Görkəmli maarifçi Şamaxılı Səid Əfəndi Ünsizadənin (1842,Şamaxı-1903,İstanbul) mədfəni-XV əsr abidəsi Fateh Camii

09:09 / 04.11.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Görkəmli maarifçi  Şamaxılı Səid  Əfəndi Ünsizadənin (1842,Şamaxı-1903,İstanbul) mədfəni XV əsr abidəsi - Fateh Camii           

Aidiyyatı -Osmanlı imperiyası Memar- Atik Sinan, Mehmet Tahir Əsas tarixlər 1771 - Zəlzələdən sonra bərpa edilib.
Tikilmə tarixi -1463 Üslubu - Osmanlı memarlığı Vəziyyəti- stabil Fateh məscidi — yerləşdiyi ərazi
İstanbul Fateh məscidi 

Fateh məscidi — İstanbulun Fateh ilçəsində Fateh Sultan Mehmet tərəfindən inşa edilmiş olan məscid və külliyyədir.

Külliyyədə 16 ədəd mədrəsə, xəstəxana, Qonaq evi, imarətxana, kitabxana, hamam yerləşir.

Şəhərin yeddi təpəsindən birində inşa edilmişdir. Məscid 1766-cı il zəlzələsində uçduqdan sonra təmir edilərək 1771-ci ildə bu günkü halını Almışdır.

1999-cu ildə Gölcük zəlzələsi zamanı bünövrəsində çatlar təspit edilən məsciddə 2008-ci ildə Vakıflar Genel Müdürlüyü tərəfindən yenidənqurma işləri başladılmış və 2012-ci ildə ibadətə açılmışdır.

Fateh məscidi (1888-1910-cu illər)

Fateh məscidi (1880-1893-cü illər)

Bizans dövründə məscidin yerləşdiyi təpədə I Konstantinin dönəmində inşa edilən Havariyyun kilsəsi vardı. Bizans imparatorlarının bu təpədə basdırıldığına inanılır. Constantinusun o zamanlar şəhərin kənarında qalan bu təpədə basdırıldığı bilinməkdədir. İstanbulun fəthindən sonra bu bina Patrikxana kilsəsi olaraq istifadə edilmişdir. Fateh Sultan Mehmet buraya məscid və külliyyə insa etmək istəyincə patrikxana Pammakaristos manastırına köçürülmüşdür.

Tikintisinə 1462-ci ildə başlanıb, 1470-ci ildə tamamlanmışdır. Memarı Sinaüddin Yusuf bin Abdullahdır (Atik Sinan). Məscidə 1509-cu ildə İstanbul zəlzələsində böyük ziyan dəymiş və II Bəyazid dönəmində yenidən təmir edilmişdir. 1766-ci ildə baş verən bir zəlzələ ilə xaraba halına gəldiyi üçün Sultan III Mustafa 1767-1771-ci illər arasında məscidi memar Mehmed Tahir Ağaya təmir etdirmişdir. Buna görə də məscid orijinal görünüşünü itirmişdir.

29 yanvar 1932-ci ildə Türkcə azan bu məsciddə oxunmuşdur.

Memarlıq xüsusiyyətləri

Məscidin ilk inşasından bu gün sadəcə şadırvan avlusunun üç divarı, şadırvan, tac qapı, mehrap, birinci şərəfiyəyə qədər minarələr və çevrə divarının bir qismi qalmışdır. Şadırvan avlusunda, qiblə divarına paralel olan Revak diğər üç yöndən daha yüksəkdir. Qübbələrin xarici hissəsi səggiz köşəli olub kəmərlərə oturdulub. Kəmərlər əsasən qırmızı daş və bəyaz mərmərlərlə işlənmiş, yalnız məhvərdəkilərə yaşıl daş istifadə edilmişdir. Alt və üst pəncərələrin ətrafı geniş silmələrlə əhatələnmişdir. Sövmələr mərmərdəndir və geniş, qüvvətli silmələrlə bağlanılmışdır.

