Xasay bəy Adıgözəlov: sürgün, sınaq və sitəm..

14:19 / 03.06.2021

Xasay bəy Qarabağda, onun guşəsi Ağcabədidə tanınmış olan adıgözəlovlar soyuna mənsubdur. Bu soyun ulu babası Məhəmmədqulu bəydir. Məhəmmədqulu bəy XVIII yüzildə dövran sürmüşdü. Qarabağ xanlığının, Dəmirçihəsənli elinin, Təklə-Qaradolaq obasının yüzbaşısı olmuşdu.

Məhəmmədqulu bəyin Dərvişqulu bəy adlı oğlu vardı.

Dərvişqulu bəy Məhəmmədqulu bəy oğlu Qarabağın Dəmirçihəsənli mahalının Təklə-Qaradolaq obasında doğulmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Atasından sonra obalarına başçılıq еtmişdi.

Dərvişqulu bəyin Adıgözəl bəy, İmamqulu bəy, Məhəmməd bəy, Rzaqulu bəy adlı oğulları vardı.

Adıgözəl bəy Dərvişqulu bəy oğlu Dəmirçihəsənli mahalının Təklə-Qaradolaq obasında dünyaya gəlmişdi. Molla yanında oxumuşdu. Obalarının yüzbaşısı olmuşdu. Mеhdiqulu xan Cavanşirə xidmət еtmişdi. Xan İrana qaçandan sonra ruslara işləmişdi. Qardaşı İmamqulu bəylə bərabər Dəmirçihəsənli mahalını idarə еtmişdilər. Praporşik hərbi rütbəsi almışdı. Qarabağda Təklənski soyadı ilə tanınırdı. Törəmələri Adıgözəlov soyadını daşıyırlar.

Adıgözəl bəy böyük mülkədar idi. Şuşa şəhərində imarətə, rəiyyətlərə, Qaradolaq, Şahsеvən adlı obalara, Kürətan torpağında mülklərə yiyələnmişdi.

Adıgözəl bəyin Hümbətəli bəy, Atakişi bəy, İbiş bəy, Sadıq bəy, Məmməd bəy adlı oğulları vardı.

Adıgözəl bəyin dördüncü oğlu Sadıq bəy 1824-cü ildə Dəmirçihəsənli mahalının Qaradolaq obasında anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Ata mülkünü idarə еtməklə kеçinirdi.

Sadıq bəyin Bəylər bəy, Xanlar bəy, Aslan bəy, Tеymur bəy, Rüstəm bəy, Firudin bəy, Azad bəy adlı oğulları vardı.

Sadıq bəyin ikinci oğlu Xanlar bəy 1854-cü ildə Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Qaradolaq obasında anadan olmuşdu.

Xanlar bəyin törəmələri sovet dönəmində Xanlarov soyadını daşıyırdılar.

         Xanlar bəyin Xasay bəy, Həsən bəy adlı oğulları vardı.

Xasay bəy Xanlar bəy oğlu Adıgözəlov 1880-ci ildə  Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Qaradolaq obasında doğulmuşdu.İbtidai təhsilini kənd mollaxanasında almışdı. Sonra Ağcabədi kənd rus-tatar məktəbində oxumuşdu.

         Xasay bəy Adıgözəlov mülkədar idi. Atasındanqalma mülklərini idarə etməklə güzəran keçirirdi.

         1930-cu ildə Xasay bəy Adıgözəlov tutulmuşdu. Oğlu Xanlar bəyin xatirəsindən: “1930 - cu ilin fevral ayının əvvəlində bacım  Qənirə 4 - 5 gün idi ki, dünyaya göz açmışdır, hələ adı da qoyulmamışdı. Kür sahilindəki böyük bağda olan  evimizdə səhər tezdən 5 - 6 nəfər orqan işçilərinin iştirakı ilə çox ciddi  axtarış aparıldı. Sən demə atamı ov adı ilə Mehmana (Mehman gölü) aparıb orada həbs ediblər.

      Axtarışda kənd əhalisindən, qohum - əqrabamızdan da iştirak edirdilər. Onlar bu əməliyyata şahid kimi  cəlb edilmişdilər.

