ÜSYANKAR    

11:27 / 11.02.2019

Cavanşir Feyziyev

Fəlsəfə doktoru, millət vəkili

İlk baxışdan sərt və güzəştsiz görünür. Dərinliyə nüfuz edən baxışları, keşməkeşli həyat yolundan xəbər verən alın qırışları dünyanın hər üzünü gördüyünə, müdrikliyinə dəlalət edir. Özünəməxsus maraq oyadan həyəcanlı çıxışları sanki onun alınmaz qala olduğu qənaətini yaradır. O, həmişə məşğuldur, həsəd aparılacaq cəldliyi və fəallığı onu tez-tez hadisələrin mərkəzinə gətirir. Gündəmə taleyüklü məsələlər gələndə, haqsızlıq baş verəndə, xəyanət ediləndə, şər-böhtanla üzləşəndə onun barışmazlığı üsyan edir, sözlərindən və gözlərindən od yağır. Onu tanıyanlar üçün bu sərtlik təşviş və qorxu yaratmır. Çünki onlar çoxlarının bilmədiyi və anlamadığı bir həqiqəti bilirlər: bilirlər ki, bu sərtliyin və güzəştsizliyin arxasında yenilməz bir mərdlik dayanır. Mərdlik qanla gələn, insanın içində yaşayan və ömrü boyu onu hərəkətə gətirən alicənablıq xüsusiyyətidir. Sərt olduğu qədər mərd, güzəştsiz göründüyü qədər mülayim, qorxulu bilindiyi qədər qayğıkeş olan bu alicənab insan illər ərzində daxili aləminə yaxından bələd olduğum Yaqub Mahmudovdur. Ömrünün 50 illini elmimizin inkişafına həsr etmiş akademik Yaqub Mahmudov sanki elə tarixçi olmaq üçün bu dünyaya gəlib. Çar Rusiyasının hakimiyyətinə qarşı çıxdığına görə sürgün edilmiş babasının, sovet hakimiyyətinə qarşı üsyan qaldırmış atasının fədakarlığını o özünün alimlik missiyasında davam etdirir. O da üsyankardır…

***

Tez-tez görüşdüyüm və istədiyim qədər söhbətləşə bildiyim başqa bir ziyalı həmyerlim – böyük filosof alim, professor Fərman İsmayılovla bütün düşüncələrimi və hətta yazdıqlarımı da rahatca bölüşə bilirdim. 8 ildən çox üzərində işlədiyim bir mövzuda yazdığım monoqrafiyamın əlyazmasını oxumaq üçün ona vermişdim. Növbəti görüşümüzdə əlyazmamı öz qeydləri ilə zənginləşdirərək mənə qaytaranda Fərman müəllim özünəməxsus tərzdə, beyindən daha tez ürəyə sirayət edən həzin musiqili səsi ilə dedi: “İdeya möhtəşəmdir, fəlsəfi baxımdan məntiqlidir, siyasi baxımdan aktualdır. Amma bu siyasi-tarixi metodologiya ilə işlənmiş bir nəzəriyyədir, yaxşı olar ki, həmyerlimiz akademik Yaqub Mahmudova da oxutdurasan” … Daxilimdə kiçicik bir tərəddüd baş qaldırsa da, “baş üstə” dedim…