Dəmir barmaqlıqlar, qalın dəmirdəndi və toppuzludur. Revak sütunlarının səggizi yaşıl eğriboz, ikisi pəmbə, ikisi qara qranitdən, son camaat yerindəkilərin bəziləri isə Misir qranitindəndir. Başlıqlar tamamən mərmərdəndir. Kaidələr də mərmərdir. Avlunun biri qiblədə, ikisi yanda üç qapısı vardır. Şadırvan səggiz köşəlidir. Mehrabın yaşmağı istalaktitlidir. Hücrə köşələri yaşıl dirəkli, qum saatlari ilə süslü və üstü zərif bir tacla tamamlanır. Yaşmağın üzərində bir sətrlik bir ayə vardır. İki dilimli olan minarə də cami ilə böyük bir ahəng təşkil edir. Çinili lövhələr son camaat divarının sağ ve solundakı pəncərə hissəsindədir.

Fateh məscidinin ilk tikilişində, məscidin ətrafını genişləndirmək üçün divarlar və iki ayaq üstündə bir qübbə oturdulmuş və bunun da önünə bir yarım qübbə əlavə edilmişdir. Beləlliklə 26 mt çapındaki qübbə bir yüz il boyunca ən böyük qübbə qədimliyi qorumuşdur. Məscid ikinci dəfə tikilişində payandalı məscid planı uyğunlaşdırlaraq kiçik qübbəli sivri bir bina meydana gətirilmişdir. İndiki durumda mərkəzi qübbə dörd fil yağına oturmaqla dörd yarım qübbə ilə əhatə edilmişdir.

Minarələrin daş külahları 19-cu əsrin sonunda inşa edilmişdir. Memar Mehmed Tahir Ağa məscidi təmir etdiyi zaman köhnə məsciddən qalan klassik parçalarla yenidən tikdiyi barok parçaları yaxşı bir şəkildə birləşdirdi. Məscidin gips pəncərələri son dövrlərdə xarab olduğundan adi çərçivələrlə dəyişdirildi. Həyət qapısının yanındakı yanğın hovuzu Sultan II Mahmud tərəfindən 1825-ci ildə inşa etdirildi. Məscidin geniş bir xarici həyəti vardı.

Türbələr və məzarlıq

Başda Fateh Sultan Mehmetin türbəsi olmaqla, Osmanlı tarixinin bir çox əhəmiyyətli adamlarının məzarı buradadır. Fatehin həyat yoldaşı və II Bəyazidin anası I Gülbahar Xatunun, "Türkiyənin qəhrəmanı" Qazi Osman Paşanın və məsnəvi Abidin Paşanın türbələri məscid məzarlığındadır. Sədrəzəmlər, şeyxülislamlar, müşiri və bir çox elm adamının məzarlarının burada olması, Osmanlı protokolunun sanki toplantıdaymış kimi bir arada görülməsinə imkan verir. Məzarları burada olan bəzi dövlət adamları və elm mənsublarından bir neçəsi bunlardır:

Sədrəzəm Mustafa Naili Paşa
Sədrəzəm Abdurrahman Nurəddin Paşa
Sədrəzəm Qazi Ahmed Muhtar Paşa
Şeyxülislam Amasyevi Seyyid Xəlil Əfendi
Şeyxülislam Mehmed Refik Əfendi
Ahmet Cevdet Paşa
Emrullah Efendi]]. Maarif Nazırı.
Yesari Mehmed Esad Efendi]]. Hattat.
Yesarizade Mustafa İzzet Efendi]]. Hattat.
Sami Efendi -xəttat.
Amiş Efendi Mutasavvıf ve Fatih türbedarı.
Maraşlı Ahmed Tahir Efendi - Amiş Efendinin tələbəsi.
Kazasker Mardini - Yusuf Sıdkı Efendi.
Manastırlı İsmail Hakkı Efendi - Selatin məscidləri vaizi.
Şehbenderzade Ahmed Hilmi Bəy - Darülfünun Felsefe müdiri və ədib.
Bolahenk Mehmed Nuri Bəy - Musıqişünas, xoca ve bəstəkar.
Ahmed Midhat Efendi
Köse Raif Paşa
Akif Paşa
Sultanzadə Mahmud Cəlaləddin Bəyəfəndi
Xariciyyə Naziri Vəliyüddin Paşa
Xariciyyə Naziri Mehmed Raşid Paşa
Hacə İshak Əfendi
Ferik Yanyalı Mustafa Paşa
İbrahim Subaşı (Tokatlı)
General Pertev Demirxan

