FİZİKİ QÜSUR – FACİƏ DEYİL, MƏNƏVİ QÜSURDAN UZAQ OLAQ

11:55 / 03.12.2020

3 dekabr – Beynəlxalq Əlillər Günüdür

1983-1992-ci illərdə Beynəlxalq Millətlər Təşkilatı təqdirəlayiq bir layihəyə imza atdı – bəşər tarixində ilk dəfə Əlillər Onilliyi həyata keçirildi. Dünya ölkələrini əhatə etmiş tədbirin yekunu olaraq, BMT Baş Assambleyası dekabrın 3-nü "Əlilliyi olan insanların Beynəlxalq günü" və ya “Beynəlxalq Əlillər Günü” (International Day of Disabled Persons) kimi qeyd olunması haqqında Bəyannamə qəbul etdi. Məqsəd ictimai həyatın bütün sahələrində əlillərin hüquqlarını təşviq etmək, geniş ictimaiyyətin diqqətini onların problemlərinə yönəltmək idi.

Əlillik - müəyyən qruplar üçün standart normalar kontekstində hər hansı bir fərdin imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdıran sağlamlıq durumu və ya orqanizmin ciddi şəkildə pozulmuş funksiyasıdır. Bu termin tez-tez fiziki qüsurlar, sensor (duyğu), koqnitiv və ya intellekt pozuntuları, psixi xəstəliklər və müxtəlif xroniki xəstəliklər daxil olmaqla insan orqanizminin fərdi funksiyalarını səciyyələndirmək üçün istifadə olunur.

Bu gün dünyada 1 milyarddan çox əlil yaşayır (bu, dünya əhalisinin 15%-nə bərabərdir), 100 milyondan çox əlil - uşaqlardır. Bu insanlar fiziki, sosial-iqtisadi və davranış məhdudiyyətləri ilə üzləşdikləri səbəbdən bir çox hallarda cəmiyyətin həyatında tamhüquqlu üzv kimi iştirak etməkdən məhrumdurlar, dünya əhalisinin ən kasıb hissəsini təşkil etməklə təhsil, səhiyyə, məşğulluq sahələrində, eləcə də sosial və hüquqi yardım almaq baxımından digər cəmiyyət üzvləri ilə eyni imkana malik deyillər.

Məhz bu səbəbdən Beynəlxalq Əlillər Gününün qeyd edilməsi əlillərin problemlərinə diqqət çəkilməsində, ləyaqətlərinin, hüquqlarının və rifahlarının qorunmasında, cəmiyyətin diqqətinin əlillərin siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni həyatda iştirakından əldə etdikləri üstünlüklərə yönəldilməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Bu gün Azərbaycanda 600 mindən çox əlilliyi olan şəxs var və onların 70 mindən çoxu sağlamlıq imkanları məhdud olan uşaqlardır. Onların sosial rifahının yüksəldilməsi istiqamətində dövlət tərəfindən mühüm addımlar atılır, bu insanların sosial təminatı ildən-ilə yaxşılaşır. 2006-cı ildə ““Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” BMT-nin Konvensiyasına qoşulan ölkəmizdə əlillərin sosial rifahının yaxşılaşdırılması, hüquqlarının qorunması, sağlamlıqlarının bərpası, peşə ixtisasına yiyələnməsi, bir sözlə, tamhüquqlu üzv kimi sosial müdafiəsi və cəmiyyətə inteqrasiya olunması ilə bağlı həyata keçirilən genişmiqyaslı tədbirlərin əsası Ulu öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuşdur. Onun Azərbaycana rəhbərliyi dövründə əlillərin sosial müdafiəsi ilə bağlı dövlət proqramı hazırlanıb, əlilliyin qarşısının alınması, əlillərin reablitasiyası və sosial müdafiəsi haqqında qanun qəbul edilib, paytaxtda və regionlarda əlillər üçün reablitasiya mərkəzləri, protez-ortopedik müəssislər yaradılıb. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda şəhid olanların ailələrinə, fiziki sağlamlığını itirən insanlara, onların problemlərinə bu gün də xüsusi həssaslıqla yanaşılır, əlillərin, müharibə veteranlarının, şəhid ailələrinin mənzil şəraitinin yaxşılaşdırılması, sosial rifahının yüksəldilməsi istiqamətində əhəmiyyətli tədbirlər həyata keçirilir. Əlillərin sağlamlığına, taleyinə və yaşam tərzinə müvafiq dövlət qurumları ilə yanaşı, bir çox ictimai qurumlar, qeyri-hökumət və xeyriyyə təşkilatları xüsusi qayğı ilə yanaşır, onların üzləşdikləri çətinlikləri yüngülləşdirməyə, problemləri həll etməyə çalışırlar. Bu sırada Heydər Əliyev Fondunun fəaliyyəti xüsusilə önəmlidir.