      Evdə qadağa olunan nə varsa götürüldü. Axtarışda Ağcabədi rayon NKVD rəisi Ənvər Əliverdiyev özü şəxsən iştirak edirdi. Götürülən şeylər qızıl məmulatları (zinət kimi istifadə edilənlərdən başqa) akta yazıldı. İştirak edənlər imza atdılar. Bizim tərəfdən anam, əmim arvadı Sitarə bibi və atamın əmisi oğlu İsfəndiyar  bəy imza atdılar.

         Aktın bir sürətini bizə verdilər. Onlar gedəndən sonra anam buxarının qabağındakı  odunların altına baxdı və çox həyəcanlı halda dedi:

     - Mən  buraya qoynumdakı qızıl düyünçəsini atmışdımki  axtarışda ələ keçməsin, yəqin kimsə götürüb.

      Bu hadisədən iki gün sonra  rayonda milis nəfəri işləyən  kürd Hətəm odun aparmaq adıyla  kəndimizə gəlib, həmin qızıl bağlısını (düyünçəsini - Ş.A) anama verib dediki Sürmə xanım sən bu torbanı  ora atanda mən gördüm,  götürüb şnelimin altında gizlətdim.

       Anam bu hörmətin müqabilində  Hətəmə bir neçə qızıl onluq  vermək istədi, lakin  Hətəm qəbul etmədi və  dedi ki, xanım, mən sizin evdə bir batman duz - çörək yemişəm.

      Əlilə bizi göstərərək dedi ki, mən bu körpələrin malını götürmərəm.

     Anam  bu məsələni 1935 - 36 cı illərə qədər qorxusundan əmimə demədi...

      Atamın hara göndərilməsi barədə  heç bir məlumat yox idi. Bir neçə gündən sonra məlum oldu ki, onu  Şuşa həbsxanasına aparıblar.

...Şuşadan xəbər gəldi ki, atama 3 il həbs cəzası verilibdi.

       Anam  yüngül bir yorğan - mütəkkə, dəmir kuruşka, yun corab və sair şeyləri bir torbaya yığıb Şuşaya getdik. Orada qəssab Xuluş adlı  birisinin evində qaldıq. İki gündən sonra atamgili Yevlağa yola saldılar. Bizdə bir faytonla onu müşayət  etdik. Götürdüyümüz şeyləri Ağdamda ona verdik, 10 - 15 dəqiqə də görüşmək imkanı oldu. O, məni öpdü  xeyli ağlayıb ayrıldıq.

     Atam bildirdi ki, bizidə sürgünə göndərə bilərlər. Odur ki, anamı boşamaq barədə qardaşı  Həsən bəyə vəkalət yazmış və onu türmə rəhbərliyinə təsdiq etdirmişdi.

      Biz Ağcabədiyə gələndən sonra əmim anamın boşanmaq ərizəsini götürüb  rayona getdi. Anam boşanmaq aktını aldı.

      Boşanma barədə bu aktın  çox böyük əhəmiyyəti oldu. Belə ki, həmin ilin aprel ayında bizim ailənin  sürgünə göndərilməsi məsələsi qaldırıldı.

      ...Anam qohumlarımızın məsləhəti ilə böyük bacımı Tiblisidə yaşayan dayım Bahadur bəy Novruzbəyovgilə göndərdi. Təzə anadan olan, iki ayı tamam olmamış  bacım Qənirəni atamın  hörmət etdiyi nökəri  şirvanlı  Nəbi  lələnin arvadı  rəhmətlik Nigara verdi ki, arvad onu özünə öyrətsin. Beləliklə kənd sovetliyindən alınan arayışda anamın, bacım Şükufənin, mənim və Şükürün adı qeyd edildi.

      Bir neçə gün keçməmiş hökümət  nümayəndələri milislərlə bizə gəldilər. Əvvəlcə meşədə olan xam at sürüsünü kəndin ortasına gətirib  saydıqdan sonra Lənbəran kəndindəki  at fermasına, yerdə qalan  inək - camışıda oradakı Haqul deyilən sahəyə və qoyunları Mil qoyunçuluq sovxozuna yola saldılar. Ev əşyalarınıda yığıb arabalarla Ağcabədiyə, hərraca apardılar.