Yaqub müəllimlə Şəkiyə gedib-gələrkən təsadüfən tanış olmuşdum. Təmaslarımız qısaca olaraq ənənəvi hal-əhval tutmaqla məhdudlaşırdı. 2010-cu ildə seçkilərdən sonra Milli Məclisdə ilk dəfə üzbəüz gələndə xüsusi bir istiqanlılıqla məni bağrına basmış və təbrik etmişdi. Milli Məclisin üzvü seçildiyim üçün səmimiyyətlə sevindiyi üz ifadələrindən aydın sezilirdi. Amma bütün bunlar nə qədər istəsəm də ona daha çox yaxınlaşmaq üçün mənə cəsarət təlqin edə bilmirdi. Şəxsiyyətin böyüklüyü, ictimai mühitdə haqqında formalaşmış ucalıq və böyüklük zəhmi məni çəkindirirdi. Amma başqa yol qalmırdı. Mənəvi ustadım hesab etdiyim Fərman müəllimin sözündən çıxa bilməzdim. Növbəti dəfə Şəkidə görüşəndə gözləmədiyim halda, hər hansı bir elmi işlə məşğul olub-olmadığım haqda özü məndən soruşdu. Lap yerinə düşdü və mən elmi işimlə bağlı gördüyüm işlərdən danışıb, Fərman müəllimin fikirlərini də ona çatdırdım. “Mənə çatdır, oxuyaram” deyəndə bu qədər məşğul adamın - böyük bir alimin və siyasi xadimin mənim yazılarımı oxumaq üçün vaxt tapacağına şübhə etsəm də, elə həmin gün əlyazmamı ona çatdıracağımı bildirdim…

Cəmi bir həftə sonra 350 səhifəlik qovluğu oxuyub mənə qaytaranda sevindim, əlyazmam haqqında söylədikləri isə məni daha çox sevindirdi. Yazdığım tədqiqat işini monoqrafiya şəklində çap etdirməyi və hətta başqa dillərə tərcümə olunaraq nəşr olunmasını da tövsiyə etdi. Sonda nəşr olunacaq monoqrafiyaya “ön söz” yazmaq haqqında düşündüyünü bildirməsi elmi işimin perspektivlərinə inamımı birdəfəlik qətiləşdirdi… Az sonra akademikin gələcək kitabıma yazdığı “Ön söz” onu mənə daha yaxından tanıtdı. Sevə-sevə şərh etdiyi Böyük Türk Dünyasının keçmişinə sədaqət, bu gününə məhəbbət, gələcəyinə ümid və inam bizi bir-birimizə doğmalaşdırdı...

Bütün bunlar çox sonralar olacaqdı. Hələlik isə onun – Yaqub Mahmudovun gənclik illərinə qayıdaq.

***

Tariximizin qaranlıq dövrü idi - işğal, deportasiya, cəmi iki illik azadlıqdan sonra yenə işğal, sovetləşmə, kolxozlaşma, repressiya, müharibə və aclıq illərinin bir-birini əvəzlədikdən sonra gəlib yetişdiyimiz və hələ mənim də yenicə dünyaya gəldiyim 60-cı illər idi. Milli tariximizin məqsədli şəkildə təhrif edildiyi, soy-kökümüzün, dövlətçilik tariximizin öyrənilməsi və təbliğinin yasaq edildiyi həmin dövrdə o “qapalı” bir mövzuya – Azərbaycanın dövlətçilik tarixini araşdırmağa cəsarət etmişdi. Beləcə böyük elmə gedən yolun hələ ilk addımları mübarizə ilə başlamışdı. 1966-cı ildə "Ağqoyunlu dövlətinin Venesiya Respublikası ilə qarşılıqlı əlaqələri (XV əsrin 60-70-ci illəri)" mövzusunda namizədlik dissertasiyası müdafiə edərək o bu mübarizədən qalib çıxmışdı. Sonrakı illərdə Azərbaycan Ensiklopediyasında çalışması ona tariximizin keçib gəldiyi bütün yolları addım-addım izləmək imkanı yaratmışdı. Qədim dünyanın tarixinə baş vurmuşdu, orta əsrləri ələk-vələk eləmişdi, bizə nəhəng kimi görünən bu dünyanın tarixində “balaca” kimi göstərilən tariximizin əslində nə qədər böyük və qüdrətli olduğunu duymuşdu. Bu möhtəşəm tarixin öyrənilməli, açılmalı, danışılmalı nə qədər gizlinləri varmış…

