Türk dünyasının fazillərindən biri olan Səid Əfəndi Ünsizadə (1842-1903) və yaxud unutqanlıq nə vaxta qədər davam edəcək?

09:56 / 03.10.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Şamaxıya tərəf uzanan prospektin adını dəyişib, Səid Ünsizadə xiyabanı qoyublar, təəccüblənməyin. Əgər eşitsəniz ki, Bakıda Səid Ünsizadə adına Milli Mətbuat Mərkəzi açılıb, yenə də təəccüblənməyin....Əgər eşitsəniz ki, bəndənizə Səid Ünsizadə Mükafatı veriblər, heç təəccüblənməyin....
Səid Əfəndi Ünsizadə (1842,Şamaxı-1903, İstanbul, Fatih Camii hasiresində dəfn olunub) türk dünyasının fazillərindən biridir. Bu qiymətin, şərəfli təqdimatın altında üç böyük şəxsiyyətin imzası var. Onlardan biri Əli bəy Hüseynzadə, ikincisi Əhməd bəy Ağayev, üçüncüsü Əlimərdan bəy Topçubaşovdur.
Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində kitab, qəzet, jurnal çapına tam yararlı olan ilk iri mətbəənin yaradıcısıdır. "Ziya" qəzeti, "Kəşkül" adlı ilk jurnalımız və həftəlik qəzetimiz bu mətbəədə çap edilmişdir. İsmaiıl bəy Qaspıralının "Toncuq, "Şəfəq, "Qəmər", "Ay" kimi jurnalları da "Ziya" mətbəəsində çap edilmişdir.

Səid Ünsizadə Azərbaycan dilində bir neçə dərsliyin və risalənin, elmi-metodiki vəsaitin müəllifidir.
1874-cü ildə Şamaxıda açılan, S.Ə.Şirvaninin, Cəlal Ünsizadənin dərs dediyi, Ələkbər Tahirzsadənin (M.Ə.Sabir ) , S.M.Qənizadənin, M.Mahmudbəyovun oxuduğu məşhur "Məslis Məktəbi"nin ( indiki Şamaxı Avropa Liseyinin ) yaradıcısı da məhz Səid Ünsizadədir.
Səid Ünsizadə publisistdir, ana dilimizin ədəbi üslubunun formalaşmasında nümunə göstərən şəxsiyyətdir. O, "Kəlilə və Dimnə"nin ( "Hümayünnamə"nin ) tərcüməçisidir.Səid Ünsizadə bu əsərdən üç hekayəni "Ziyayi-Qafqasiyyə "qəzetində çap etdirmişdir.
S.Ünsizadə Tiflisdəki Aleksandrovski İnstitutunda müəllimlik etmişdir.O,burada təhsil alan müsəlman tələbələrə ana dili və şəriətdən dərs demişdir.
S.Ünsizadə Quranın Azərbaycan dilində təfsirini yazan türkdilli alimlərdən biridir.
S.Ünsizadə XIX əsrin 80-ci illərinin sonunda Tiflisdə,Şamaxıda və Baklda yalançı donoslardan bezib, tutduğu dövlət vəzifəsindən uzaqlaşmış, 1884-cü ildə bağlanmış "Ziya" qəzetini Bakıda çap etdirmək fikrinə düşmüşdür.Lakin rus müsəlmanlarını mətbuat vasitəsilə oyatmaq məqsədini mətbuatda açıq söyləyən keçmiş redaktora hökumət dairələri qəzet çıxarmağa icazə verməmişlər.Səid Ünsizadə maarifçilik fəaliyyətini İstanbulda davam etdirmək fikrinə düşmüş,türk dünyasının paytaxtına köçmüşdür. O,burada müxtəlif vaxtlarda üç dəfə Türkiyə dövlətinin maarif naziri olan Münif paşanən köməkliyi ilə maarif əzası ( maarif işləri üzrə mürtəxəssis) vəzifəsində böyük maarifçilik fəaliyyətini davam etdirmişdir.
Səid Ünsizadə Zaqafqaziya Əhli-Təsənni İdarəsinin üzvü, Şamaxı qazısı kimi dövlər əhəmiyyətli vəzifələrdə çalışmışdır.
Bakıda 1905-ci ildə fəaliyyətə başlayan "Həyat" qəzetində ( 07 iyul 1905,N 2l ) Səid Ünsizadənin ölümünü xəbər verən bir nekroloq dərc edilmişdir.
Redaksiya heyəti oxucuları görkəmli maarifçi haqqında daha geniş yazılar yazmağa çağırmışdır.
Səid Ünsizadə -S.Ə.Şirvani,Həsən bəy Zərdabi,İsmayıl bəy Qaspıralı İsmayıl bəy Nakam
(İsmi Sədrəddinbəyov), Mirzə Həsən Əlqıdari, M.M.Nəvvab, müfti Ə.Əfəndizadə,şeyxülislam Ə.Hüseynzadə, Məhbus Dərbəndi və sair görkəmli söz ustaları ilə əməkdaşlıq etmişdir.


