Xasay bəy Adıgözəlov: sürgün, sınaq və sitəm..

14:19 / 03.06.2021

Xasay bəy Qarabağda, onun guşəsi Ağcabədidə tanınmış olan adıgözəlovlar soyuna mənsubdur. Bu soyun ulu babası Məhəmmədqulu bəydir. Məhəmmədqulu bəy XVIII yüzildə dövran sürmüşdü. Qarabağ xanlığının, Dəmirçihəsənli elinin, Təklə-Qaradolaq obasının yüzbaşısı olmuşdu.

Məhəmmədqulu bəyin Dərvişqulu bəy adlı oğlu vardı.

Dərvişqulu bəy Məhəmmədqulu bəy oğlu Qarabağın Dəmirçihəsənli mahalının Təklə-Qaradolaq obasında doğulmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Atasından sonra obalarına başçılıq еtmişdi.

Dərvişqulu bəyin Adıgözəl bəy, İmamqulu bəy, Məhəmməd bəy, Rzaqulu bəy adlı oğulları vardı.

Adıgözəl bəy Dərvişqulu bəy oğlu Dəmirçihəsənli mahalının Təklə-Qaradolaq obasında dünyaya gəlmişdi. Molla yanında oxumuşdu. Obalarının yüzbaşısı olmuşdu. Mеhdiqulu xan Cavanşirə xidmət еtmişdi. Xan İrana qaçandan sonra ruslara işləmişdi. Qardaşı İmamqulu bəylə bərabər Dəmirçihəsənli mahalını idarə еtmişdilər. Praporşik hərbi rütbəsi almışdı. Qarabağda Təklənski soyadı ilə tanınırdı. Törəmələri Adıgözəlov soyadını daşıyırlar.

Adıgözəl bəy böyük mülkədar idi. Şuşa şəhərində imarətə, rəiyyətlərə, Qaradolaq, Şahsеvən adlı obalara, Kürətan torpağında mülklərə yiyələnmişdi.

Adıgözəl bəyin Hümbətəli bəy, Atakişi bəy, İbiş bəy, Sadıq bəy, Məmməd bəy adlı oğulları vardı.

Adıgözəl bəyin dördüncü oğlu Sadıq bəy 1824-cü ildə Dəmirçihəsənli mahalının Qaradolaq obasında anadan olmuşdu. Molla yanında oxumuşdu. Ata mülkünü idarə еtməklə kеçinirdi.

Sadıq bəyin Bəylər bəy, Xanlar bəy, Aslan bəy, Tеymur bəy, Rüstəm bəy, Firudin bəy, Azad bəy adlı oğulları vardı.

Sadıq bəyin ikinci oğlu Xanlar bəy 1854-cü ildə Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Qaradolaq obasında anadan olmuşdu.

Xanlar bəyin törəmələri sovet dönəmində Xanlarov soyadını daşıyırdılar.

         Xanlar bəyin Xasay bəy, Həsən bəy adlı oğulları vardı.

Xasay bəy Xanlar bəy oğlu Adıgözəlov 1880-ci ildə  Şuşa qəzasının Kəbirli sahəsinin Qaradolaq obasında doğulmuşdu.İbtidai təhsilini kənd mollaxanasında almışdı. Sonra Ağcabədi kənd rus-tatar məktəbində oxumuşdu.

         Xasay bəy Adıgözəlov mülkədar idi. Atasındanqalma mülklərini idarə etməklə güzəran keçirirdi.

         1930-cu ildə Xasay bəy Adıgözəlov tutulmuşdu. Oğlu Xanlar bəyin xatirəsindən: “1930 - cu ilin fevral ayının əvvəlində bacım  Qənirə 4 - 5 gün idi ki, dünyaya göz açmışdır, hələ adı da qoyulmamışdı. Kür sahilindəki böyük bağda olan  evimizdə səhər tezdən 5 - 6 nəfər orqan işçilərinin iştirakı ilə çox ciddi  axtarış aparıldı. Sən demə atamı ov adı ilə Mehmana (Mehman gölü) aparıb orada həbs ediblər.

      Axtarışda kənd əhalisindən, qohum - əqrabamızdan da iştirak edirdilər. Onlar bu əməliyyata şahid kimi  cəlb edilmişdilər.