Lakin fiziki qüsurlu insanlara diqqət təkcə dövlətin deyil, həm də bu dövlətin hər bir vətəndaşının vəzifəsidir. Gəlin razılaşaq, əlil olmaq - əmək qabiliyyətini itirmək demək deyil, onun məhdudlaşması deməkdir. Sözsüz ki, əmək qabiliyyətini tam itirmiş əlillər də var, bunu isə ümumi əlillər haqqında demək düzgün deyil. Bu halda biz əlillərin qəlbini qırmış oluruq; təkcə əmək qabiliyyətlərini deyil, həm də ümidlərini itirmiş əlillər cəmiyyətdən təcrid olunma təhlükəsi ilə üzləşirlər. 

Əlillik insanın gündəlik həyatında müəyyən məhdudiyyətlər yarada, onu müəyyən çətinliklərlə üzləşdirə bilər, amma bu, onun ətraf aləmdən təcrid edilməsinə səbəb olmamalıdır. Gündəlik həyatda fiziki qüsurlu insana göstərilən diqqət və qayğı onu bu çətinliklərdən uzaqlaşdırmış olur. Buna azacıq da olsa, nail oluruqmu? Fiziki qüsurlu bir kəs öz əlil arabasında evdən rahatlıqla çıxa bilirmi? Niyə çoxmərtəbəli yeni tikililərdə lift kabinalarının dar qapıları əlil arabasından ayrıla bilməyən sakinin üzünə bağlı olmalı və o ən yaxşı halda yük daşıyan liftdən istifadə etmək məcburiyyətində qalmalıdır? Əlil kimsəyə möhtac olmadan şəhərin piyada səkilərində sərbəst hərəkət edə bilirmi? İri marketlərdə kassalar arasındakı dar keçiddən rahat keçə bilirmi? İstənilən dövlət qurumuna aid binaya köməksiz daxil ola bilirmi? Paytaxt küçələrindəki işıqforları gözdən əlillər üçün səsləndirici qurğularla təchiz etmək olmazmı? Niyə çoxmilyonlu şəhərdə əlillər üçün bir dənə də olsun xüsusiləşdirilmiş iaşə obyekti, kitabxana və əyləncə mərkəzi yoxdur? “Əmək qabiliyyətini itirmiş” damğası ilə məşğulluq mərkəzlərindən uzaqlaşdırılan əlillərin işlə təmin olunması məqsədilə hər hansı bir qurumun yaradılması çətindirmi?

Fiziki qüsurlu insanlar cəmiyyətin tamhüquqlu üzvləridir. Bu, təkzibolunmaz həqiqətdir. Onlar fiziki baxımdan tamamilə sağlam adamlardan öz bilik və bacarıqlarına, istedad və qabiliyyətlərinə görə heç də fərqlənmirlər. Yeganə fərq – məqsədlərinə və istəklərinə nail olmaqda müəyyən çətinliklərlə üzləşmələridir.