Ümummilli liderimiz Heydər Əliyev cənabları Səid Ünsizadənin pedaqoji və böyük maarifçilik xidmətlərini yüksək qiymətləndirmişdir. Ulu öndər Heydər Əliyev cənablarınin 18 iyun 2001-ci ildə imzaladığı "Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanda deyilir:
"XIX əsrin ortalarından etibarən Azərbaycan dilinə aid bir sıra dərsliklər və dərs vəsaitləri yazılıb nəşr olunmuşdur. Milli maarifçi ziyalılar özləri ana dilini öyrənməyin, onu qoruyub saxlamağın ən əsas yolunun məktəblərdə tədrisin ana dilində aparılmasında gördüklərindən, Azərbaycan dilinə aid dərsliklər və lüğətlər yazmağa başlamışlar. Azərbaycan dilinə dair ilk dərsliklərin yazılmasında o dövrün görkəmli maarifçiləri Mirzə Kazım bəy, Mirzə Şəfi Vazeh, Seyid Əzim Şirvani, Aleksey Çernyayevski, Mirzə Əbülhəsən bəy Vəzirov, Səid Ünsizadə, Rəşid bəy Əfəndiyev, Sultan Məcid Qənizadə, Məmmədtağı Sidqi, Nəriman Nərimanov, Üzeyir Hacıbəyov, Abdulla Şaiq və başqalarının xidmətlərini qeyd etmək lazımdır".
Səid Ünsizadənin rəhbərliyi ilə 1879-cü il yanvarın 25-də nəşrə başlayan Ziya qəzetinin 140 illik yubileyi münasibətilə görüləsi işlərin cərgəsində milli mətbuatımızın Zərdabidən sonrakı MOGİKANın xidmətləri lazımınca qiymətləndirilməlidir.Bu məqsədlə Bakıda və Şamaxıda S.Ünsizadənin əzəmətli heykəli ucaldılmalı,görkəmli maarifçinin əsərlərinin transfoneliterasiyası oxuculara çatdırılmalıdır."Ziya" qəzetinin (25.01.1879,Tiflis - 26.06.1884,Tiflis) bütün nömrələrinin transfoneliterasiyası səriştəli mətnşünas alimlər tərəfindən cidi redaktə olunaraq yenidən çap edilməlidir. Milli irsimizə qiymət kimi, Tiflisdə,Şamaxıda,Bakıda və İstanbulda bir sra küçə və xiyabanlara,tədris müəssisələrinə Səid Ünsizadənin (1842-1903) adının verilməsi barədə də düşünmək lazımdır. Bu, unudulmuş maarifçinin xatirəsinə hörmət və sayğı kimi dəyərləndurilməlidir. Bakıda Səid Ünsizadə adına Elmi Mərkəzin yaradılmasına da ehtiyac duyulur.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
19.10.2019

Radikal müxalifətin ikinci oktyabr iflası

19.10.2019

Azərbaycan xalqı onları artıq lazım olduqları yerə atıb, onlar arxivlərdədirlər

19.10.2019

"28 May", "Cəfər Cabbarlı" və "Xətai" stansiyalarının fəaliyyəti bərpa olunub

19.10.2019

BŞBPİ qanunsuz aksiya ilə bağlı məlumat yayıb

19.10.2019

UEFA “Real”ı bağışladı, kapitanı yox

19.10.2019

Azərbaycan kinosunun inkişafına ayrılan vəsait 5 dəfə artırılır

19.10.2019

BMT Baş Assambleyasının prezidenti Azərbaycana səfər edəcək

19.10.2019

Neftin qiyməti ucuzlaşır

19.10.2019

Vilayət Eyvazov polkovniki təqaüdə göndərdi

19.10.2019

Tbilisidə partlayış: yaralılar var

19.10.2019

Azərbaycanın axtardığı şəxs sərhəddə tutuldu

19.10.2019

Messidən vacib müqavilə açıqlaması

19.10.2019

DSX: Axtarışda olan şəxslər və narkotik alverçiləri saxlanılıb

19.10.2019

AQTA: Məktəb və uşaq bağçalarının yaxınlığında enerji içkilərinin satışına icazə verilməyəcək