      Evdə qadağa olunan nə varsa götürüldü. Axtarışda Ağcabədi rayon NKVD rəisi Ənvər Əliverdiyev özü şəxsən iştirak edirdi. Götürülən şeylər qızıl məmulatları (zinət kimi istifadə edilənlərdən başqa) akta yazıldı. İştirak edənlər imza atdılar. Bizim tərəfdən anam, əmim arvadı Sitarə bibi və atamın əmisi oğlu İsfəndiyar  bəy imza atdılar.

         Aktın bir sürətini bizə verdilər. Onlar gedəndən sonra anam buxarının qabağındakı  odunların altına baxdı və çox həyəcanlı halda dedi:

     - Mən  buraya qoynumdakı qızıl düyünçəsini atmışdımki  axtarışda ələ keçməsin, yəqin kimsə götürüb.

      Bu hadisədən iki gün sonra  rayonda milis nəfəri işləyən  kürd Hətəm odun aparmaq adıyla  kəndimizə gəlib, həmin qızıl bağlısını (düyünçəsini - Ş.A) anama verib dediki Sürmə xanım sən bu torbanı  ora atanda mən gördüm,  götürüb şnelimin altında gizlətdim.

       Anam bu hörmətin müqabilində  Hətəmə bir neçə qızıl onluq  vermək istədi, lakin  Hətəm qəbul etmədi və  dedi ki, xanım, mən sizin evdə bir batman duz - çörək yemişəm.

      Əlilə bizi göstərərək dedi ki, mən bu körpələrin malını götürmərəm.

     Anam  bu məsələni 1935 - 36 cı illərə qədər qorxusundan əmimə demədi...

      Atamın hara göndərilməsi barədə  heç bir məlumat yox idi. Bir neçə gündən sonra məlum oldu ki, onu  Şuşa həbsxanasına aparıblar.

...Şuşadan xəbər gəldi ki, atama 3 il həbs cəzası verilibdi.

       Anam  yüngül bir yorğan - mütəkkə, dəmir kuruşka, yun corab və sair şeyləri bir torbaya yığıb Şuşaya getdik. Orada qəssab Xuluş adlı  birisinin evində qaldıq. İki gündən sonra atamgili Yevlağa yola saldılar. Bizdə bir faytonla onu müşayət  etdik. Götürdüyümüz şeyləri Ağdamda ona verdik, 10 - 15 dəqiqə də görüşmək imkanı oldu. O, məni öpdü  xeyli ağlayıb ayrıldıq.

     Atam bildirdi ki, bizidə sürgünə göndərə bilərlər. Odur ki, anamı boşamaq barədə qardaşı  Həsən bəyə vəkalət yazmış və onu türmə rəhbərliyinə təsdiq etdirmişdi.

      Biz Ağcabədiyə gələndən sonra əmim anamın boşanmaq ərizəsini götürüb  rayona getdi. Anam boşanmaq aktını aldı.

      Boşanma barədə bu aktın  çox böyük əhəmiyyəti oldu. Belə ki, həmin ilin aprel ayında bizim ailənin  sürgünə göndərilməsi məsələsi qaldırıldı.

      ...Anam qohumlarımızın məsləhəti ilə böyük bacımı Tiblisidə yaşayan dayım Bahadur bəy Novruzbəyovgilə göndərdi. Təzə anadan olan, iki ayı tamam olmamış  bacım Qənirəni atamın  hörmət etdiyi nökəri  şirvanlı  Nəbi  lələnin arvadı  rəhmətlik Nigara verdi ki, arvad onu özünə öyrətsin. Beləliklə kənd sovetliyindən alınan arayışda anamın, bacım Şükufənin, mənim və Şükürün adı qeyd edildi.

      Bir neçə gün keçməmiş hökümət  nümayəndələri milislərlə bizə gəldilər. Əvvəlcə meşədə olan xam at sürüsünü kəndin ortasına gətirib  saydıqdan sonra Lənbəran kəndindəki  at fermasına, yerdə qalan  inək - camışıda oradakı Haqul deyilən sahəyə və qoyunları Mil qoyunçuluq sovxozuna yola saldılar. Ev əşyalarınıda yığıb arabalarla Ağcabədiyə, hərraca apardılar.