 

Türk dünyasının fazillərindən biri,  Şərqin Qutenberqi kimi dəyərləndirilən Şamaxılı  Səid Əfəndi Abdurrəhman Əfəndi oğlu Ünsizadə  Şirvani də ( 1842,Şamaxı-1903,İstanbul) (Sait Ünsi)- Fateh Camii Haziresində dəfn olunmuşdur.


Səid Ünsizadə Zaqafqaziya Əhli -Təsənni İdarəsinin üzvü,Şamaxı  qazısı kimi hökumət təyinatlı dini vəzifələrdə işləmişdir.O,1890-cı illərin əvvəllərindən ömrünün sonuna qədər (1903)İstanbulda Maarif komissarlığının əzası vəzifəsində çalışmışdır.

 Səid Əfəndi  İstanbuldan sifarişlə  mətbəə və çap avadanlıqları alaraq,Tiflisdə  litoqrafiya və tipoqrafiya açmış,burada   türk dilində  qəzet,jurnal, müxtəlif orijinal və tərcümə kitabları nəşr etmişdir. Onun "Ziya" mətbəəsi sonralar türkdilli  mətbuatın inkişafında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Səid Ünsizadə - "Ziya" qəzetinin (25.01.1879,Tiflis--26.06.1884,Tiflis) imtiyaz sahibi və redaktoru olmuş, ibtidai məktəb uşaqları üçün türkdilli dərsliklər  və dər vəsitləi,müəllimlər üçün riüalələr  yazmışdır.Mənbələrdə onun qızlar üçün hazırladığı dərslikdən də söz açılır.Səid Ünsizadə görkəmli publisist,təhsil sahəsinin bilicisi,bir sıra yeni təktəblərin təşkilatçısı, "Hümayünnamə"nin türk dilinə tərcüməçisidir. O,bir müddət Tiflisdə Akeksandr İnstitutunda  müəllimlik də etmişdir. "Tərcüman" qəzetinin redaktoruİsmayıl bəy Qaspıralının  türkdilli jurnalistik fəaliyyəti Səid Ünsizadənin imtiyaz sahbi olduğu "Ziya" qəzetindən başlanmışdır. Səid Ünsizadə Türkiyə Spor Yazarları Qurumunun  yaradıcılarından biri olan Tevfiq Ünsi Arkun Ziyaeddin oğlunun (1917-2004) babasıdır.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
18.11.2019

Bakıda kişi həyat yoldaşını öldürüb

18.11.2019

Neft yenidən ucuzlaşıb

18.11.2019

Atəşkəs 25 dəfə pozulub

18.11.2019

Noyabrın 18-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

18.11.2019

Cənubi Kipr rəhbərliyi törədilən xoşagəlməz və nifrət yaradan hadisəni qınamayıb

18.11.2019

Türkiyə və Fransadan qələbə, Portuqaliya Avro-2020-də

18.11.2019

Gürcüstan müxalifəti parlament binasının giriş-çıxış qapılarını bağlayıb

18.11.2019

Azərbaycan badmintonçusu “Cameroon International 2019” turnirində qızıl medal qazanıb

18.11.2019

“Avro-2020”: Türkiyə millisi səfərdə Andorra yığmasını məğlub edib

18.11.2019

Bələdiyyə seçkiləri ilə bağlı bu işlər başa çatır

18.11.2019

Siyəzəndə yük və minik avtomobilləri toqquşub

17.11.2019

Xaçmazda iki avtomobil toqquşub, bir nəfər ölüb

17.11.2019

Bələdiyyə seçkiləri ilə əlaqədar seçici siyahılarının məlumat lövhələrində yerləşdirilməsi prosesi başa çatır

17.11.2019

Nüvə başlığı daşıya bilən ballistik raket sınaqdan keçirildi

17.11.2019

Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarının çoxpilləli komanda-qərargah təlimi başa çatıb - VİDEO