Bəşər tarixində fiziki qüsurlu dahi şəxsiyyətlər, yüksək intellekt, dərin zəka və böyük istedad sahibləri çox olub. İngilis fizik-nəzəriyyəçisi, kvant kosmologiyasının banisi Stiven Hokinq, alman bəstəkarı Lüdviq van Bethoven, amerikalı prezident Franklin Ruzvelt, ispan yazıçısı Migel de Servantes, paralimpiya oyunlarının qalibi Oskar Pistorius, amerikalı musiqiçi Stivi Uander, fransalı tiflopedaqoq və ixtiraçı Lui Brayl, irlandiyalı rəssam və şair Kristi Braun, tanınmış səhnə ustaları Andrea Boçelli, Sara Bernar... Bu siyahını uzatmaq da olar.

Əlil insanlara diqqət, qayğı və həssaslıqla yanaşmaq bu gün, yeni reallıq dönəmində xüsusilə önəmlidir. Xalqımızın 44 günlük Vətən müharibəsində erməni işğalçıları üzərində Qələbə həm hərbiçilərimizin, həm də dinc əhali arasında bir çox soydaşlarımızın canı və qanı hesabına əldə edilib. Taleyinə əlillik yazılmış həmvətənlərimiz var. Biz onlara xalqımıza yaşatdıqları Qələbə sevincinə görə minnətdarıq. Onların sağlamlıq durumuna görə bizdən fərqli olduqlarını vurğulamamlı, kimsəyə möhtac olduqlarını hiss etdirməməliyik. Dərk etməli və etdirməliyik ki, əlillik, fiziki qüsur – faciə deyil, faciə - mənəvi qüsurlu olmaqdır.

 

Oktay Səmədov,

pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

     


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
28.07.2021

Azərbaycan MN: Ermənistan atəşkəs rejiminin tələblərinə əməl etmir

28.07.2021

Mustafa Şentopla Ceyhun Bayramov görüş keçirib

28.07.2021

Tələbə təhsil kreditini 10 ilə qaytara bilər

28.07.2021

Mustafa Şəntop: Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə əlaqələri üçün çox əhəmiyyətlidir

28.07.2021

Ərazi bütövlüyümüzə qarşı atılacaq hər hansı addımlar qətiyyətlə cavablandırılacaq - XİN

28.07.2021

Kəlbəcər istiqamətində gərginlik davam edir - MN

24.07.2021

“Qənərçay” qum-çınqıl yatağı hərrac qaydasında istifadəyə verilib

24.07.2021

Hazırda Ermənistan-Azərbaycan dövlət sərhədinin Kəlbəcər sahəsində vəziyyət sabitdir - MN

24.07.2021

Son 24 saatda dünyada koronavirusa 573 mindən çox yoluxma qeydə alınıb

24.07.2021

Bölmələrimiz tərəfindən havaya heç bir PUA qaldırılmayıb 

23.07.2021

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

23.07.2021

“Ltv 7” kanalının direktoru və bir neçə əməkdaşı barəsində cinayət işi başlanılıb

23.07.2021

Jerom Lamber: Qarabağ müharibəsinin əsas səbəblərindən biri Minsk qrupunun diplomatik uğursuzluğudur

23.07.2021

Prezident İlham Əliyev: Bu gün Ermənistanın siyasi gündəliyini müəyyən dərəcədə biz formalaşdırırıq və bu, həqiqətdir

23.07.2021

Prezident İlham Əliyev: Müharibədən ən çox əziyyət çəkən ölkə Azərbaycandır, amma pulu Ermənistana verirlər

22.07.2021

Rezidenturaya qəbul imtahanının 1-ci mərhələsinin 2-ci cəhdində iştirak etmək üçün qeydiyyat başa çatır

22.07.2021

22 iyul Azərbaycanda Milli Mətbuat Günüdür

22.07.2021

Prezident İlham Əliyevin adından Kəlbəcərdə şəhid olmuş jurnalistlərin ailələrinə mənzil sənədləri təqdim edildi