      Bundan iki - üç gün keçmədiki,  bizi və bir neçə başqa ailələri  yüngül yüklə paromla Zərdaba gətirdilər. Oradan araba ilə Ucar,  dəmir yol stansiyasına apardılar. Səhəri günü  Bakıya gətirdilər. İndiki dəmir vağzalının yerində taxtadan uzun naveslərdə rayonlardan sürgünə düşən ailələr burada saxlanılırdı. Biz də burada yerləşdirildik.

    Sürgünə düşənləri aparmaq üçün Qazaxıstandan hərbi formada nümayəndələr gəlmişdi. Məlum oldu ki, 66 ailə şimali Qazaxıstanın Enlenşilik rayonunun Blaqadatnoye kəndinə aparılacaq.

      Həmin günün səhəri nənəmin qohumu doktor  Rzaqulu və Əliş bəyin atası  doktor  Cəmil Lənbəranski gəlib anamı kənara çağırdılar və 10 - 15 dəqiqə söhbət etdilər. Anam onlara bildirdi ki, qayınım Həsən bəy məni boşatdırıb və  bu barədə aktımda var. Onlar anama dediki, sən bu  barədə Trotskinin adına  Moskvaya teleqram vur. Belə də oldu. İki gün keçmədi ki, teleqrama müsbət cavab verildi. Bizi kamendaturaya apardılar və əhf olunmaq barədə  arayış verdilər. Biz oradan geriyə - kəndimizə qayıtdıq.”

    ... Üç ildən sonra  Xasay bəy azad olub  Ağcabədiyə  gəlir. Ancaq onun burada yaşaması qadağan olunduğundan  24 saat ərzində  rayonu  tərk etməli olur. O, vaxtın qanununa görə sürgündən qayıdan sürgündən sonra öz daimi yaşayış yerindən 100 - 150 km aralıda yaşamalı idi.  Beləcə  həbsxana həyatından qurtarıb mühacir həyatına düşür Xasay bəy.

         Ailəsi ilə birgə 2 il Tiblisdə, 2il Bakıda, 6 il Göyçayda, 1 il də Kürdəmirdə yaşayır”.

         Xasay bəy Sürmə xanıım Rəhim bəy qızı Novruzbəyova ilə ailə qurmuşdu. Bəylər bəy, Şükür bəy adlı oğlanları, Şükufə xanım, Qənirə xanım adlı qızları vardı.

 

Ənvər Çingizoğlu, jurnalist-etnoqraf


Etiket:

Strategiya.az

Xəbərlər
28.07.2021

Azərbaycan MN: Ermənistan atəşkəs rejiminin tələblərinə əməl etmir

28.07.2021

Mustafa Şentopla Ceyhun Bayramov görüş keçirib

28.07.2021

Tələbə təhsil kreditini 10 ilə qaytara bilər

28.07.2021

Mustafa Şəntop: Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə əlaqələri üçün çox əhəmiyyətlidir

28.07.2021

Ərazi bütövlüyümüzə qarşı atılacaq hər hansı addımlar qətiyyətlə cavablandırılacaq - XİN

28.07.2021

Kəlbəcər istiqamətində gərginlik davam edir - MN

24.07.2021

“Qənərçay” qum-çınqıl yatağı hərrac qaydasında istifadəyə verilib

24.07.2021

Hazırda Ermənistan-Azərbaycan dövlət sərhədinin Kəlbəcər sahəsində vəziyyət sabitdir - MN

24.07.2021

Son 24 saatda dünyada koronavirusa 573 mindən çox yoluxma qeydə alınıb

24.07.2021

Bölmələrimiz tərəfindən havaya heç bir PUA qaldırılmayıb 

23.07.2021

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı

23.07.2021

“Ltv 7” kanalının direktoru və bir neçə əməkdaşı barəsində cinayət işi başlanılıb

23.07.2021

Jerom Lamber: Qarabağ müharibəsinin əsas səbəblərindən biri Minsk qrupunun diplomatik uğursuzluğudur

23.07.2021

Prezident İlham Əliyev: Bu gün Ermənistanın siyasi gündəliyini müəyyən dərəcədə biz formalaşdırırıq və bu, həqiqətdir

23.07.2021

Prezident İlham Əliyev: Müharibədən ən çox əziyyət çəkən ölkə Azərbaycandır, amma pulu Ermənistana verirlər

22.07.2021

Rezidenturaya qəbul imtahanının 1-ci mərhələsinin 2-ci cəhdində iştirak etmək üçün qeydiyyat başa çatır