      Bundan iki - üç gün keçmədiki,  bizi və bir neçə başqa ailələri  yüngül yüklə paromla Zərdaba gətirdilər. Oradan araba ilə Ucar,  dəmir yol stansiyasına apardılar. Səhəri günü  Bakıya gətirdilər. İndiki dəmir vağzalının yerində taxtadan uzun naveslərdə rayonlardan sürgünə düşən ailələr burada saxlanılırdı. Biz də burada yerləşdirildik.

    Sürgünə düşənləri aparmaq üçün Qazaxıstandan hərbi formada nümayəndələr gəlmişdi. Məlum oldu ki, 66 ailə şimali Qazaxıstanın Enlenşilik rayonunun Blaqadatnoye kəndinə aparılacaq.

      Həmin günün səhəri nənəmin qohumu doktor  Rzaqulu və Əliş bəyin atası  doktor  Cəmil Lənbəranski gəlib anamı kənara çağırdılar və 10 - 15 dəqiqə söhbət etdilər. Anam onlara bildirdi ki, qayınım Həsən bəy məni boşatdırıb və  bu barədə aktımda var. Onlar anama dediki, sən bu  barədə Trotskinin adına  Moskvaya teleqram vur. Belə də oldu. İki gün keçmədi ki, teleqrama müsbət cavab verildi. Bizi kamendaturaya apardılar və əhf olunmaq barədə  arayış verdilər. Biz oradan geriyə - kəndimizə qayıtdıq.”

    ... Üç ildən sonra  Xasay bəy azad olub  Ağcabədiyə  gəlir. Ancaq onun burada yaşaması qadağan olunduğundan  24 saat ərzində  rayonu  tərk etməli olur. O, vaxtın qanununa görə sürgündən qayıdan sürgündən sonra öz daimi yaşayış yerindən 100 - 150 km aralıda yaşamalı idi.  Beləcə  həbsxana həyatından qurtarıb mühacir həyatına düşür Xasay bəy.

         Ailəsi ilə birgə 2 il Tiblisdə, 2il Bakıda, 6 il Göyçayda, 1 il də Kürdəmirdə yaşayır”.

         Xasay bəy Sürmə xanıım Rəhim bəy qızı Novruzbəyova ilə ailə qurmuşdu. Bəylər bəy, Şükür bəy adlı oğlanları, Şükufə xanım, Qənirə xanım adlı qızları vardı.

 

Ənvər Çingizoğlu, jurnalist-etnoqraf


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
06.07.2022

Bakıda reabilitasiya mərkəzində narkoman işgəncə nəticəsində ölüb

06.07.2022

Vilayət Eyvazov Türkiyə nümayəndə heyətini qəbul edib

06.07.2022

Bu gündən etibarən DİM-də imtahan protokollarının emalına başlanılır

06.07.2022

Nəqliyyat vasitəsində gizlədilən külli miqdarda dərman vasitələri aşkarlandı

06.07.2022

Prezident İlham Əliyev Ramana qəsəbəsində görülən abadlıq işləri ilə tanış olub

06.07.2022

 “Demokratik.az” saytının baş redaktoru Osman Rzayev tutulub

06.07.2022

Azərbaycan atleti Fransada qızıl medal qazanıb

06.07.2022

Abşeron çimərliklərində dəniz suyunun temperaturu 23-25 dərəcə olacaq

06.07.2022

Təhsil Nazirliyi müəllimlərin sertifikasiyası ilə bağlı açıqlama yayıb

05.07.2022

İtaliyada koronavirusa gündəlik yoluxma sayı 100 mini ötüb

05.07.2022

Qızıl filiz yataqları barədə xarici şirkətlərlə bağlanmış Sazişdə Dəyişiklik sənədi təsdiqləndi

05.07.2022

Azərbaycan və Türkiyə arasında Əlavə Prosedur Müqavilə təsdiqləndi

05.07.2022

Çovdar İnteqrəolunmuş Regional Emal Sahəsinə növbəti tanıtım səfəri təşkil olunub