Şanlı tariximizin gənc nəslə öyrədilməsini öz missiyasının yeni və faydalı mərhələsi hesab edərək 1986-cı ildən etibarən artıq uzun müddət çalışdığı Bakı Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsinin dekanı vəzifəsində fəaliyyətə başladı. Tariximizin yeni-yeni açılan səhifələri minlərlə tələbənin hafizəsinə yazıldı, onların qan yaddaşını təzələdi. Nəfəs dərmədən aparılan axtarışlar və heyrətləndirici tapıntılar onun milli tariximiz haqqında düşüncələrini daha da qətiləşdirdi, məqsədində yanılmadığına, getdiyi yolun doğruluğuna əminliyini artırdı. Bəli, o yanılmamışdı. Ata-babalarımız tarixdə silinməz izlər qoymuşdular. Elə dərin izlər ki, onları əsrlərlə keçilən yollardan silməyə düşmənlərimiz nə qədər çalışsalar da, mümkün olmamışdı. Beləcə, 1989-cu ildə “Ağqoyunlu və Səfəvi dövlətlərinin Qərbi Avropa ölkələri ilə qarşılıqlı əlaqələri (XV əsrin II yarısı - XVII əsrin əvvəlləri)” mövzusunda doktorluq dissertasiyası ərsəyə gəldi. Öz xalqının tarixindən doğan qürur hissləri onu məhz həmin tarixin qovluğunu qapatmış bir məkana – Moskvaya gətirdi. Azərbaycan xalqının böyük tarixə və dövlətçilik ənənələrinə malik olduğunu M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin Elmi Şurasında müdafiə etdi. Dövlətçiliyimizin guya sovetlərdən bəxşiş olaraq verildiyini iddia edənlərin gözləri qarşısında tarixi dövlətçilik ənənələrimizi səhifə-səhifə sərgilədi. Tarix elmində “İnkarı inkar qanunu”nu isbat etdi.

“Tarix təkrarlanır” deyirlər. Çox keçmədi ki, xalq yenidən özünə qayıtmaq, oğurlanmış və yasaqlanmış tarixinin müstəqillik şərəfini yenidən yaşamaq arzuları ilə azadlıq mübarizəsinə qalxdı. Həmişə olduğu kimi, yenidən bu müqəddəs arzunun qarşısına sipər çəkildi. Bu dəfə Azadlıq yolunu kəsmək istəyənlər kommunist partiyasının yazdığı saxta tarixə aludə olmuş manqurtlar idi. Onlar 1990-cı ilin noyabrında Tarix fakültəsinin xalq hərəkatında fəal iştirak edən bir qrup tələbəsinin universitetdən xaric olunması haqqında qərar verdilər.

Üsyankarlıq özünü çox gözlətmədi. Tarixi azadlıq fürsətini əlimizdən almağa və bizi hələ uzun illər əsarətdə yaşamağa məhkum etmək istəyənlərə etiraz əlaməti olaraq Yaqub Mahmudov dekan vəzifəsindən istefa verdi. İtaətsizlik, “kommunizm ideallarına xəyanət” imperiya qulluqçularını şaşırmışdı. Onlar Yaqub Mahmudovun qan yaddaşında bəslədiyi ideallardan xəbərsiz idilər. Üsyankar alim isə öz qərarında qəti idi. Təzyiqlərdən çəkinməyərək, milli kimliyimizi xalqa tanıtmaq, milli qürurumuzu alovlandırmaq və bu atəşi üzərimizə hücum çəkmiş düşmənin üstünə saçmaq professorun həyat mübarizəsinə çevrilmişdi. Bu mübarizə Yaqub Mahmudov üçün nəsil köklərindən gələn milli ideya uğrunda ölüm-dirim savaşı idi. Bu müqəddəs savaş 1991-ci ildə Azərbaycan xalqının tarixi qələbəsi ilə başa çatdı. Milli müstəqilliyimiz bərpa olundu. Öz xalqını, millətini sevənlər, Vətən uğrunda ölümə hazır olanlar üçün bundan da böyük səadət ola bilərdimi…