22.07.2021

22 iyul Azərbaycanda Milli Mətbuat Günüdür

22.07.2021

Prezident İlham Əliyevin adından Kəlbəcərdə şəhid olmuş jurnalistlərin ailələrinə mənzil sənədləri təqdim edildi

20.07.2021

Toya dəvət edilən qonaqlar içərisində koronavirus xəstəsi aşkarlandı 

20.07.2021

Qurban bayramı ilə əlaqədar bayram namazı qılınıb

20.07.2021

“Azeri Light” neftinin bir bareli 69,33 dollara satılır

20.07.2021

Zərdabda karantin qaydalarının pozulduğu toy məclisləri aşkarlanıb

20.07.2021

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Qurban bayramı münasibətilə xalqımızı təbrik edib

20.07.2021

Ermənistan XİN-in Azərbaycanı tarix və ərazi iddialarında ittiham edən açıqlaması növbəti cəfəngiyyatdır

20.07.2021

Naxçıvan istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub, hərbi qulluqçumuz yaralanıb

16.07.2021

Ermənistan Naxçıvanda Azərbaycan Ordusunun mövqelərini atəşə tutub

16.07.2021

Şuşa Şəhəri Dövlət Qoruğu İdarəsinin İdarə Heyətinə sədr təyin edilib - SƏRƏNCAM

16.07.2021

Rusiya ilə Azərbaycan arasında sığorta Memorandumu imzalanıb

16.07.2021

Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları üçün nəzərdə tutulan güzəştlər məlum olub - SİYAHI

16.07.2021

Ağdamda növbəti yeni hərbi hissənin açılışı olub

15.07.2021

Prezident İlham Əliyev Türkiyədə 15 iyul dövlət çevrilişi cəhdinin beşinci ildönümü ilə bağlı Ərdoğana məktub ünvanlayıb

15.07.2021

Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar üzrə İşçi Qrupunun növbəti iclası keçirilib

15.07.2021

Səfirlik Azərbaycan vətəndaşlarını qısa zamanda Rusiya ərazisində hüquqi vəziyyətlərini tənzimləməyə çağırıb

15.07.2021

Prezident İlham Əliyevdən Ermənistana xəbərdarlıq: Sonra gec ola bilər

15.07.2021

Şükürbəyli-Cəbrayıl-Hadrut avtomobil yolunun tikintisi davam etdirilir

15.07.2021

Azərbaycan Ordusunun Şuşa ətrafındakı mövqeləri atəşə tutulub

13.07.2021

Leyla Abdullayeva: Azərbaycanın beynəlxalq sərhədləri çərçivəsindəki ərazisinə edilən hər hansı səfər Ermənistan tərəfindən şərh belə oluna bilməz

13.07.2021

İlin ikinci yarısında qlobal neft tələbatı sutkada 4,6 milyon barel artacaq

13.07.2021

Azərbaycana gələn 31 nəfərdə "Delta" ştammı aşkarlanıb

13.07.2021

Prezident İlham Əliyev-Qlobal səhiyyə böhranı fonunda “peyvənd millətçiliyi” narahatlıq doğurur

13.07.2021

COVID-19 sertifikatları artıq “myGov”da

13.07.2021

Prezident İlham Əliyev Rusiya Federasiyasının Baş nazirinin müavinini qəbul edib

13.07.2021

Hərbi qulluqçunun özünü öldürməsi ilə bağlı cinayət işi açıldı

13.07.2021

HEYDƏR ƏLİYEV - YENİ MİLLİ İNTİBAHIN VƏ MÜSTƏQİL DÖVLƏTÇİLİYİN ƏSASINI QOYMUŞ TARİXİ LİDER

11.07.2021

İtkin düşən daha bir hərbi qulluqçunun şəhid olduğu müəyyənləşdi - Hərbi Prokurorluq

10.07.2021

DİN narkotikə qarşı təbliğat üçün vətəndaşlara müraciət edib

10.07.2021

Ermənistan Gədəbəy istiqamətində mövqelərimizi atəşə tutub - MN

10.07.2021

Azərbaycan neftinin qiyməti 77 dollara çatır

09.07.2021

Qəbul imtahanlarında bu suallar salınmayacaq 

09.07.2021

Qubadlı və Laçın rayonlarında Dövlət Sərhəd Xidmətinin iki yeni hərbi hissəsi xidməti istifadəyə verilib