17.11.2019

Türkiyə sanksiyalardan qorxmadı: S-400-dən imtina etməyəcək

17.11.2019

Dünya gənclər hərəkatının yadda qalan xatirə və təəssüratları         

17.11.2019

Siqaret kötüyünü yerə atanlar cərimələnəcək

17.11.2019

Yaponiya ABŞ-ın müttəfiqlərlə bağlı fikrini bəyənmədi – 8 mlrd dollar ödəməkdən imtina etdi

17.11.2019

Əli Kərimli və radikal ətrafı bəraət axtarışında

17.11.2019

Trampın tibbi müayinəsinin nəticəsi açıqlandı

17.11.2019

Azərbaycan “Tokio 2020”yə 10 lisenziya qazanıb

17.11.2019

Atəşkəs cəbhənin müxtəlif istiqamətlərində 23 dəfə pozulub

17.11.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Milli Dirçəliş Günü münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib

17.11.2019

Ölkənin çaylarında sululuq səviyyəsi dəyişdi

17.11.2019

İbtidai və orta məktəblərdə səhər və gündüz məşğələləri ləğv olunacaq

17.11.2019

Azərbaycanda Milli Dirçəliş Günü qeyd olunur

16.11.2019

Azərbaycan yığması "Avro-2020"də növbəti oyununu keçirdi

16.11.2019

Xədicə İsmayılova "Müsavat" rəhbərliyini istefa verməyə çağırıb

16.11.2019

Qəza nəticəsində xəsarət alan 27 yaşlı kişi başın kəsilmiş yarası...

16.11.2019

Mühacirətdə olan müsavatçı Arif Hacılının istefasını tələb etdi

16.11.2019

Türkiyə polisi Əbu Bəkr əl-Bağdadinin 25 qohumunu saxlayıb

16.11.2019

İnterpolun Milli Mərkəzi Bürosunun yeni rəisi şəxsi heyətə təqdim edilib

16.11.2019

Sumqayıtda kəskin iy-qoxunun yayıldığı ərazidə araşdırmalar aparılır

16.11.2019

"Azəriqaz” qazanxanaların təbii qaz təchizatını bərpa etdi

16.11.2019

Abşeron rayonunda ölümlə nəticələnən yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib

16.11.2019

YAP-ın MSK-ya təyin edilmiş məşvərətçi səs hüquqlu üzvü təsdiqlənib

16.11.2019

Bazar günü yağmursuz hava şəraiti hökm sürəcək

16.11.2019

Sumqayıtda zavodda baş verən zəhərlənmə ilə bağlı RƏSMİ

16.11.2019

Gələn il Şərq Tərəfdaşlığı ölkələri arasında rominq tariflərinin azaldılmasına dair saziş imzalana bilər

16.11.2019

İsveç Mərkəzi Bankı iqlim səbəblərindən dövlət istiqrazlarını satışa çıxarıb

16.11.2019

İsrail ordusu Qəzza zolağından atılan iki raketi zərəsizləşdirib

16.11.2019

Azərbaycanda ötən gün baş verən qəzalarda 2 nəfər ölüb, 3 nəfər yaralanıb - RƏSMİ

16.11.2019

AQTA sədri qurumun iki regional bölmə rəisini vəzifədən azad etdi

16.11.2019

Konteyə mafiyasayağı təhdid

16.11.2019

Ədliyyə işçiləri Asan Xidmət mərkəzlərində vətəndaşlara keyfiyyətli xidmət göstərir

16.11.2019

2020-ci il Azərbaycan Gimnastika Federasiyası üçün beynəlxalq tədbirlərlə zəngin olacaq

16.11.2019

Neftin bahalaşması davam edir

16.11.2019

İcra hakimiyyəti başçısının 1-ci müavini vəzifəsindən azad edildi

16.11.2019

Ölkəmizin geoloji xidmətinə 25 il fasiləsiz olaraq rəhbərlik etmiş bacarıqlı təşkilatçı, unudulmaz Əkrəm Şəkinski - 90