Azadlıq mübarizəsinin vətən torpağına gətirdiyi hürriyyət onu daha coşqun bir həvəslə işləməyə, araşdırmağa, tariximizin qaranlıq səhifələrini aşkarlamağa sövq edirdi. 1994-cü ildə Qədim dünya və orta əsrlər tarixi kafedrasının müdiri vəzifəsində qalmaqla yenidən Universitetin Tarix fakültəsinin dekanı seçilməsi Yaqub Mahmudovun bütün yaradıcılıq enerjisini hərəkətə gətirdi. 2004-cü ilədək bu vəzifədə fəaliyyət göstərən professor minlərlə tələbənin yeni dünyaya

əski tariximizin şərəfi ilə addımlaması üçün tariximizin sirlərinin öyrədilməsi yolunda fədakarlıqla çalışdı. Müstəqillik dövründə 10 il ərzində Tarix fakültəsinə rəhbərlik etməsi ona milli ruha köklənmiş bütöv bir tarixçilər nəslini yetişdirmək imkanı verdi. Vətən tarixini öyrətmək işini etibarlı əllərə ötürmək üçün yetərincə gənc alimlər yetişmişdi. Daha böyük işlər, daha geniş və daha dərin araşdırmalar isə məhz onun – Yaqub Mahmudovun yolunu başqa bir ünvanda gözləyirdi.

2004-cü ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutuna direktor təyin olundu. Bununla da milli tarix institutumuzun tarixində yeni bir mərhələ başladı. Genişmiqyaslı elmi araşdırmalar, elmi mübahisələr, sevindirici tapıntılar, saysız-hesabsız yeni nəşrlər Tarix İnstitutunu milli elmimizin ən mütəhərrik orqanizminə çevirdi. Bu gün Tarix İnstitutu yüzlərlə alimin fədakarlıqla çalışdığı böyük bir elm müəssisəsidir. Burada Azərbaycan tarixinin ən mühüm problemləri üzrə çoxsaylı monoqrafiyalar və kitablar yazılır, indiyədək bilmədiyimiz həqiqətlər ortaya çıxarılır. Yuxusuz gecələr və yorulmaz gündüzlər hesabına tariximizin ən dərin qatlarına öz zəkası ilə işıq salan tarixçi alimlərimiz dünyanın çoxsaylı elmi mərkəzləri ilə birgə araşdırmalar aparır, Azərbaycan tarixinin parlaq səhifələrini bütün dünyaya təqdim edirlər.

Akademik Yaqub Mahmudovun yazmaq, yaratmaq əzmi isə həmişə olduğundan daha yüksəkdir. O milli tarix elmimizdə ən böyük və ən sanballı elmi irs sahibi sayıla bilər. Akademik Yaqub Mahmudov Azərbaycanın orta əsrlər tarixi, diplomatiya tarixi və ümumdünya tarixinə dair 700-dək monoqrafiya, kitab, dərslik, dərs vəsaiti, elmi və elmi-publisistik məqalənin, eləcə də vaxtaşırı dövri mətbuatda yayımlanan çoxsaylı yazıların və nəşrlərin müəllifidir. Lütfi Zadə adına Beynəlxalq Müasir Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvüdür. Türkiyə, ABŞ, Rusiya, Yunanıstan, İran, Koreya, Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, İsveçrə, Belçika, Şimali Kipr Türk Cümhuriyyəti, Pakistan, Xorvatiya, Filippin, İsveç, Macarıstan, İtaliya və başqa ölkələrdə keçirilən beynəlxalq elmi simpoziumlardakı çıxışları ilə dünyanın elmi dairələri tərəfindən yaxşı tanınan böyük bir alimdir. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan xalqının Ümummilli lideri Heydər Əliyev Yaqub Mahmudovun elmi fəaliyyətini yüksək qiymətləndirmiş, onu Azərbaycanın «böyük tarixçisi» adlandırmışdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev akademik Yaqub Mahmudovun elmi və siyasi-ictimai fəaliyyətini yüksək dəyərləndirərək onu dövlət mükafatına layiq görüb, dəfələrlə ölkənin ali orden və medalları ilə təltif edib. O, çoxsaylı siyasi, ictimai və elmi təşkilatların - Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Heraldika Şurasının, «Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla iş üzrə Dövlət Komissiyası»nın, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi Toponimika Komissiyasının, Azərbaycan-Özbəkistan Dostluq Cəmiyyəti İdarə Heyətinin, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi elmi-dini şurasının, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası Baş Redaksiya şurasının, Dünya Azərbaycanlılarını Əlaqələndirmə Şurasının üzvüdür. Ölkə üzrə tarix ixtisası sahəsində Dissertasiya Şurasının, Təhsil Nazirliyi Elmi-Metodik Şurası Tarix bölməsinin, Tələbə Qəbulu üzrə Dövlət Komissiyasında Tarix fənni üzrə elmi-nəzəri seminarın sədridir. Yeni Azərbaycan Partiyası Siyasi Şurasının üzvüdür.

