Türk dünyasının fazillərindən biri olan Səid Əfəndi Ünsizadə (1842-1903) və yaxud unutqanlıq nə vaxta qədər davam edəcək?

09:56 / 03.10.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Şamaxıya tərəf uzanan prospektin adını dəyişib, Səid Ünsizadə xiyabanı qoyublar, təəccüblənməyin. Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Səid Ünsizadə adına Milli Mətbuat Mərkəzi açılıb, yenə də təəccüblənməyin....Əgər eşitsəniz ki, bəndənizə Səid Ünsizadə Mükafatı veriblər, heç təəccüblənməyin....
Səid Əfəndi Ünsizadə (1842,Şamaxı-1903, İstanbul, Fatih Camii hasiresində dəfn olunub) türk dünyasının fazillərindən biridir. Bu qiymətin, şərəfli təqdimatın altında üç böyük şəxsiyyətin imzası var. Onlardan biri Əli bəy Hüseynzadə, ikincisi Əhməd bəy Ağayev, üçüncüsü Əlimərdan bəy Topçubaşovdur.
Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində kitab, qəzet, jurnal çapına tam yararlı olan ilk iri mətbəənin yaradıcısıdır. "Ziya" qəzeti, "Kəşkül" adlı ilk jurnalımız və həftəlik qəzetimiz bu mətbəədə çap edilmişdir. İsmaiıl bəy Qaspıralının "Toncuq, "Şəfəq, "Qəmər", "Ay" kimi jurnalları da "Ziya" mətbəəsində çap edilmişdir.

Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində bir neçə dərsliyin və risalənin, elmi-metodiki vəsaitin müəllifidir.
1874-cü ildə Şamaxıda açılan, S.Ə.Şirvaninin, Cəlal Ünsizadənin dərs dediyi, Ələkbər Tahirzsadənin (M.Ə.Sabir ) , S.M.Qənizadənin, M.Mahmudbəyovun oxuduğu məşhur "Məslis Məktəbi"nin ( indiki Şamaxı Avropa Liseyinin ) yaradıcısı da məhz Səid Ünsizadədir.
Səid Ünsizadə publisistdir, ana dilimizin ədəbi üslubunun formalaşmasında nümunə göstərən şəxsiyyətdir. O, "Kəlilə və Dimnə"nin ( "Hümayünnamə"nin ) tərcüməçisidir.Səid Ünsizadə bu əsərdən üç hekayəni "Ziyayi-Qafqasiyyə "qəzetində çap etdirmişdir.
S.Ünsizadə Tiflisdəki Aleksandrovski İnstitutunda müəllimlik etmişdir.O,burada təhsil alan müsəlman tələbələrə ana dili və şəriətdən dərs demişdir.
S.Ünsizadə Quranın Azərbaycan dilində təfsirini yazan türkdilli alimlərdən biridir.
S.Ünsizadə XIX əsrin 80-ci illərinin sonunda Tiflisdə,Şamaxıda və Baklda yalançı donoslardan bezib, tutduğu dövlət vəzifəsindən uzaqlaşmış, 1884-cü ildə bağlanmış "Ziya" qəzetini Bakıda çap etdirmək fikrinə düşmüşdür.Lakin rus müsəlmanlarını mətbuat vasitəsilə oyatmaq məqsədini mətbuatda açıq söyləyən keçmiş redaktora hökumət dairələri qəzet çıxarmağa icazə verməmişlər.Səid Ünsizadə maarifçilik fəaliyyətini İstanbulda davam etdirmək fikrinə düşmüş,türk dünyasının paytaxtına köçmüşdür. O,burada müxtəlif vaxtlarda üç dəfə Türkiyə dövlətinin maarif naziri olan Münif paşanən köməkliyi ilə maarif əzası ( maarif işləri üzrə mürtəxəssis) vəzifəsində böyük maarifçilik fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Səid Ünsizadə Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinin üzvü, Şamaxı qazısı kimi dövlər əhəmiyyətli vəzifələrdə çalışmışdır.
Bakıda 1905-ci ildə fəaliyyətə başlayan "Həyat" qəzetində ( 07 iyul 1905,N 2l ) Səid Ünsizadənin ölümünü xəbər verən bir nekroloq dərc edilmişdir.
Redaksiya heyəti oxucuları görkəmli maarifçi haqqında daha geniş yazılar yazmağa çağırmışdır.
Səid Ünsizadə -S.Ə.Şirvani,Həsən bəy Zərdabi,İsmayıl bəy Qaspıralı İsmayıl bəy Nakam
(İsmi Sədrəddinbəyov), Mirzə Həsən Əlqıdari, M.M.Nəvvab, müfti Ə.Əfəndizadə,şeyxülislam Ə.Hüseynzadə, Məhbus Dərbəndi və sair görkəmli söz ustaları ilə əməkdaşlıq etmişdir.


Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev cənabları Səid Ünsizadənin pedaqoji və böyük maarifçilik xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişdir. Ulu öndər Heydər Əliyev cənablarınin 18 iyun 2001-ci ildə imzaladığı "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanda deyilir:
"XIX əsrin ortalarından etibarən Azərbaycan dilinə aid bir sıra dərsliklər və dərs vəsaitləri yazılıb nəşr olunmuşdur. Milli maarifçi ziyalılar özləri ana dilini öyrənməyin, onu qoruyub saxlamağın ən əsas yolunun məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasında gördüklərindən, Azərbaycan dilinə aid dərsliklər və lüğətlər yazmağa başlamışlar. Azərbaycan dilinə dair ilk dərsliklərin yazılmasında o dövrün görkəmli maarifçiləri Mirzə Kazım bəy, Mirzə Şəfi Vazeh, Seyid Əzim Şirvani, Aleksey Çernyayevski, Mirzə Əbülhəsən bəy Vəzirov, Səid Ünsizadə, Rəşid bəy Əfəndiyev, Sultan Məcid Qənizadə, Məmmədtağı Sidqi, Nəriman Nərimanov, Üzeyir Hacıbəyov, Abdulla Şaiq və başqalarının xidmətlərini qeyd etmək lazımdır".
Səid Ünsizadənin rəhbərliyi ilə 1879-cü il yanvarın 25-də nəşrə başlayan Ziya qəzetinin 140 illik yubileyi münasibətilə görüləsi işlərin cərgəsində milli mətbuatımızın Zərdabidən sonrakı MOGİKANın xidmətləri lazımınca qiymətləndirilməlidir.Bu məqsədlə Bakıda və Şamaxıda S.Ünsizadənin əzəmətli heykəli ucaldılmalı,görkəmli maarifçinin əsərlərinin transfoneliterasiyası oxuculara çatdırılmalıdır."Ziya" qəzetinin (25.01.1879,Tiflis - 26.06.1884,Tiflis) bütün nömrələrinin transfoneliterasiyası səriştəli mətnşünas alimlər tərəfindən cidi redaktə olunaraq yenidən çap edilməlidir. Milli irsimizə qiymət kimi, Tiflisdə,Şamaxıda,Bakıda və İstanbulda bir sra küçə və xiyabanlara,tədris müəssisələrinə Səid Ünsizadənin (1842-1903) adının verilməsi barədə də düşünmək lazımdır. Bu, unudulmuş maarifçinin xatirəsinə hörmət və sayğı kimi dəyərləndurilməlidir. Bakıda Səid Ünsizadə adına Elmi Mərkəzin yaradılmasına da ehtiyac duyulur.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
05.08.2020

Müdafiə Nazirliyi müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmət keçmək istəyənlərə müraciət edib

05.08.2020

Azərbaycanda daha 193 nəfər koronavirusa yoluxdu, 492 nəfər sağaldı, 3 nəfər öldü

05.08.2020

Azərbaycan-Türkiyə birgə genişmiqyaslı taktiki təlimlərinin növbəti mərhələsi icra olunub 

05.08.2020

Təhsil Nazirliyindən yeni dərs ili ilə bağlı AÇIQLAMA

05.08.2020

Koronavirusla mübarizədə iştirak edən tibb və qeyri-tibb işçilərinə iyun üzrə 18 milyon manat müddətli əlavə ödənilib

05.08.2020

Beyrutda partlayışın vurduğu zərər hesablanıb: 3-5 milyard dollar

05.08.2020

Sərt karantinin tətbiq edildiyi şəhər və rayonlarda məhkəmələrin keçirilməsi qaydaları açıqlanıb

05.08.2020

Samir Şərifov: “Əvvəlki illərdən qalma ehtiyyatlarından da istifadə olunur”

05.08.2020

Bu şəxslərə 250 manat birdəfəlik yardım veriləcək - RƏSMİ

05.08.2020

2020-ci il dövlət büdcəsinə dəyişiklik birinci oxunuşda qəbul edildi

04.08.2020

BMT-nin Baş katibi pandemiya şəraitində qlobal təhsilin xilas edilməsi planını açıqladı