05.07.2022

Binəqədi rayonunda narkotik vasitə satan və quldurluq edən şəxslərə qarşı əməliyyatlar keçirilib

05.07.2022

Azərbaycan Ordusunun Ermənistanla sərhəddə atəş açması barədə məlumatlar yalandır - MN

05.07.2022

Baş Prokurorluq: “Çağrı Mərkəzi” və “Qaynar xətt” barədə yayılan məlumatlar həqiqətəuyğun deyil

05.07.2022

Marketdə son istifadə müddəti bitmiş məhsullar aşkar edilib

05.07.2022

Akademik: Xəzəri Aral dənizinin aqibəti gözləyə bilər

05.07.2022

Azərbaycan nefti bahalaşıb

05.07.2022

Azərbaycana gətirilən meymunçiçəyi testləri Səhiyyə Nazirliyinə təhvil verilib

05.07.2022

Baş Prokurorluq Bakıda qırılan liftlə bağlı MƏLUMAT YAYDI

05.07.2022

Neft bahalaşıb

05.07.2022

Pensiyalar bu tarixdə ödəniləcək

05.07.2022

Kür çayından qanunsuz qum-çınqıl daşıyan şəxsin işi məhkəməyə göndərildi

05.07.2022

DİM abituriyentlərə müraciət edib

05.07.2022

Azərbaycan və Yaponiya XİN-ləri arasında siyasi məsləhətləşmələrin növbəti iclası keçirilib

05.07.2022

1930-cu illərdə Şuşada toxunan xalça Milli Xalça Muzeyinə hədiyyə olunub

05.07.2022

Ağdamın "Qarabağ" klubu bu gün UEFA Çempionlar Liqasında mübarizəyə başlayacaq

04.07.2022

Müdafiə Nazirliyi adıçəkilən şirkətlə hər hansı alqı-satqı müqaviləsi bağlamayıb

04.07.2022

Ceyhun Bayramov İran İslam Şurası Məclisinin sədri ilə görüşüb

04.07.2022

Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən son bir ildə aparılmış yoxlama və xidməti araşdırmaların nəticələri açıqlanıb

04.07.2022

DİM məlumat yaydı

04.07.2022

Prezident İlham Əliyev Cozef Baydenə təbrik məktubu göndərib

04.07.2022

Azərbaycanda 17 nəfər COVID-19-a yoluxub, ölən yoxdur

04.07.2022

Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin əməkdaşları təltif edildi - SƏRƏNCAM

04.07.2022

Hazırda Zaqatala rayonunun ərazisindən axan bir neçə çaydan sel keçir

04.07.2022

Daşkənddə Türk Dövlətləri Aqrobiznes Forumu keçirilib

04.07.2022

Motosikletlə narkokuryerlik edənlər şəxslər tutuldu

04.07.2022

ANAMA Qarabağda fəaliyyət göstərən minaaxtaran itlərin sayını artırır

04.07.2022

Şarl Mişel Prezident İlham Əliyevə zəng edib

04.07.2022

Geologiya və Geofizika İnstitutunda ADNSU-nun kafedrasının filialı fəaliyyət göstərəcək

04.07.2022

Bakı–Şamaxı–Yevlax–Aşağı Güzdək yolunun tikintisinə 1,4 milyon manat ayrıldı

04.07.2022

Azad olunmuş ərazilərin bərpası üçün əlavə 470 milyon manat ayrılıb

04.07.2022

“Nəşr məhsullarının satınalınması” müsabiqəsinin nəticələri açıqlanıb

04.07.2022

Təbiətə 40 min manat məbləğində ziyan vurulub

04.07.2022

Rəşad Babayev və Şükür Səfərov barəsində 4 aylıq həbs qətimkan tədbiri seçilib

04.07.2022

Marketdə kütləvi zəhərlənmənin səbəbi məlum oldu - SİYAHI

04.07.2022

Uyğunlaşma tədbirlərinin işlənib hazırlanması bütün Xəzəryanı ölkələr və region üçün həyati əhəmiyyətli məsələdir

04.07.2022

Rusiya quru sərhədlərini açır

04.07.2022

Prezident büdcəyə dəyişiklikləri təsdiqlədi