Görkəmli maarifçi Şamaxılı Səid Əfəndi Ünsizadənin (1842,Şamaxı-1903,İstanbul) mədfəni-XV əsr abidəsi Fateh Camii

09:09 / 04.11.2019

Nazim Nəsrəddinov

Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi

Görkəmli maarifçi  Şamaxılı Səid  Əfəndi Ünsizadənin (1842,Şamaxı-1903,İstanbul) mədfəni XV əsr abidəsi - Fateh Camii           

Aidiyyatı -Osmanlı imperiyası Memar- Atik Sinan, Mehmet Tahir Əsas tarixlər 1771 - Zəlzələdən sonra bərpa edilib.
Tikilmə tarixi -1463 Üslubu - Osmanlı memarlığı Vəziyyəti- stabil Fateh məscidi — yerləşdiyi ərazi
İstanbul Fateh məscidi 

Fateh məscidi — İstanbulun Fateh ilçəsində Fateh Sultan Mehmet tərəfindən inşa edilmiş olan məscid və külliyyədir.

Külliyyədə 16 ədəd mədrəsə, xəstəxana, Qonaq evi, imarətxana, kitabxana, hamam yerləşir.

Şəhərin yeddi təpəsindən birində inşa edilmişdir. Məscid 1766-cı il zəlzələsində uçduqdan sonra təmir edilərək 1771-ci ildə bu günkü halını Almışdır.

1999-cu ildə Gölcük zəlzələsi zamanı bünövrəsində çatlar təspit edilən məsciddə 2008-ci ildə Vakıflar Genel Müdürlüyü tərəfindən yenidənqurma işləri başladılmış və 2012-ci ildə ibadətə açılmışdır.

Fateh məscidi (1888-1910-cu illər)

Fateh məscidi (1880-1893-cü illər)

Bizans dövründə məscidin yerləşdiyi təpədə I Konstantinin dönəmində inşa edilən Havariyyun kilsəsi vardı. Bizans imparatorlarının bu təpədə basdırıldığına inanılır. Constantinusun o zamanlar şəhərin kənarında qalan bu təpədə basdırıldığı bilinməkdədir. İstanbulun fəthindən sonra bu bina Patrikxana kilsəsi olaraq istifadə edilmişdir. Fateh Sultan Mehmet buraya məscid və külliyyə insa etmək istəyincə patrikxana Pammakaristos manastırına köçürülmüşdür.

Tikintisinə 1462-ci ildə başlanıb, 1470-ci ildə tamamlanmışdır. Memarı Sinaüddin Yusuf bin Abdullahdır (Atik Sinan). Məscidə 1509-cu ildə İstanbul zəlzələsində böyük ziyan dəymiş və II Bəyazid dönəmində yenidən təmir edilmişdir. 1766-ci ildə baş verən bir zəlzələ ilə xaraba halına gəldiyi üçün Sultan III Mustafa 1767-1771-ci illər arasında məscidi memar Mehmed Tahir Ağaya təmir etdirmişdir. Buna görə də məscid orijinal görünüşünü itirmişdir.

29 yanvar 1932-ci ildə Türkcə azan bu məsciddə oxunmuşdur.

Memarlıq xüsusiyyətləri

Məscidin ilk inşasından bu gün sadəcə şadırvan avlusunun üç divarı, şadırvan, tac qapı, mehrap, birinci şərəfiyəyə qədər minarələr və çevrə divarının bir qismi qalmışdır. Şadırvan avlusunda, qiblə divarına paralel olan Revak diğər üç yöndən daha yüksəkdir. Qübbələrin xarici hissəsi səggiz köşəli olub kəmərlərə oturdulub. Kəmərlər əsasən qırmızı daş və bəyaz mərmərlərlə işlənmiş, yalnız məhvərdəkilərə yaşıl daş istifadə edilmişdir. Alt və üst pəncərələrin ətrafı geniş silmələrlə əhatələnmişdir. Sövmələr mərmərdəndir və geniş, qüvvətli silmələrlə bağlanılmışdır.