Xalqın yetişdirdiyi hər bir zəka o xalqa xidmət edirsə, haqlı olaraq millətin fəxarət ünvanına çevrilir. O da bizim fəxrimizdir. 2000-ci ildən başlayaraq 2-ci, 3-cü, 4-cü və 5-ci çağırış parlament seçkilərində Şəki şəhərindən millət vəkili seçilmiş Yaqub Mahmudov şəkililərin sevimlisidir. Bütün rəsmi titullarına, yüksək vəzifə statuslarına, qazandığı nailiyyətlərə və mükafatlara baxmayaraq, sadə və təvazökar həyat yaşayan Yaqub Mahmudov elimizin ağsaqqalı kimi yüksək nüfuz sahibidir.

Elimizin və elmimizin ağsaqqalı Yaqub Mahmudov həyatının 80-ci baharına qədəm qoyur. Baharın gətirdiyi yenilik gücü, həyat eşqi, yaratmaq arzusu ömrünün bütün fəsillərində onu müşayiət edib və o bu gün də bahar ovqatlıdır. Qışda da, yazda da eyni sevgi, eyni məhəbbət, eyni fədakarlıq və eyni vətənpərvərliklə yaşayıb yaradan möhtərəm ağsaqqalımıza həmişəbahar təravətli uzun ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni böyük qələbələr arzulayıram.


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
26.01.2020

Zəlzələ zonasından təxliyə edilən 105 vətəndaşımızdan 42-i Naxçıvana çatıb

26.01.2020

Zəlzələ zonasından Naxçıvana gətirilən tələbələr təyyarə ilə Bakıya yola salınacaq

25.01.2020

Prezident İlham Əliyev  tapşırıq verdi

25.01.2020

Prezident İlham Əliyev Rəcəb Tayyib Ərdoğana başsağlığı verib

25.01.2020

Ermənistan Azərbaycanın tarixi və mədəniyyət abidələrini “bərpa” etmək adı altında erməniləşdirmə siyasəti aparır - BƏYANAT

25.01.2020

Türkiyədə zəlzələ bölgəsində 922 nəfər yaralı var

24.01.2020

Elçin Əhmədov: Prezident İlham Əliyevin Davosdakı görüşləri Azərbaycanın yüksək beynəlxalq nüfuzunun əyani göstəricisidir

23.01.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

23.01.2020

Prezident İlham Əliyev “Swiss Re” şirkətinin ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə sədri Veronika Skotti ilə görüşüb

23.01.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Mixail Qusmanı 70 illik yubileyi münasibətilə təbrik edib

23.01.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

23.01.2020

Davosda Prezident İlham Əliyev ilə OPEC-in baş katibi Məhəmməd Barkindonun görüşü olub

23.01.2020

Prezident İlham Əliyev Davos Dünya İqtisadi Forumunun “Strateji baxış: Avrasiya” mövzusunda panel iclasında iştirak edib 

22.01.2020

Prezident İlham Əliyevin Davosda Gürcüstanın Baş Naziri ilə görüşü olub

22.01.2020

Prezident İlham Əliyev Davosda BP şirkətinin baş icraçı direktoru Robert Dadli ilə görüşüb