20.07.2021

Toya dəvət edilən qonaqlar içərisində koronavirus xəstəsi aşkarlandı 

20.07.2021

Qurban bayramı ilə əlaqədar bayram namazı qılınıb

20.07.2021

“Azeri Light” neftinin bir bareli 69,33 dollara satılır

20.07.2021

Zərdabda karantin qaydalarının pozulduğu toy məclisləri aşkarlanıb

20.07.2021

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Qurban bayramı münasibətilə xalqımızı təbrik edib

20.07.2021

Ermənistan XİN-in Azərbaycanı tarix və ərazi iddialarında ittiham edən açıqlaması növbəti cəfəngiyyatdır

20.07.2021

Naxçıvan istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub, hərbi qulluqçumuz yaralanıb

16.07.2021

Ermənistan Naxçıvanda Azərbaycan Ordusunun mövqelərini atəşə tutub

16.07.2021

Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsinin İdarə Heyətinə sədr təyin edilib - SƏRƏNCAM

16.07.2021

Rusiya ilə Azərbaycan arasında sığorta Memorandumu imzalanıb

16.07.2021

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları üçün nəzərdə tutulan güzəştlər məlum olub - SİYAHI

16.07.2021

Ağdamda növbəti yeni hərbi hissənin açılışı olub

15.07.2021

Prezident İlham Əliyev Türkiyədə 15 iyul dövlət çevrilişi cəhdinin beşinci ildönümü ilə bağlı Ərdoğana məktub ünvanlayıb

15.07.2021

Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar üzrə İşçi Qrupunun növbəti iclası keçirilib

15.07.2021

Səfirlik Azərbaycan vətəndaşlarını qısa zamanda Rusiya ərazisində hüquqi vəziyyətlərini tənzimləməyə çağırıb

15.07.2021

Prezident İlham Əliyevdən Ermənistana xəbərdarlıq: Sonra gec ola bilər

15.07.2021

Şükürbəyli-Cəbrayıl-Hadrut avtomobil yolunun tikintisi davam etdirilir

15.07.2021

Azərbaycan Ordusunun Şuşa ətrafındakı mövqeləri atəşə tutulub

13.07.2021

Leyla Abdullayeva: Azərbaycanın beynəlxalq sərhədləri çərçivəsindəki ərazisinə edilən hər hansı səfər Ermənistan tərəfindən şərh belə oluna bilməz

13.07.2021

İlin ikinci yarısında qlobal neft tələbatı sutkada 4,6 milyon barel artacaq

13.07.2021

Azərbaycana gələn 31 nəfərdə "Delta" ştammı aşkarlanıb

13.07.2021

Prezident İlham Əliyev-Qlobal səhiyyə böhranı fonunda “peyvənd millətçiliyi” narahatlıq doğurur

13.07.2021

COVID-19 sertifikatları artıq “myGov”da

13.07.2021

Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiyasının Baş nazirinin müavinini qəbul edib

13.07.2021

Hərbi qulluqçunun özünü öldürməsi ilə bağlı cinayət işi açıldı

13.07.2021

HEYDƏR ƏLİYEV - YENİ MİLLİ İNTİBAHIN VƏ MÜSTƏQİL DÖVLƏTÇİLİYİN ƏSASINI QOYMUŞ TARİXİ LİDER

11.07.2021

İtkin düşən daha bir hərbi qulluqçunun şəhid olduğu müəyyənləşdi - Hərbi Prokurorluq

10.07.2021

DİN narkotikə qarşı təbliğat üçün vətəndaşlara müraciət edib

10.07.2021

Ermənistan Gədəbəy istiqamətində mövqelərimizi atəşə tutub - MN

10.07.2021

Azərbaycan neftinin qiyməti 77 dollara çatır

09.07.2021

Qəbul imtahanlarında bu suallar salınmayacaq 

09.07.2021

Qubadlı və Laçın rayonlarında Dövlət Sərhəd Xidmətinin iki yeni hərbi hissəsi xidməti istifadəyə verilib