Dəmir barmaqlıqlar, qalın dəmirdəndi və toppuzludur. Revak sütunlarının səggizi yaşıl eğriboz, ikisi pəmbə, ikisi qara qranitdən, son camaat yerindəkilərin bəziləri isə Misir qranitindəndir. Başlıqlar tamamən mərmərdəndir. Kaidələr də mərmərdir. Avlunun biri qiblədə, ikisi yanda üç qapısı vardır. Şadırvan səggiz köşəlidir. Mehrabın yaşmağı istalaktitlidir. Hücrə köşələri yaşıl dirəkli, qum saatlari ilə süslü və üstü zərif bir tacla tamamlanır. Yaşmağın üzərində bir sətrlik bir ayə vardır. İki dilimli olan minarə də cami ilə böyük bir ahəng təşkil edir. Çinili lövhələr son camaat divarının sağ ve solundakı pəncərə hissəsindədir.

Fateh məscidinin ilk tikilişində, məscidin ətrafını genişləndirmək üçün divarlar və iki ayaq üstündə bir qübbə oturdulmuş və bunun da önünə bir yarım qübbə əlavə edilmişdir. Beləlliklə 26 mt çapındaki qübbə bir yüz il boyunca ən böyük qübbə qədimliyi qorumuşdur. Məscid ikinci dəfə tikilişində payandalı məscid planı uyğunlaşdırlaraq kiçik qübbəli sivri bir bina meydana gətirilmişdir. İndiki durumda mərkəzi qübbə dörd fil yağına oturmaqla dörd yarım qübbə ilə əhatə edilmişdir.

Minarələrin daş külahları 19-cu əsrin sonunda inşa edilmişdir. Memar Mehmed Tahir Ağa məscidi təmir etdiyi zaman köhnə məsciddən qalan klassik parçalarla yenidən tikdiyi barok parçaları yaxşı bir şəkildə birləşdirdi. Məscidin gips pəncərələri son dövrlərdə xarab olduğundan adi çərçivələrlə dəyişdirildi. Həyət qapısının yanındakı yanğın hovuzu Sultan II Mahmud tərəfindən 1825-ci ildə inşa etdirildi. Məscidin geniş bir xarici həyəti vardı.

Türbələr və məzarlıq

Başda Fateh Sultan Mehmetin türbəsi olmaqla, Osmanlı tarixinin bir çox əhəmiyyətli adamlarının məzarı buradadır. Fatehin həyat yoldaşı və II Bəyazidin anası I Gülbahar Xatunun, "Türkiyənin qəhrəmanı" Qazi Osman Paşanın və məsnəvi Abidin Paşanın türbələri məscid məzarlığındadır. Sədrəzəmlər, şeyxülislamlar, müşiri və bir çox elm adamının məzarlarının burada olması, Osmanlı protokolunun sanki toplantıdaymış kimi bir arada görülməsinə imkan verir. Məzarları burada olan bəzi dövlət adamları və elm mənsublarından bir neçəsi bunlardır:

Sədrəzəm Mustafa Naili Paşa
Sədrəzəm Abdurrahman Nurəddin Paşa
Sədrəzəm Qazi Ahmed Muhtar Paşa
Şeyxülislam Amasyevi Seyyid Xəlil Əfendi
Şeyxülislam Mehmed Refik Əfendi
Ahmet Cevdet Paşa
Emrullah Efendi]]. Maarif Nazırı.
Yesari Mehmed Esad Efendi]]. Hattat.
Yesarizade Mustafa İzzet Efendi]]. Hattat.
Sami Efendi -xəttat.
Amiş Efendi Mutasavvıf ve Fatih türbedarı.
Maraşlı Ahmed Tahir Efendi - Amiş Efendinin tələbəsi.
Kazasker Mardini - Yusuf Sıdkı Efendi.
Manastırlı İsmail Hakkı Efendi - Selatin məscidləri vaizi.
Şehbenderzade Ahmed Hilmi Bəy - Darülfünun Felsefe müdiri və ədib.
Bolahenk Mehmed Nuri Bəy - Musıqişünas, xoca ve bəstəkar.
Ahmed Midhat Efendi
Köse Raif Paşa
Akif Paşa
Sultanzadə Mahmud Cəlaləddin Bəyəfəndi
Xariciyyə Naziri Vəliyüddin Paşa
Xariciyyə Naziri Mehmed Raşid Paşa
Hacə İshak Əfendi
Ferik Yanyalı Mustafa Paşa
İbrahim Subaşı (Tokatlı)
General Pertev Demirxan

 

Türk dünyasının fazillərindən biri,  Şərqin Qutenberqi kimi dəyərləndirilən Şamaxılı  Səid Əfəndi Abdurrəhman Əfəndi oğlu Ünsizadə  Şirvani də ( 1842,Şamaxı-1903,İstanbul) (Sait Ünsi)- Fateh Camii Haziresində dəfn olunmuşdur.