19.10.2019

Tramp 50 il sonra açıq kosmosla əlaqə quran ilk ABŞ prezidenti oldu

19.10.2019

Atəşkəs iriçaplı pulemyotlarla pozuldu - 22 dəfə

19.10.2019

Lavrov və MDB ölkələrinin səfirləri beynəlxalq problemləri müzakirə etdilər

19.10.2019

Yerə nəhəng asteroid yaxınlaşır

19.10.2019

İstirahət günləri üçün hava proqnozu

19.10.2019

VÖEN-i onlayn qaydada bağlamaq mümkündür?

19.10.2019

"Molla Nəsrəddin" jurnalına istinadən deyilən söz

19.10.2019

Rusiya və Kosovo eyni qrupda olmayacaq - UEFA açıqladı

19.10.2019

Azərbaycan Respublikasında seçki keçiriləcək bələdiyyələrin siyahısı

19.10.2019

Bəstəkarlar İttifaqı “Yuxarı Gövhər Ağa” məscidi ilə bağlı bəyanat yayıb

19.10.2019

Bakıda 15 yaşlı məktəbli qız itkin düşdü

19.10.2019

Masazırda evdən pul və qızıl oğurlayan şəxs saxlanılıb

18.10.2019

Leyla Abdullayeva: Azərbaycan bütün sənədlər əsasında substantiv danışıqların davam etdirilməsini hər zaman dəstəkləyib

18.10.2019

Mədəniyyət naziri və müavini bölgələrdə vətəndaşları qəbul edəcək

18.10.2019

Azərbaycan hüquq mühafizə orqanlarının gənc əməkdaşlarının birinci Forumu keçirilib

18.10.2019

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

18.10.2019

ARDNF Milandakı ofis binasını satıb

18.10.2019

Dövlət müstəqilliyimiz - Əbədi, dönməz və sarsılmaz olacaq

18.10.2019

Heydər Əliyev Fondu ilə UNİSEF arasında Anlaşma Memorandumu imzalanıb

18.10.2019

UEFA "Ayaks"ı cəzalandırdı

18.10.2019

Gürcüstandan gələn avtomobildə qanunsuz yolla gətirilən pirotexniki vasitələr aşkarlanıb

18.10.2019

BMT İnsan Haqları Şurasına 14 yeni üzv seçilib

18.10.2019

Azərbaycanın dövlət müstəqilliyi: uğurlar və tarixi nailiyyətlər

18.10.2019

Azərbaycanda saxta şpirislər satılır - TƏHLÜKƏ

18.10.2019

Şarm verilişi yenidən qayıdır - VİDEO

18.10.2019

Prezident İlham Əliyev Qaçqınların və Məcburi Köçkünlərin İşləri üzrə Dövlət Komitəsinin sədrini qəbul edib

18.10.2019

Millimizin Slovakiyaya qarşı oyununun yeri dəyişdirildi

18.10.2019

Türkiyə ordusunun əsgəri şəhid olub

18.10.2019

Azərbaycanda “Yol Polisinə dəstək” qrupları yaradıldı

18.10.2019

32 nəfər saxlanıldı

18.10.2019

NATO-nun İdarə rəisi: "FHN-nin beynəlxalq axtarış-xilasetmədə iştirakından məmnunuq" 

18.10.2019

Sabaha olan hava proqnozu

18.10.2019

Azərbaycana partlayıcı maddə keçirmək istədilər

18.10.2019

Türkiyə XİN başçısı Azərbaycanı Dövlət Müstəqilliyi Günü münasibətilə təbrik edib

18.10.2019

Yaşıl dalğa” ekoloji hərəkatının növbəti aksiyası keçirilib

18.10.2019

Nazirlik Bakıda küçəyə atılan birgünlük körpə ilə bağlı məlumat yaydı