyub saxlamağın ən əsas yolunun məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasında gördüklərindən, Azərbaycan dilinə aid dərsliklər və lüğətlər yazmağa başlamışlar. Azərbaycan dilinə dair ilk dərsliklərin yazılmasında o dövrün görkəmli maarifçiləri Mirzə Kazım bəy, Mirzə Şəfi Vazeh, Seyid Əzim Şirvani, Aleksey Çernyayevski, Mirzə Əbülhəsən bəy Vəzirov, Səid Ünsizadə, Rəşid bəy Əfəndiyev, Sultan Məcid Qənizadə, Məmmədtağı Sidqi, Nəriman Nərimanov, Üzeyir Hacıbəyov, Abdulla Şaiq və başqalarının xidmətlərini qeyd etmək lazımdır".
Səid Ünsizadənin rəhbərliyi ilə 1879-cü il yanvarın 25-də nəşrə başlayan Ziya qəzetinin 140 illik yubileyi münasibətilə görüləsi işlərin cərgəsində milli mətbuatımızın Zərdabidən sonrakı MOGİKANın xidmətləri lazımınca qiymətləndirilməlidir.Bu məqsədlə Bakıda və Şamaxıda S.Ünsizadənin əzəmətli heykəli ucaldılmalı,görkəmli maarifçinin əsərlərinin transfoneliterasiyası oxuculara çatdırılmalıdır."Ziya" qəzetinin (25.01.1879,Tiflis - 26.06.1884,Tiflis) bütün nömrələrinin transfoneliterasiyası səriştəli mətnşünas alimlər tərəfindən cidi redaktə olunaraq yenidən çap edilməlidir. Milli irsimizə qiymət kimi, Tiflisdə,Şamaxıda,Bakıda və İstanbulda bir sra küçə və xiyabanlara,tədris müəssisələrinə Səid Ünsizadənin (1842-1903) adının verilməsi barədə də düşünmək lazımdır. Bu, unudulmuş maarifçinin xatirəsinə hörmət və sayğı kimi dəyərləndurilməlidir. Bakıda Səid Ünsizadə adına Elmi Mərkəzin yaradılmasına da ehtiyac duyulur.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
11.12.2019

Vüqar Rəhimzadə: Ulu öndər Heydər Əliyevin yaratdığı milli dövlətçilik ən böyük sərvətimizdir

11.12.2019

Qvardiola istefaya gedir?

11.12.2019

Ağ Ev: Trampa qarşı ittihamlar yalandır

11.12.2019

Prezident İlham Əliyev Koreya Respublikası Statistika Komitəsinin sədrinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib

11.12.2019

Coğrafiya İnstitutu: Azərbaycanda bəzi yerlərdə yağıntılar azalıb

11.12.2019

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın bugünkü sürətli inkişafı bizim enerji sektorundan əldə etdiyimiz gəlirlər olmadan mümkün olmazdı

11.12.2019

Azərbaycan və Ermənistan eyni qrupa düşdü

11.12.2019

Çavuşoğlu: Sanksiya olsa, İncirlik və Kürəcik bazaları gündəmə gələcək

11.12.2019

Mingəçevirdə saxta alkoqollu içkilər istehsal edən müəssisə aşkarlanıb

11.12.2019

BNA: Sabah bəzi avtobusların hərəkət trayektoriyası dəyişdiriləcək

11.12.2019

Bakıda 20 min manat oğurlamaqda şübhəli bilinən şəxs həbs edildi

11.12.2019

“VAZ" piyadanı vurub öldürdü

11.12.2019

Türkiyədə PKK terror təşkilatına kömək etməkdə şübhəli bilinən 17 nəfər saxlanılıb

11.12.2019

ÇL-in oyunları bu kanallarda - Siyahı

11.12.2019

Rusiya, İran və Türkiyə Suriya münaqişəsinə görə bir araya gəldi

11.12.2019

Heydər Əliyev Fondu: Müalicənin növbəti mərhələsində də müvafiq dəstəyin göstəriləcəyi barədə Oqtay Gülalıyevin həyat yoldaşı məlumatlandırılıb

11.12.2019

“Qızıl qlobus” namizədlərin adı açıqlandı: Hamı heyrətləndi

11.12.2019

Sabah hava necə olacaq? 

11.12.2019

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev BP qrupunun baş icraçı direktorunu qəbul edib

11.12.2019

ABŞ-ın Nümayəndələr Palatası Trampı hakimiyyət səlahiyyətlərini aşmaqda ittiham edib

11.12.2019

“Taliban” dörd qəbilə ağsaqqalını oğurladı

11.12.2019

Azərbaycana 5 kq narkotik keçirilməsinin qarşısı alınıb

11.12.2019

Bakının bu rayonunda su kəsiləcək

11.12.2019

 Əli Həsənov: Heydər Əliyev BÖYÜK AZƏRBAYCANLI olmuşdur

11.12.2019

"Azeri Light" nefti ucuzlaşıb

11.12.2019

Sabah Bakının mərkəzində yollar bağlanacaq - XƏBƏRDARLIQ

11.12.2019

Nazirlik iki məktəblinin ölümü ilə bağlı məlumat yayıb

11.12.2019

WADA-nın İdmançılar Komissiyası Rusiyanın yarışlardan tamamilə kənarlaşdırılmasını istəyir

11.12.2019

Media mənsublarının nəzərinə!

11.12.2019

Bakıda dəhşətli qəzada ölən şagirdlərin kimliyi məlum oldu

11.12.2019

Ançelotti istefaya göndərildi - Rəsmi

11.12.2019

Bakıdakı bayram yarmarkalarında QİYMƏTLƏR

11.12.2019

Əfqanıstanda NATO-nun hərbi karvanı yaxınlığında avtomobil partladılıb - YENİLƏNİB

11.12.2019

Sarqsyanın qardaşı oğlu Ermənistana ekstradisiya olunacaq

11.12.2019

“Cey­rançöl”də itlər sərhəd naryadına hücum etdi, yaralanan var

11.12.2019

Sutka ərzində atəşkəs rejimini 21 dəfə pozuldu

11.12.2019

Neftin ucuzlaşması davam edir

11.12.2019

Dekabrın 11-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

11.12.2019

İsveçdə Nobel mükafatının təqdimatı mərasimi keçirildi 

11.12.2019

Tramp Qələbə Gününü Moskvada keçirə bilər

11.12.2019

ÇL-də növbəti 1/8 finalçılar bəlli oldu

11.12.2019

ABŞ dövlət katibi ilə Sergey Lavrov arasında görüşdə Suriyadakı vəziyyət müzakirə olunub

11.12.2019

Bir neçə dəfə təmir olunan yol növbəti dəfə çökdü

11.12.2019

Türkiyədə güclü zəlzələ baş verib

10.12.2019

Paytaxt sakinini aldadaraq evini və ticarət obyektini mənimsəyən şəxs saxlanılıb

10.12.2019

Bakıda məcburi köçkün 35 yaşlı qadını vurub öldürdü

10.12.2019

Bu şəxslərin maaşı 50 faiz artırıldı - RƏSMİ

10.12.2019

AQTA əməkdaşları Bərdədə əkin sahələrində monitorinqlər aparıb

10.12.2019

Silah satan şirkətlərin qazancı açıqlandı - 420 milyard dollar...

10.12.2019

Qanun Nümayəndələr Palatasından keçdi - Türkiyəyə qarşı addım