22.01.2020

Azərbaycan və Polşa prezidentlərinin Davosda görüşü olub

22.01.2020

Davosda Prezident İlham Əliyev ilə OPEC-in baş katibi Məhəmməd Barkindonun görüşü olub

22.01.2020

Prezident İlham Əliyev Davosda Pakistanın Baş Naziri ilə görüşüb

21.01.2020

Azərbaycan Prezidentinin Davosda “Carlyle Group” şirkətinin həmtəsisçisi ilə görüşü olub

21.01.2020

Prezident İlham Əliyev Davosda “CISCO” şirkətinin icraçı vitse-prezidenti və baş maliyyə direktoru ilə görüşüb

21.01.2020

Prezident İlham Əliyev Davosda "VTB Bank"ın prezidenti ilə görüşüb

20.01.2020

Şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi, hərəkət dayandırıldı

20.01.2020

Xalqımız 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini ehtiramla anır

20.01.2020

Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin 30-cu ildönümü ilə bağlı paylaşım edilib (FOTO)

20.01.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: 20 yanvar 1990-cı il Azərbaycanın tarixinə ən faciəli günlərdən biri kimi daxil olub (FOTO)

20.01.2020

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva 20 Yanvar şəhidlərinin əziz xatirəsini yad ediblər

19.01.2020

Dağlıq Qarabağ Bölgəsinin Azərbaycanlı Icması 20 Yanvar hadisələrinin 30-cu ildönümü ilə əlaqədar bəyanat yayıb

19.01.2020

Prezidentin rəsmi "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin ildönümü ilə bağlı paylaşım edilib - VİDEO

19.01.2020

Elçin Əhmədov: 20 Yanvar Azərbaycan tarixinə müstəqilliyə yol açan şərəf və qəhrəmanlıq salnaməsi kimi yazıldı

19.01.2020

Baş Prokurorluq sayt təsisçisi və baş direktoruna xəbərdarlıq edib

18.01.2020

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycanın vahid və dayanıqlı dünyada rolu

18.01.2020

20 Yanvar – tariximizin qanlı və şanlı səhifəsi

17.01.2020

Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərlərinin növbəti görüşünün VAXTI məlum oldu

17.01.2020

ABŞ konqresmeni 20 Yanvar faciəsinin 30 illiyi ilə bağlı bəyanat yayıb

16.01.2020

Deputatlığa namizədlərin qeydə alınması prosesi başa çatdı

16.01.2020

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

16.01.2020

Zakir Həsənov tikintisi yekunlaşmaq üzrə olan hərbi obyektlərə baxış keçirib

16.01.2020

QMİ 20 Yanvar faciəsinin 30-cu ildönümü münasibətilə bəyanat yayıb

10.01.2020

Ağsu dolaylarında sürüşmə aktivləşdi - VİDEO

10.01.2020

Sabahın havası: Duman, çiskin, yağış

10.01.2020

Respublika fənn olimpiadalarının birinci mərhələsi başlayır - Tarix açıqlandı

10.01.2020

Nərminin qətlinə görə atasının sinif yoldaşı saxlanılıb - Əmisi danışdı

10.01.2020

KİV: Gürcüstanın Baş Naziri dəyişə bilər

10.01.2020

İrandan gələn Azərbaycan vətəndaşında beşbarmaq və narkotik aşkarlandı

10.01.2020

Valverde istefaya göndərilir? – “Barselona” rəhbərliyindən açıqlama

10.01.2020

Vaşinqtonda ABŞ bayrağını tərs tutaraq küçələrə çıxdılar - SƏBƏB

10.01.2020

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi naziri və müavinləri vətəndaşlarla görüşəcək

10.01.2020

İran Ukrayna təyyarəsinin raketlə vurulması ilə bağlı iddiaları təkzib edib

10.01.2020

Qızıl fond - Elza İbrahimova

10.01.2020

Daxili İşlər nazirindən yeni TƏYİNAT