Səid Ünsizadə Zaqafqaziya Əhli -Təsənni İdarəsinin üzvü,Şamaxı  qazısı kimi hökumət təyinatlı dini vəzifələrdə işləmişdir.O,1890-cı illərin əvvəllərindən ömrünün sonuna qədər (1903)İstanbulda Maarif komissarlığının əzası vəzifəsində çalışmışdır.

 Səid Əfəndi  İstanbuldan sifarişlə  mətbəə və çap avadanlıqları alaraq,Tiflisdə  litoqrafiya və tipoqrafiya açmış,burada   türk dilində  qəzet,jurnal, müxtəlif orijinal və tərcümə kitabları nəşr etmişdir. Onun "Ziya" mətbəəsi sonralar türkdilli  mətbuatın inkişafında əhəmiyyətli rol oynamışdır. Səid Ünsizadə - "Ziya" qəzetinin (25.01.1879,Tiflis--26.06.1884,Tiflis) imtiyaz sahibi və redaktoru olmuş, ibtidai məktəb uşaqları üçün türkdilli dərsliklər  və dər vəsitləi,müəllimlər üçün riüalələr  yazmışdır.Mənbələrdə onun qızlar üçün hazırladığı dərslikdən də söz açılır.Səid Ünsizadə görkəmli publisist,təhsil sahəsinin bilicisi,bir sıra yeni təktəblərin təşkilatçısı, "Hümayünnamə"nin türk dilinə tərcüməçisidir. O,bir müddət Tiflisdə Akeksandr İnstitutunda  müəllimlik də etmişdir. "Tərcüman" qəzetinin redaktoruİsmayıl bəy Qaspıralının  türkdilli jurnalistik fəaliyyəti Səid Ünsizadənin imtiyaz sahbi olduğu "Ziya" qəzetindən başlanmışdır. Səid Ünsizadə Türkiyə Spor Yazarları Qurumunun  yaradıcılarından biri olan Tevfiq Ünsi Arkun Ziyaeddin oğlunun (1917-2004) babasıdır.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
28.02.2020

Elçin Əhmədov: Sumqayıt hadisələri erməni millətçilərinin məqsədyönlü şəkildə hazırladıqları planın tərkib hissəsi idi

28.02.2020

Prezident İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğana başsağlığı verib

28.02.2020

"Sumqayıt hadisələrinin törədilməsində məqsəd dünyada anti-Azərbaycan əhval-ruhiyyəsi yaratmaq idi"

28.02.2020

Türkiyə İdlibdə 33 şəhid verdi

28.02.2020

Ermənistandan deportasiya edilən azərbaycanlı: Sumqayıt hadisələri baş verənə qədər ermənilər bizi qorxutmaq üçün döyür, təhqir edirdilər

27.02.2020

Azərbaycan-Türkiyə həmrəyliyi regional təhlükəsizlik baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir

27.02.2020

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Dilarə Bəhmənovaya dəstək oldu

27.02.2020

ABŞ Konqresi Xocalı faciəsinin 28-ci ildönümünü yad edib

27.02.2020

Səsvermənin ümumi yekunlarına dair Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının Protokolu

27.02.2020

Strasburq: Xocalı faciəsi Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı soyqırımı siyasətinin tərkib hissəsidir

26.02.2020

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsini anım mərasimində iştirak ediblər

26.02.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: Xocalı soyqırımı bütün bəşəriyyətə və insanlığa qarşı törədilmiş cinayətdir (FOTO)

26.02.2020

Rəcəb Tayyib Ərdoğan: "Türkiyə və Azərbaycan bir sabitlik abidəsi olaraq yüksəlirlər"

26.02.2020

Prezident İlham Əliyev: "Bir-birimizə arxayıq, bir-birimizə dayağıq"