04.08.2020

Azərbaycanda koronavirus infeksiyasından daha 588 nəfər sağalıb, 226 yoluxma faktı qeydə alınıb

04.08.2020

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Yasamal rayonunda salınacaq meşə tipli yeni parkda görüləcək işlərlə tanış olub

04.08.2020

Bakıda gücləndirilmiş nəzarət tədbirləri davam etdirilir

04.08.2020

Neftin qiyməti ucuzlaşıb

04.08.2020

Müdafiə Nazirliyi: Tovuz, Gədəbəydəki mövqelərimiz atəşə tutulub

04.08.2020

Milli Məclisin deputatı Fəttah Heydərov vəfat edib

03.08.2020

Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarında yeni tədris dövrü başlayıb

03.08.2020

Regionlara gediş-gəlişin açılması məsələsi müzakirə olunur

03.08.2020

Operativ Qərargah karantin rejiminin yumşaldılması ilə bağlı QƏRAR verdi

03.08.2020

Ermənistan tərəfindən Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin adına saxta "Twitter" hesabı açılıb

03.08.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı

03.08.2020

Yoluxanların ümumi sayı 17 660 523, ölənlərin isə 680 894 nəfərə çatıb

02.08.2020

Müdafiə Nazirliyi: General-mayor Polad Həşimov döyüşdüyü səngərdə şəhid olub

02.08.2020

AZAL Bakı-Moskva-Bakı marşrutu üzrə xüsusi çarter reysi yerinə yetirəcək

02.08.2020

Avqustun 2-si Azərbaycan Kinosu Günüdür

02.08.2020

Gəncədə evdə gizli nişan mərasimi etmək istəyən şəxslər saxlanılıb

02.08.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı

01.08.2020

Naxçıvanda Azərbaycan-Türkiyə birgə genişmiqyaslı döyüş atışlı təlimlər keçirilir

01.08.2020

“Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”nin siqnal nüsxəsi çapdan çıxıb

01.08.2020

Yer Elmləri Bölməsində su ehtiyatlarından səmərəli istifadənin təmin edilməsi ilə bağlı müzakirələr aparılıb

01.08.2020

Paytaxtda koronavirusa yoluxma halları daha çox Binəqədi, Xətai və Sabunçu rayonlarında qeydə alınıb

01.08.2020

Azərbaycan neftinin qiyməti bahalaşır

01.08.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyətlə bağlı məlumat yaydı

01.08.2020

1 Avqust - Azərbaycan Əlifbası Günüdür

01.08.2020

“Lenta.ru”: Məsələnin kökü Amerikaya gedib çıxır

31.07.2020

Prezident İlham Əliyev Həsən Ruhaniyə telefonla zəng edib

31.07.2020

Paytaxt sakinlərinin diqqətinə - Sabah küçəyə çıxmaq tövsiyə olunmur

31.07.2020

Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində Qurban bayramı münasibətilə paylaşım edilib

30.07.2020

Azərbaycan Prezidenti: Başqa ölkələrin torpağında bizim gözümüz yoxdur, öz torpağımızı da heç kimə verən deyilik

30.07.2020

Azərbaycan Prezidenti: Sorosun tör-töküntüləri KTMT-nin müttəfiqləri ola bilməz

30.07.2020

DTX casusluq formasında dövlətə xəyanət edən ər-arvadı həbs etdi

30.07.2020

Prezident İlham Əliyev general Polad Həşimovun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi üçün tapşırıq verib

30.07.2020

Qəbələdə 10 ədəd subartezian quyusu qazılacaq - SƏRƏNCAM

30.07.2020

Prezident İlham Əliyev Qəbələdə quraşdırılan modul tipli xəstəxanada yaradılan şəraitlə tanış olub

30.07.2020

Prezident İlham Əliyev Şəkidə modul tipli xəstəxanada yaradılan şəraitlə tanış olub

30.07.2020

Elman Rüstəmov: Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 51,7 milyard dollardır

30.07.2020

Bakıda ən az yoluxma bu rayondadır

30.07.2020

İqlim dəyişmələri fonunda su ehtiyatlarının azalması sürətlənir

30.07.2020

Polis və Daxili Qoşunların hərbi qulluqçuları tərəfindən fasiləsiz, gücləndirilmiş nəzarət-profilaktik tədbirlər paytaxtın bütün rayonlarını əhatə edir