26.02.2020

XX əsrin faciəsi: Xocalı soyqırımından 28 il ötür

25.02.2020

Azərbaycan-Türkiyə sənədləri imzalanıb

25.02.2020

Xocalı soyqırımı – ermənilərin xalqımıza qarşı həyata keçirdiyi ən ağır cinayətdir

25.02.2020

Bu ildən Dünya Mühəndislik Günü qeyd ediləcək

25.02.2020

Bu gün Novruzun ilk çərşənbəsi qeyd olunur

25.02.2020

Çində koronavirusdan ölənlərin sayı 2663 nəfərə çatıb

25.02.2020

Elçin Əhmədov: Azərbaycan ərazilərinin işğalı zamanı Ermənistan beynəlxalq hüququn bütün fundamental prinsiplərini pozub

24.02.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

24.02.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

24.02.2020

Azərbaycanın dini icmalarının rəhbərləri dünya ictimaiyyətinə müraciət etdi

24.02.2020

Çində koronavirusdan ölənlərin sayı 2592 nəfərə çatıb

24.02.2020

Çikaqoda Xocalı faciəsinin 28-ci ildönümü ilə bağlı anım tədbiri keçirilib

23.02.2020

Prezident İlham Əliyevin İtaliyaya dövlət səfəri başa çatıb

23.02.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Papa Cəngavər Ordeninin ən ali dərəcəsinə layiq görülüb

21.02.2020

DTX Neftçalada keçirilən əməliyyatla bağlı məlumat yaydı

21.02.2020

Prezident İlham Əliyev: Avropanın ən böyük infrastruktur layihələrindən olan Cənub Qaz Dəhlizinin həyata keçirilməsində Azərbaycan İtaliya ilə sıx əməkdaşlıq edir

21.02.2020

AMEA-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının sədri Famil Mustafayevlə görüş keçirilib

21.02.2020

Romada Azərbaycan Prezidentinin şərəfinə dövlət ziyafəti verilib

21.02.2020

21 fevral - Beynəlxalq Ana Dili Günüdür

21.02.2020

Xəzər dənizinə axıdılan tullantı sularının tərkibində çirkləndiricilərin miqdarı normadan çoxdur

20.02.2020

Novruz çərşənbələrinin tarixləri açıqlandı

20.02.2020

Azərbaycan və İtaliya prezidentlərinin təkbətək görüşü olub

20.02.2020

Prezident İlham Əliyevin Romada rəsmi qarşılanma mərasimi olub

20.02.2020

Xocalı soyqırımının ildönümü ilə bağlı "Tədbirlər Planı” təsdiqlənib

20.02.2020

İtkin düşən Azərbaycan əsgərinin meyiti neytral ərazidən tapıldı

20.02.2020

Çində koronavirusdan ölənlərin sayı 2118 nəfərə yüksəldi

19.02.2020

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İtaliyaya dövlət səfərinə gəlib

19.02.2020

"Tarixi bilmək gərəklidirsə, öz millətinin və dövlətinin tarixini bilmək zəruridir" - Firad Əliyev

19.02.2020

Professor Əli Həsənov: "Türkün torpağına göz dikən hər kəs məğlubiyyətə məhkumdur"

19.02.2020

Baş infeksionist koronavirusla bağlı XƏBƏRDARLIQ etdi

18.02.2020

Bakıda koronavirusa görə karantinə götürülən 2 tələbə evə buraxıldı

18.02.2020

Dərsliklərin və təhsil sənədlərinin hazırlanması üçün tender elan edildi

18.02.2020

Elmar Məmmədyarov Albaniya üçün Beynəlxalq Donorlar Konfransında iştirak edib

17.02.2020

Elçin Əhmədov: XX əsrin sonunda Ermənistanın Azərbaycana təcavüzü – Qaradağlı soyqırımı Xocalıya gedən yolun başlanğıcı idi

17.02.2020

Professor Əli Həsənov: “Prezident İlham Əliyev millətimizin qürur yeridir”

17.02.2020

Mülazim Pahsa: Ermənistanın baş nazirinin inkarçılıq cəhdləri onun düşdüyü vəziyyəti daha da ağırlaşdırdı